Uzasadnienie
W. M. w terminie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...], przesłanym do WSA w Rzeszowie pismem zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego całkowite zwolnienie z kosztów postępowania sądowego, których ze względu na sytuację finansową nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Wskazał przy tym na ponoszone wydatki obejmujące w skali miesiąca:
- - opłaty za energię elektryczną (ok. 260 zł.), wodę (ok. 60 zł.), gaz (ok. 160 zł.), telefon (ok. 130 zł.), wywóz odpadów (ok. 27 zł.), ogrzewanie (ok. 270 zł.),
- - zakup paliwa i eksploatację samochodów (ok. 1000 zł.) wykorzystywanych na dojazdy do pracy i dowóz dzieci do szkół,
- - zakup żywności (3150 zł.), odzieży (700 zł.), podręczników, innych przyborów szkolnych oraz środków do konserwacji instrumentów muzycznych, na których uczy się grać 4 jego dzieci (300 zł.), środków czystości (100 zł.) i środków higienicznych dla najmłodszego 2-miesięcznego dziecka (250 zł.).
Na powyższe okoliczności powołał się w uzasadnieniu złożonego jednocześnie urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, wskazując w zawartym w nim oświadczeniu, że:
- - wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną oraz 5 dzieci,
- - posiadany przez nich majątek obejmuje 2 domy o pow. 120 i 150 m², nieruchomość rolną o pow. 2,6 ha oraz leśną o pow. 0,74 ha,
- - źródła dochodów stanowi wynagrodzenie za pracę jego i żony (w wysokości odpowiednio 1500 i 4500 zł.) oraz pobierana przez niego renta (539 zł.) i dieta radnego (1160 zł.).
Ponieważ powyższe informacje z uwagi na wysokość wykazanych miesięcznych dochodów (łącznie 7699 zł.) oraz strukturę ponoszonych wydatków nasuwały wątpliwości co do faktycznego zagrożenia skarżącego i członków jego rodziny uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu w związku z obowiązkiem poniesienia przez niego relatywnie niskich w niniejszej sprawie kosztów sądowych, został on wezwany do:
- a) wykazania miesięcznej wysokości dochodów swoich i żony w ujęciu netto,
- b) wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych,
- c) sposobu wykorzystania każdego z dwóch posiadanych przez siebie i żonę budynków mieszkalnych,
- d) sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej i uzyskiwanych z niej dochodów i/lub innych korzyści, w tym dopłat do produkcji rolnej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,
- e) korzystania ze wsparcia pomocy społecznej,
- f) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i domowników rachunków bankowych za okres od 1 czerwca 2012 r. do dnia wykonania wezwania.
Doręczone do rąk żony skarżącego 13 sierpnia 2012 r. wezwanie wraz z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało jednak bez odpowiedzi (ostatnim dniem tego terminu był 20 sierpnia 2012 r.); taki sposób doręczenia jest skuteczny względem skarżącego, gdyż zgodnie z art. 72 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – określanej dalej jako P.p.s.a., jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo m.in. dorosłemu domownikowi, jeżeli osoba ta nie ma sprzecznych interesów w sprawie i podjęła się oddania mu pisma.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
Mimo braku zakreślenia przez skarżącego w złożonym wniosku PPF zakresu dochodzonego prawa pomocy - mając na uwadze zawarte w dołączonym do niego piśmie wyraźne wskazanie co do wnioskowania o całkowite zwolnienie z kosztów postępowania sądowego, uznano, że wniosek ten nie jest on dotknięty brakiem formalnym i dotyczy przyznania mu zwolnienia od związanych ze sprawą od kosztów sądowych w całości. Zwolnienie to, zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czego warunkiem w przypadku osoby fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Jak wynika z powyższego, wykazanie warunkujących przyznanie prawa pomocy przesłanek obciąża osobę wnioskującą (stosownie do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy).
Dokonana w tym kontekście ocena wniosku W. M. oparta wyłącznie na informacjach zawartych w formularzu PPF i dołączonym do niego piśmie nie potwierdziła w dostatecznym stopniu spełnienia przez niego przytoczonej powyżej przesłanki, co wynikało głównie z braku dokładnych danych nt. wszystkich posiadanych składników majątkowych i sposobu ich wykorzystania (w tym uzyskiwanych z nich korzyści), jako w istotny sposób rzutujących na ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Mimo szczegółowego przedstawienia ponoszonych wydatków dających w skali miesiąca kwotę 6407 zł., przy wykazanych stałych dochodach 7699 zł. brutto, z treści złożonego wniosku w żaden sposób nie wynikało ponadto, czym miałby się dla skarżącego i członków jego rodziny objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu oraz jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe mogłyby pozostać niezaspokojone w związku z potrzebą jednorazowego poniesienia związanych ze skargą kosztów sądowych (oprócz wpisu od skargi do takich najbardziej prawdopodobnych kosztów należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – wszystkie w wysokości po 100 zł.).
Nie są to kwoty wygórowane, co w przypadku W. M. skutkowało wątpliwościami, czy rozmiar posiadanych składników majątkowych oraz skala uzyskiwanych przez niego i żonę dochodów - mimo obciążających ich wydatków – faktycznie uniemożliwia mu jednorazowe opłacenie tych kosztów, a tym bardziej czy wpłynie to na pogorszenie sytuacji materialnej jego i rodziny.
W tym miejscu należy wyraźnie zwrócić uwagę skarżącego, że związane z poniesieniem kosztów sądowych zagrożenie uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie obejmuje wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz należy przez to rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 19 kwietnia 2010 r. I SA/Bd 203/09). Dotyczy to zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb życiowych: wyżywienia, ubrania, kosztów leczenia oraz utrzymania domu /mieszkania (postanowienia NSA z dnia 20 stycznia 2012 r. II FZ 833/11, WSA w Łodzi z dnia 25 lutego 2009 r. II SA/Łd 82/09). Uszczerbek, który wiąże się wyłącznie z przejściowym i minimalnym obniżeniem stopy życiowej (o ile taki w przypadku skarżącego wogóle by nastąpił), nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
Konkludując należy stwierdzić, że udzielenie przez wnioskodawcę odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić złożony przez niego wniosek i w przypadku stwierdzenia jego zasadności, przyznać mu prawo pomocy. Brak ustosunkowania się do zawartych w nim kwestii skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że nie ma on zamiaru ujawniania dokładnych danych nt. sytuacji materialnej i finansowej swojej rodziny oraz że być może kształtuje się ona w sposób nieco odmienny, niż wynikałoby to z dotychczas udzielonych informacji.
Przemawia to przeciwko wyłączeniu względem niego obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien był liczyć się z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności, a decydując się na niewykonanie skierowanego do niego wezwania (do czego ma oczywiście prawo), także przewidywać niekorzystne dla siebie załatwienie wniosku.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.