Uzasadnienie
II S.A./RZ 775/04 U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem skargi wniesionej przez Prokuratora Rejonowego [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2004 roku sygn.[...], które po rozpatrzeniu odwołania B. F., uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2004 nr [...] w części dotyczącej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia nauki w szkole poza miejscem zamieszkania przez małoletnich K. i L. F. W tym zakresie Kolegium orzekło o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego na dziecko K. F., urodzonego [...].1988, w wysokości 40,00 zł miesięcznie za okres od 1 maja 2004 roku do 31 czerwca 2004 roku oraz od 1 września 2004 roku do 30 kwietnia 2005 roku.
Odnośnie małol. L. F., urodzonej [...].1990,Kolegium przyznało dodatek do zasiłku rodzinnego w wysokości 40,00 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2004 roku do 31 czerwca 2004 oraz od 1 września 2004 do 31 czerwca 2005 roku.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 138 par.1 pkt 2 k.p.a. w związku z z art. 15 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że K. i L. F., zamieszkali na stał w H., uczą się w szkołach ponadpodstawowych w Ł. Przytaczając przepis art. 15 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych / Dz. U. Nr 228 poz.2255 ze zm./ organ wskazał, że spełnione zostały przesłanki przyznania dodatku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dzieciom możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły. Interpretację tego przepisu dokonaną przez organ I instancji, że dodatek przysługuje jedynie na dzieci dojeżdżające do szkół ponadgimnazjalnych, organ odwoławczy uznał za wadliwą.
Tym samym organ ten podzielił stanowisko matki dzieci – B. F., która w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzuciła, że kontynuacja przez jej dzieci nauki w gimnazjum w Ł., jak też uczęszczanie do szkoły muzycznej I st. w Ł. uprawnia je do otrzymywania dodatku do zasiłku rodzinnego, przewidzianego w przepisie art. 15 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skargę na decyzję Kolegium złożył Prokurator Rejonowy [...], zarzucając:
- - naruszenie prawa materialnego- tj. art. 15 ust.1 pkt 2 w zw. z art. 3 pkt 18 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu,że dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania przysługuje w przypadku podjęcia nauki w gimnazjum oraz w państwowej szkole muzycznej I stopnia;
- - naruszenie prawa materialnego - tj art. 15 ust.2 cyt. ustawy poprzez przyznanie dodatku z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na okres od 1 maja 2004 do 31 czerwca 2004 oraz od 1 września 2004 do 30 kwietnia 2005.
W uzasadnieniu swego stanowiska Prokurator podniósł, że Kolegium dokonało błędnej interpretacji pojęcia "szkoła ponadpodstawowa" opierając się wyłącznie na literalnym brzmieniu przepisu art. 15 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyjmując, że przedmiotowy dodatek przysługuje w przypadku dojazdu do każdego rodzaju szkoły. Skarżący przytoczył treść przepisu art. 3 pkt 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych. "Szkoła oznacza szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową i ponadgimnazjalną, a także specjalny ośrodek, szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom imłodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki.
Skarżący przytoczył również treść przepisu art. 9 ust.1 ustawy z dnia 7 września 1991 o systemie oświaty. W żadnym z tych przepisów nie ma definicji pojęcia "szkoła ponadpodstawowa". W ocenie skarżącego -przyjąć zatem należy, że to Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a nie organ I instancji błędnie zinterpretowało pojęcie "szkoły ponadpodstawowej" Organ odwoławczy przyjął, że pojęcie to obejmuje gimnazjum i szkołę muzyczną I stopnia, a pojęcie "szkoły ponadgimnazjalnej" obejmuje szkoły wyższego szczebla. Jednak taką interpretację wyklucza przepis art. 3 pkt 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Nadto skarżący zwrócił uwagę na zmianę przepisu art. 15 ust.1 pkt 1, wprowadzoną ustawą z 30 lipca 2004 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia nauki w szkole poza miejscem zamieszkania przysługuje również na dzieci uczące się w gimnazjum, jeżeli legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności.
Kolejnym błędem organu odwoławczego jest zdaniem skarżącego uznanie za szkołę ponadpodstawową, szkoły muzycznej I stopnia. Zgodnie z Rozporządzeniem MEN z 15 lutego 1999 roku / Dz. U. Nr 14 poz.125/ sześcioletnia szkoła muzyczna I stopnia daje podstawy wykształcenia muzycznego oraz możliwość dalszego kształcenia w szkole muzycznej II stopnia, a w przypadku, gdy jest to ogólnokształcąca szkoła muzyczna I stopnia, jej ukończenie uprawnia do kształcenia w gimnazjum. Zatem szkoła, do której uczęszcza K. F. nie jest szkołą ponadpodstawową.
Skarżący zarzucił także, że organ odwoławczy przyjął błędny termin przyznania dodatku do zasiłku. Zgodnie bowiem z art. 15 ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek przysługuje przez 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki od września do czerwca następnego roku kalendarzowego. Błędnie zatem przyznano dodatek od 1 września 2004 do 30 kwietnia 2005.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na zarzuty skargi, Kolegium wyjaśniło, że przy interpretacji przepisu art. 15 ust.1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych celowo posłużyło się wykładnią językową, bowiem materia uregulowana w ustawie wymaga jasnego i precyzyjnego ustalenia praw i obowiązków świadczeniobiorców. Ustawa jest bowiem skierowana do osób dotkniętych trudną sytuacją życiową i finansową i jakakolwiek interpretacja zawężająca prawa tych osób, wpływająca na zakres świadczeń musi – zdaniem Kolegium – ściśle wynikać z analizy językowej przepisów.
Ustosunkowując się do zarzutu uznania za szkołę ponadpodstawową szkoły muzycznej, Kolegium wyjaśniło,że przyjęło za bezsporny fakt uczęszczania przez K. F. do III klasy PSM – Gimnazjum, co wynikało z wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego. Natomiast przyznając dodatek na określony okres, organ miał na uwadze fakt, że w okresie wakacyjnym dzieci nie uczęszczają do szkoły.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153 poz. 1269/, sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej / par.1/.
Kontrola ta jest wykonywana co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej/par.2/.
Jej zakres wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270/, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną / par.1/.
W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, kontroli sądu poddana jest legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dzieci - K. i L. F. nauki w szkołach poza miejscem zamieszkania.
W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ wskazał przepis art. 15 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych / Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu aktualnym w dacie wydania decyzji:
- 1. Dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka lub osobie uczącej się:
1/ na częściowe pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej – w wysokości 80 zł miesięcznie na dziecko albo 2/ na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły, w przypadku dojazdu do szkoły ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej – w wysokości 40 zł miesięcznie na dziecko.
- 2. Dodatek przysługuje przez 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki od września do czerwca następnego roku kalendarzowego.
Z przepisu tego, w ust.1 pkt 2,wynika, że dodatek przysługuje wyłącznie w przypadku uczęszczania przez dziecko do szkoły ponadpodstawowej i ponadgimnazjalnej.
Ta sama ustawa w przepisie art. 3 pkt 18 zawiera definicję pojęcia "szkoła". I tak - "szkoła" oznacza szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową i ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także specjalny ośrodek szkolno – wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim realizację obowiązku szkolnego i nauki.
Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 roku / tj dz. U. Nr 67 poz. 329 z 1996 roku / w art. 9 stanowi, że szkoły publiczne i niepubliczne dzielą się na 1/ sześcioletnią szkołę podstawową, 2/ trzyletnie gimnazjum i 3/ szkoły ponadgimnazjalne. Żaden przepis tej ustawy nie zawiera definicji szkoły ponadpodstawowej.
Z zaświadczeń przedłożonych do akt sprawy wynika, że L. F. uczęszcza do klasy I, 3-letniego Publicznego Gimnazjum Nr [...] w Ł., natomiast K. F. jest uczniem klasy 4/IV sekcji akordeonu Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia w Ł. Żadna z tych szkół nie jest szkołą ponadpodstawową lub ponadgimnazjalną wymienioną w przepisie art. 15 ust.1 pkt 2, uprawniającą w myśl tego przepisu, do pobierania dodatku do zasiłku rodzinnego. Żadna też nie jest szkołą wymienioną w przepisie art. 9 ustawy o systemie oświaty.
Sąd podziela stanowisko skarżącego, że organ odwoławczy błędnie zinterpretował pojęcie szkoły "ponadpodstawowej". Organ ten zaliczył bowiem do tej kategorii szkoły do których uczęszczają L. i K. F., a to gimnazjum i szkołę muzyczną I stopnia. Przytoczony wyżej przepis art. 3 pkt 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza taką interpretację, wymienia bowiem szkoły: podstawową, gimnazjum, ponadpodstawową i ponadgimnazjalną. Gdyby gimnazjum stanowiło szkołę ponadpodstawową, nie byłoby wymienione w tym przepisie obok szkoły podstawowej i ponadpodstawowej.
Również szkoła muzyczna I stopnia nie jest w ocenie Sądu szkołą ponadpodstawową. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999 roku w sprawie określenia typów szkół artystycznych publicznych i niepublicznych.... / Dz. U. z 1999 r. nr 14 poz. 125 / w par. 1 pkt 1 lit.a stanowi, że z dniem 1 września 1999 roku wprowadza się m.in. sześcioletnie szkoły muzyczne I stopnia dające podstawy wykształcenia muzycznego, wykształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej, możliwość dalszego kształcenia w szkole muzycznej II stopnia oraz uprawniające do kształcenia w gimnazjum. W par. 3 ust.1 rozporządzenie stanowi, że szkoły, o których mowa w par.1 pkt 1 lit.a realizują podstawę programową kształcenia ogólnego sześcioletniej szkoły podstawowej, określoną odrębnymi przepisami. Zgodnie z par.4 tego rozporządzenia uczęszczanie do tych szkół stanowi spełnianie przez uczniów obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Z przytoczonych przepisów wynika, że Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Ł. nie jest szkołą ponadpodstawową, skoro realizuje program z zakresu szkoły podstawowej.
Tak więc szkoły, do których uczęszczają L. i K. F. nie mieszczą się w grupie szkół wymienionych w przepisie art. 15 ust.1 pkt 2, zatem uczęszczanie do nich nie uprawnia do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły.
Niezależnie od powyższego należy też stwierdzić, że błędem było przyznanie przez organ II instancji dodatku do zasiłku rodzinnego od 1 września 2004 do 30 kwietnia 2005. Przepis art. 15 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrażnie bowiem stanowi,że dodatek ten przysługuje przez 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki od września do czerwca następnego roku kalendarzowego.
Wskazując na powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza przepis prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, w szczególności przepis art. 15 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Z tego względu Sąd uchylił zaskarżoną decyzję stosownie do przepisu art. 145 par.1 pkt 1 lit.a P.p.s.a.