Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku J. K., R. K., K. M., J. R. oraz E. K. o dokonanie waloryzacji i wypłatę odszkodowania wraz z odsetkami za wywłaszczoną nieruchomość, oznaczoną jako działki ewidencyjne nr 24/1 o powierzchni 2954 m. kw. i nr 33/3 o powierzchni 109 m. kw., położoną w obrębie [...], obj. Lwh [...] gm. kat. R., Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] maja 2007r., znak: [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w tej sprawie - w oparciu o art. 104 i 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a.
Wskazaną decyzję wydano mając na uwadze następujący stan faktyczny.
Orzeczeniem z dnia [...] października 1971r. znak: [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Urząd Spraw Wewnętrznych Oddział Wywłaszczeń - wydanym po rozpoznaniu wniosku Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich - wywłaszczono nieruchomość położoną w obr. [...] i oznaczoną jako działki nr 24/1 o pow. 2954 m. kw. i 33/3 o pow. 109 m. kw., obj. Lwh [...] gm. kat. R., stanowiącą własność nieznanych z miejsca pobytu M. R., Z. S. oraz K. K. po 1/3 części. Orzeczenie to ustalało także odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie 10 634,40 zł a oparto je na przepisach art. 1, 3, 7, 8, 14, 21, 22, 28, 30 i 31 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961r. Nr 18, poz. 94). Orzeczenie stało się ostateczne w dniu 9 listopada 1971r.
Uwzględniając treść art. 125 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), który stanowi, że roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub organu przedawnia się z upływem lat 10, organ I instancji wystąpił do następcy prawnego podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania tj. do Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych z pytaniem czy rezygnuje z zarzutu przedawnienia przedmiotowego roszczenia.
W powyższej kwestii otrzymano negatywną odpowiedź.
Jednocześnie organ otrzymał pismo z Sądu Rejonowego w R. Wydziału I Cywilnego informujące, iż przed Sądem tym toczyły się postępowania o zezwolenie na przyjęcie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania na rzecz K. K., M. R. i Z. S. (sygn. akt odpowiednio:[...], [...] i [...]), jednakże akta dotyczące tych postępowań zostały wybrakowane w 1980r.
Zdaniem Prezydenta Miasta, wobec przedawnienia roszczenia o waloryzację i wypłatę odszkodowania wraz z odsetkami za wywłaszczoną nieruchomość oraz braku zrzeczenia się przez podmiot zobowiązany do jego wypłaty korzystania z zarzutu przedawnienia, postępowanie należało umorzyć.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji, J. K., R. K., K. M., J. R. i E. K. wnieśli o jej uchylenie i orzeczenie zgodnie z ich wnioskiem, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi
I instancji stawiając decyzji następujące zarzuty:
- - naruszenia prawa materialnego tj. art. 132 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr, 261 poz. 2603) oraz art. 117 § 1 i § 2 i art. 125 § 1 kodeksu cywilnego,
- - naruszenie prawa procesowego tj. art. 105 § 1 k.p.a.
W ocenie odwołujących się, przedawnieniu na podstawie art. 117 kodeksu cywilnego ulegają jedynie cywilnoprawne roszczenia majątkowe, tymczasem roszczenia o rewaloryzację i o odsetki od odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości mają charakter administracyjnoprawny. Według odwołujących się, waloryzacja i naliczenie należnych odsetek następuje w drodze decyzji administracyjnej, przez orzeczenie o skonkretyzowanych uprawnieniach strony postępowania administracyjnego. Pomimo zakończenia postępowania dotyczącego wywłaszczenia, strona zyskuje nowe roszczenie o dokonanie rewaloryzacji, które powinno być skonkretyzowane co do wysokości w drodze decyzji administracyjnej. Na poparcie powyższego stanowiska strona skarżąca wskazała uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1993r., III AZP 3/93, OSNCP 1993/10 poz. 174.
Skoro więc roszczenie o rewaloryzację odszkodowania nie ma charakteru cywilnoprawnego a ponadto stanowi nowe roszczenie, to zawarte w kodeksie cywilnym przepisy o przedawnieniu roszczeń nie mogą mieć w takiej sytuacji zastosowania. Niezależnie od tego, Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych nie jest, według odwołujących się, podmiotem uprawnionym do składania oświadczeń o zrzeczeniu się bądź nie korzystania z zarzutu przedawnienia.
Dodatkowo powołując się na orzecznictwo sądowe odwołujący się wskazali, iż upływ terminu przedawnienia roszczenia nie jest przesłanką procesową do umorzenia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 105 k.p.a.
Wojewoda, decyzją z dnia [...] września 2007r., znak:[...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2007r.
W uzasadnieniu wyraził pogląd, iż ustalenia organu pierwszoinstancyjnego nie dają podstaw do dokonania waloryzacji odszkodowania ustalonego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października 1971r. w myśl art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem w świetle tego przepisu można dokonać waloryzacji już ustalonego odszkodowania, ale jeszcze nie wypłaconego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie odszkodowanie zostało nie tylko ustalone, ale także złożone do depozytu sądowego, co oznacza spełnienie świadczenia w rozumieniu art. 470 kodeksu cywilnego a tym samym wyczerpane zostały przesłanki z art.105 k.p.a.
Wojewoda zwrócił uwagę, że w literaturze prawa cywilnego przyjmuje się założenie, iż każde roszczenie odszkodowawcze ma charakter cywilnoprawny, niezależnie od podstaw jego powstania.
Dodatkowo organ odwoławczy podał, że po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, decyzją z dnia [...] sierpnia 2003r., znak: [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i art. 151 § 2 k.p.a., stwierdzone zostało, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października 1971r. w części dotyczącej wywłaszczenia działek o numerach 24/1 i 33/3 oraz odszkodowania, została wydana z naruszeniem prawa, bowiem Z. S. – właścicielka w 1/3 powyższych działek bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu wywłaszczeniowoodzskodowawczym. W związku z powyższym, według Wojewody, spadkobiercy Z. S. mogą dochodzić roszczenia odszkodowawczego na podstawie art. 417 1 § 2 kodeksu cywilnego przed sądem powszechnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję organu II instancji, J. K., R. K., K. M., J. R. oraz E. K. wnieśli o uchylenie tej decyzji w całości, zarzucając naruszenie następujących przepisów:
- - art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami,
- - art. 117 § 1 i § 2 i art. 125 § 1 kodeksu cywilnego przez przyjęcie, iż roszczenie o waloryzację uległo przedawnieniu oraz, że doszło do skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia,
- - art. 470 kodeksu cywilnego przez jego zastosowanie, mimo iż wniosek o złożenie odszkodowania do depozytu sądowego był bezpodstawny,
- - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności przyjęcie, że doszło do ważnego złożenia odszkodowania do depozytu sądowego,
- - art. 105 § 1 k.p.a. przez wadliwe umorzenie postępowania.
W ocenie strony skarżącej brak jest w niniejszej sprawie ustaleń, które uprawniałyby organy do powoływania się na skutki wynikające z przepisów regulujących spełnienie świadczenia poprzez złożenie do depozytu sądowego. Sam bowiem fakt wydania przez sąd postanowień o przyjęciu do depozytu sądowego nie jest tożsamy z ustaleniem czy w istocie kwoty określone tymi postanowieniami zostały do depozytu złożone. Czym innym jest samo zezwolenie sądu na złożenie do depozytu, czym innym zaś rzeczywiste złożenie tych środków na rachunku bankowym sądu. Dopiero w tym ostatnim przypadku można mówić o wystąpieniu skutku z art. 470 kodeksu cywilnego. Brak ustaleń organów w powyższym przedmiocie stanowi rażące naruszenie zasad postępowania dowodowego.
Strona skarżąca zwróciła również uwagę, iż bezpodstawne złożenie do depozytu nie zwalnia dłużnika z zobowiązania. Czynność ta musi mieć zatem legitymację w obowiązujących przepisach prawa. Biorąc pod uwagę fakt, iż postępowanie zakończone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października 1971r. zostało wadliwie przeprowadzone w zakresie ustalenia miejsca zamieszkania stron, tym samym należy uznać, według strony skarżącej, iż wniosek o złożenie do depozytu sądowego odszkodowania był bezpodstawny, ponieważ w rzeczywistości nie nastąpiła przesłanka natrafienia na przeszkody w wypłacie tego odszkodowania.
W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację, która legła u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153 poz. 1269 z 2002 roku / sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.
W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Kontroli takiej podlega decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji umarzająca, jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne o dokonanie waloryzacji i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Skarżący złożyli wniosek o dokonanie waloryzacji i wypłatę odszkodowania wraz z odsetkami za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako działki ewidencyjne nr 24/1 i 33/3 w R., w obrębie [...]. Wywłaszczenie, polegające na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom i przeniesieniu na rzecz Państwa nastąpiło orzeczeniem Prezydium WRN znak: [...] z dnia [...] pażdziernika 1971 r. w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości/ Dz. U. Nr 17 poz. 70 z 1958 ze zm./ Wywłaszczenie nastąpiło za odszkodowaniem,do czego ustawa zobowiązywała organ dokonujący wywłaszczenie i jest elementem koniecznym takiej decyzji. Orzeczenie ustaliło wysokość odszkodowania w wysokości 10.634,40 zł na rzecz nieznanych z miejsca pobytu – Z. S., M. R. i K. K., zobowiązując ubiegającego się o wywłaszczenie – Okręgową Dyrekcję Inwestycji Miejskich do jego wypłaty w terminie przewidzianym w art. 12 ust.2.Orzeczenie stało się ostateczne w dniu 9 listopada1971 roku.
Z uwagi na fakt, że osoby wywłaszczone były w dacie wydania orzeczenia nieznane z miejsca pobytu, Sąd Powiatowy w R., Wydział IV Nieprocesowy postanowieniami w sprawach [...], [...] i [...] zezwolił zobowiązanemu na złożenie do depozytu sądowego należności za wywłaszczoną nieruchomość. Podzielając stanowisko organu I instancji, organ odwoławczy powołał się na przepis art. 132 § 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami zgodnie z którym wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Odszkodowanie – o ile nie zostało wypłacone w terminie ustalonym ustawą – podlega waloryzacji na dzień wypłaty, przy czym do skutków zwłoki lub opóżnienia w zapłacie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego.
Przechodząc na grunt prawa cywilnego organ wywodzi, że zgodnie z art. 125 k.c. roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju przedawnia się z upływem lat dziesięciu, co oznacza, że roszczenie o waloryzację przyznanego odszkodowania w rozpatrywanej sprawie uległo przedawnieniu z dniem 10 listopada 1981 roku. Organy wskazały nadto na przepis art.117 k.c., zgodnie z którym po upływie terminu przedawnienia ten przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, bowiem podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania nie zrzekł się z korzystania z zarzutu przedawniania.
Sąd nie zgadza się z powyższym stanowiskiem, podzielając pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 1993 roku III AZP3/93 a także w wyrokach NSA z 25 czerwca 1999 r sygn. IVSA1118/97 i 9 maja 2005 sygn. OSK1156/04. Ustawa z 12 marca 1958 o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości nie przewidywała przedawnienia roszczeń o wypłatę odszkodowania. Przedawnienie roszczenia ustalonego decyzją następuje jedynie w wypadku, gdy przepis prawa wyrażnie tak stanowi. Takim przepisem szczególnym jest art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79 poz.464 z 1990 ze zm) stanowiący, że nie wypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłaca się jednorazowo po ich zrewaloryzowaniu, w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
Nowela ta weszła w życie w dniu 5 grudnia 1990 roku, a zatem termin do złożenia wniosku o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania upłynął po 6 miesiącach od tej daty. Przepis stanowi o niewypłaconych częściach odszkodowania, jednak w orzecznictwie przyjęło się, że dotyczy on również sytuacji niewypłacenia całego odszkodowania. Ustanowienie przytoczonym przepisem terminu do skutecznego dochodzenia roszczeń o wypłatę zaległych odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości oznacza, że zgłoszone po jego upływie wnioski nie mogą być uwzględnione.
Wniosek o wypłatę odszkodowania skarżący zgłosili w dniu 24 stycznia 2007roku, a więc – z przekroczeniem terminu określonego w art. 7 ustawy z 29 września 1990 roku, dlatego – mimo błędnego uzasadnienia, zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Zarzut naruszenia przepisu art. 132 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1991 roku o gospodarce nieruchomościami nie mógł być uwzględniony, skoro ustawa ta weszła w życie w dniu 1 stycznia 1998 roku, a orzeczenie wydane zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 12marca 1958 roku, co wskazano wyżej. Nie mogły być też uwzględnione pozostałe zarzuty skargi, bez znaczenia bowiem pozostaje fakt, czy miało miejsce złożenie odszkodowania do depozytu sądowego.
Wskazując na powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie przepisu art. 151 P.p.s.a.