Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO, lub Kolegium) z [...] listopada 2014 r. nr [...], wydana w sprawie zobowiązania do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Po rozpatrzeniu wniosku J. G. – przedstawiciela ustawowego K. G. - Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z [...] grudnia 2012 r. przyznał J. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie na rzecz K. G. na okres od 1 grudnia 2012 r. do 30 września 2013 r. Z ww. decyzji wypłacono łącznie 5000 zł.
Ponieważ dłużnik alimentacyjny nie dokonał jakiejkolwiek wpłaty na poczet ww. należności w związku z powyższym Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z [...] lipca 2014 r. nr [...] zobowiązał K. G. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez K. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 5000 zł, łącznie z ustawowymi odsetkami, w wysokości 775,54 zł.
W odwołaniu od tej decyzji adwokat J. S. – działając jako przedstawiciel dla nieznanego z miejsca pobytu K. G. - wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
SKO decyzją z [...] listopada 2014 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Zwróciło uwagę, że bez wpływu na wynik niniejszej sprawy musi pozostać okoliczność, że K. G. uznany został na gruncie niniejszego postępowania administracyjnego za osobę nieznaną z miejsca pobytu. Ta okoliczność stanowiła podstawę ustanowienia przez Sąd Rejonowy w [...] Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z siedzibą w [...] na mocy postanowienia z 15 maja 2013 r., sygn. akt [...] - adwokata J. S. jako przedstawiciela dla nieznanego z miejsca pobytu K. G., celem reprezentowania nieobecnego w postępowaniu administracyjnym w sprawie.
Adwokat J. S. złożył w imieniu nieznanego z miejsca pobytu K. G. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) na decyzje SKO z [...] listopada 2014 r., wnosząc o jej uchylenie w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania w szczególności art. 7, 77, 80 K.p.a. Nadto zarzucono naruszenie art. 27 ust. 7 pkt 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 poz. 1228 ze zm.; zwaną dalej u.p.o.u.a.), przez błędne jego zastosowanie w szczególności nie poinformowanie dłużnika alimentacyjnego o wysokości świadczenia alimentacyjnego, zwrotu świadczenia alimentacyjnego, jak i wysokości zobowiązania alimentacyjnego. Podczas gdy dłużnik alimentacyjny nie przebywa pod adresem zamieszkania, nie jest znane miejsce jego pobytu i dłużnik nie wie, że toczyło się postępowanie alimentacyjne.
Podniesiono, że zgodnie z art. 27 ust. 7 pkt 1-3 u.p.o.u.a. organ administracyjny nie powiadomił prawidłowo dłużnika alimentacyjnego o zobowiązaniach alimentacyjnych w szczególności: nie przekazał informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, informacji o wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa. Zarzucono, że o powyższych zobowiązanych dłużnik alimentacyjny nie został poinformowany, gdyż ich nie otrzymał, prawdopodobnie przebywa za granicami kraju i nic nie wie o zobowiązaniach alimentacyjnych, które zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego, jak też o rosnących odsetkach, które będzie musiał spłacać po powrocie.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak w zaskarżonej decyzji.
WSA zwrócił się do adwokata J. S. pismem z 11 marca 2015 r. w którym stwierdził, że dopuszcza możliwość złożenia przez niego - jako osobę zainteresowaną - wniosku o ustanowienie kuratora przez WSA dla strony skarżącej nieznanej z miejsca pobytu w przedmiotowej sprawie przed sądem administracyjnym. Jednocześnie Sąd zasygnalizował, że z uwagi na fakt, że przed organami administracji publicznej w sprawie ww. adwokat był ustanowiony dla strony skarżącej jako kurator absentis, dlatego w przypadku złożenia przez niego wniosku do WSA o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu K. G., Sąd rozważy ustanowienie adwokata J. S. jako takiego kuratora. W związku z powyższym Sąd wezwał ww. adwokata do udzielenia odpowiedzi w zakresie wniosku o ustanowienie kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu strony skarżącej przed WSA w niniejszej sprawie.
Nadto WSA pismem z 11 marca 2015 r. zwrócił się do SKO do udzielenia odpowiedzi w zakresie wniosku o ustanowienie kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu strony skarżącej przed WSA w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi SKO pismem z 18 marca 2015 r. poinformowało, że Kolegium nie jest zainteresowane złożeniem wniosku o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego.
Natomiast adwokat J. S. wnioskiem z 23 marca 2015 r. zwrócił się do WSA o ustanowienie go jako kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu K. G. Na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. WSA ustanowił kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego K. G. - w osobie adwokata J. S. O powyższym ogłoszono na tablicy ogłoszeń WSA w dniach od 28 maja do 2 lipca 2015 r., a także dokonano publicznego ogłoszenia - przez wywieszenie na okres 30 dni (tj. od 29 maja do 29 czerwca 2015 r.) na tablicy ogłoszeń w budynku Urzędu Miasta i Gminy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga jest bezzasadna.
Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] listopada 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z [...] lipca 2014 r., zobowiązującą K. G. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez K. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 5000 zł, łącznie z ustawowymi odsetkami, w wysokości 775,54 zł.
Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tą regulacją dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowi, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zatem, dopóki decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych nie zostanie wzruszona i wyeliminowana z porządku prawnego w jednym z dostępnych trybów weryfikacji, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie we właściwym postępowaniu oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to organy administracji są związane decyzją przyznającą świadczenia alimentacyjne i na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie tej decyzji. Stanowisko to jest utrwalone w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2014 r., sygn. I OSK 525/13, z 27 listopada 2013 r., sygn. I OSK 1679/13, z 29 lipca 2011 r., sygn. I OSK 546/11, i z 11 stycznia 2013 r., sygn. I OSK 1200/12).
Powyższe oznacza, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Decyzja ta jest związana z decyzją o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych, będąc jej prawną konsekwencją. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 u.p.o.u.a. organ zobowiązany jest dokonać ustaleń, o jakich mowa w ust. 1 i 2 tego przepisu, tj. ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy te świadczenia zostały wypłacone, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej.
W świetle tych przepisów bezspornym jest przy tym, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ obowiązany jest do ustalenia wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych podmiotom uprawnionym, a także ustalenia wysokości sum wyegzekwowanych w toku egzekucji komorniczej tytułem wykonania zobowiązania alimentacyjnego (zob. wyrok WSA w Opolu z 13 stycznia 2015 r., sygn. II SA/Op 574/14).
Postępowanie w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wtórny względem obowiązku alimentacyjnego, niemniej jednak nie zmienia to faktu, że wydanie decyzji we wskazanym postępowaniu powoduje powstanie w ramach nowego stosunku prawnego obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami, o czym stanowi art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. (tak w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 17 lipca 2007 r., sygn. II SA/Ol 53/07).
W przedmiotowej sprawie decyzja Burmistrza Miasta i Gminy z [...] grudnia 2012 r. o przyznaniu J. G. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego K. G. została doręczona J. G. jako przedstawicielowi ustawowemu małoletniego (k. 11 akt administracyjnych organu I instancji), a także Sądowi Okręgowemu. Decyzja ta stała się ostateczna.
Podkreślanie wymaga, że w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego przed organem pierwszej instancji (po wydaniu decyzji z [...] grudnia 2012 r.), ustanowiono dla nieznanego z miejsca pobytu K. G. przedstawiciela w osobie adwokata J. S., celem reprezentowania nieobecnego w postępowaniu administracyjnym w sprawie. Kurator absentis został ustanowiony na mocy postanowienia z 15 maja 2013 r., sygn. akt [...] Sądu Rejonowego [....] Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z siedzibą w [...] W związku z powyższym Burmistrz Miasta i Gminy pismem z 17 czerwca 2013 r. poinformował adwokata J. S. jako przedstawiciela nieznanego z miejsca pobytu K. G. o wydaniu ww. decyzji z [...] grudnia 2012 r. Natomiast zawiadomieniem z 7 lipca 2014 r. Burmistrz zawiadomił przedstawiciela, że zostało wszczęte z urzędu postępowanie w celu wydania decyzji w sprawie zwrotu przez K. G. - jako dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną K. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2012/2013. Następnie zostały doręczone ww. przedstawicielowi decyzje organu I i II instancji – zobowiązujące K. G. do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Z treści art. 48 § 1 K.p.a. wynika, że pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu, dla których sąd nie wyznaczył przedstawiciela, doręcza się przedstawicielowi ustanowionemu w myśl art. 34 K.p.a. W związku z powyższym trafne jest argumentacja Kolegium, że doręczenia aktów procesowych w sprawie przedstawicielowi były skuteczne wobec nieznanego z miejsca pobytu K. G. Zatem bez wpływu na wynik niniejszej sprawy musi pozostać okoliczność, że K. G. uznany został na gruncie niniejszego postępowania administracyjnego za osobę nieznaną z miejsca pobytu.
Niezależnie od powyższego Sąd zdaje sobie sprawę, że decyzja Burmistrza z [...] grudnia 2012 r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie została doręczona przedstawicielowi - nieznanego z miejsca pobytu K. G. (przedstawiciel ten został ustanowiony po wydaniu tego rozstrzygnięcia). Stanowisko Sądu w tym zakresie znajduje oparcie w judykaturze, która przyjmuje, że już na etapie postępowania o ustaleniu wierzycielowi prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego - interes dłużnika alimentacyjnego wymaga ochrony (por. uzasadnienie wyroku WSA w Rzeszowie z 25 lipca 2012 r., sygn. II SA/Rz 402/12). W wyniku bowiem tego właśnie postępowania ma on interes prawny w rozumieniu art. 25 u.p.o.u.a. w związku z art. 28 K.p.a. (osobisty, indywidualny i realnie istniejący w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego). W postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dłużnik alimentacyjny jest więc stroną, podobnie jak wierzyciel alimentacyjny.
Zatem może kwestionować odwołaniem zasadę i rozmiar swojego przyszłego zobowiązania kreowanego z mocy prawa przez art. 27 u.p.o.u.a. (zob. A. Korcz – Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz C.H. Beck W-wa, s. 56). Wspomniane ostatnio przepisy wymagają doręczenia dłużnikowi alimentacyjnemu decyzji przewidzianej w art. 20 ust. 2 u.p.o.u.a. Natomiast pominięcie go w postępowaniu w sprawie o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego skutkuje wadliwością postępowania, określoną w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.
Skoro na etapie postępowania o ustaleniu wierzycielowi prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego – K. G. jako dłużnik alimentacyjny - został pominięty przez organ I instancji, zatem może on na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. żądać w odrębnym trybie - wznowienia postępowania.
Wadliwość tego postępowania administracyjnego pozostaje jednak bez wpływu na sprawę dotyczącą zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, gdyż decyzja z [...] grudnia 2012 r. stała się ostateczna, z uwagi na jej doręczenie wierzycielowi alimentacyjnemu.
Ponieważ decyzja o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego stała się ostateczna, a świadczenia zostały wypłacone, w związku z tym Burmistrz miał obowiązek wydać decyzję z [...] lipca 2014 r. nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Przedstawiony stan rzeczy przemawiał za utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji przez Kolegium.
Mając powyższe na uwadze Sąd ocenił, wydanie decyzji organów obu instancji za zgodne z prawem i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) - skargę jako bezzasadną oddalił.
O zwrocie kwoty 240 zł tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata J. S. – działającego w sprawie jako kurator dla nieznanego z miejsca pobytu K. G. - Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a., oraz § 18 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461). Biorąc pod uwagę przedstawione na rozprawie przez adwokata działającego jako kurator absentis - koszty dojazdu do Sądu na dwa posiedzenia - Sąd uznał za zasadne orzec o zwrocie kwoty 166 zł kierując się regulacją § 2 ust. 1 rozporządzenia, który nakazuje Sądowi wziąć pod uwagę poniesione przez przedstawiciela wydatki w związku z wykonywaniem czynności w danej sprawie.