Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. /[...]/ Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 5 ust. 4 oraz art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk /Dz.U. z 2005 r., Nr 233, poz. 1992/, po rozpatrzeniu odwołania adwokata J. F. – pełnomocnika M. H. i P. H. – od decyzji kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. z dnia [... lipca 2006 r. /[...]/ umarzającej postępowanie w sprawie zmiany nazwiska małoletniego M. S., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoją decyzję podkreślił, że zgodnie z art. 5 ust. 4 /zd. drugie/ ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk z wnioskiem o zmianę nazwiska małoletniego dziecka występuje przedstawiciel ustawowy. W przedmiotowej sprawie przedstawicielem ustawowym dziecka jest jego matka – M. H. i biologiczny ojciec dziecka – T. S. Błędne są więc twierdzenia odwołania, że Kierownik USC w S. – organ I instancji naruszył przepisy prawa w tym względzie.
Za bezpodstawny uznał też podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia art. 32 i 33 K.p.a. po myśli art. 32 K.p.a. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. W tej szczególnej sprawie dotyczącej bardzo osobistej sfery życia jaką jest nazwisko małoletniego dziecka koniecznym jest osobiste działanie przedstawicieli ustawowych dzieci. Nadto organ II instancji wskazał, że art. 9 ust. 1 cyt. ustawy stanowi wprost, iż jeżeli wnioskodawca zamieszkuje za granicą – a tak jest w niniejszym przypadku – podanie składa się za pośrednictwem konsula Rzeczypospolitej Polskiej.
W związku z tym przedmiotowa decyzja nie zamyka drogi do zmiany nazwiska małoletniego M. S. Nadmienił też, że zgoda P. H. – męża matki małoletniego M. S. na zmianę nazwiska na "H." jest bezskuteczna, gdyż nie jest on ojcem biologicznym dziecka ani też stroną w przedmiotowym postępowaniu.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie adwokat J. F. – pełnomocnik M. H. i P. H. zarzucił opisanej decyzji Wojewody obrazę art. 32 i 33 K.p.a., art. 5 ust. 4 i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk, stanowiącą rażące naruszenie prawa, oraz wyrażenie błędnego poglądu prawnego, iż w niniejszej sprawie wnioskodawców nie może reprezentować i wniosku składać pełnomocnik - adwokat, co jest sprzeczne z istotą pełnomocnictwa /art. 96 Kc i art. 32 Kpa/, gdyż ewentualne przesłuchanie stron może odbyć się w trybie Kpa, gdyż T. S. sprzeciwi się wnioskowi i wówczas Kierownik USC może ponownie odebrać stanowisko w przedmiocie wniosku. Na tej podstawie wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Kierownikowi USC w S. do rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że przedmiotowy wniosek o zmianę nazwiska dziecka T. S. złożyły strony, wnioskodawcy M. H. i P. H., nie składał go "samoistnie pełnomocnik", lecz był działaniem "w imieniu wnioskodawców".
Zgodnie z istotą stosunku pełnomocnictwa mocodawca zleca prowadzenie sprawy, pełnomocnik działa za klienta mocodawcę w sensie technicznym. Pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji jest zaprzeczeniem instytucji pełnomocnictwa – "w kpa, kpk, krio /art. 96 kc, 32 i 33 kpa/". Pełnomocnik jest po to by za stronę redagował i składał wnioski, wnosił powództwo np. o rozwód, gdy strony przebywają za granicą. Z art. 32 kpa wynika, że pełnomocnik za stronę nie może składać zeznań, ale może w jej imieniu składać wnioski. Organy obu instancji błędnie zinterpretowały przepisy art. 5 i 9 ustawy o zmianie imion i nazwisk, twierdząc, że strona osobiście, indywidualnie musi składać przedmiotowy wniosek /"wręcz w Irlandii"/. Pełnomocnik wszczyna sprawę, a dowody w niej pochodzą z ewentualnego przesłuchania stron.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosił o jej oddalenie, jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje
W myśl przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W związku z powyższym uwzględnienie skargi może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, w pkt 2, a także w przypadku przewidzianym w pkt 3 tego przepisu. Oceniając zaskarżoną decyzję w omówionym zakresie, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie mogą pozostać w obrocie prawnym, choć z innych przyczyn niż wskazane w skardze, a które Sąd – nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami – wziął pod rozwagę z urzędu /art. 134 § 1 powyższej ustawy/.
Z ustanowionej przepisem art. 10 § 1 k.p.a. zasady ogólnej postępowania administracyjnego, tj. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wynikają dla organu administracji obowiązki, a mianowicie zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zagwarantowanie stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żąda. Odpowiednio do tych obowiązków organów przepis ten jest podstawą do ustalenia dwóch praw procesowych strony – prawa do czynnego udziału w postępowaniu oraz prawa do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań.
Strona ma więc prawo czynnie uczestniczyć w całym toku postępowania, czyli od chwili wszczęcia postępowania do jego zakończenia decyzją oraz ma prawo do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy.
W celu zagwarantowania realizacji w postępowaniu administracyjnym powyższej zasady na organy administracji nałożony został obowiązek zawiadomienia wszystkich stron w sprawie o wszczęciu postępowania /art. 61 § 4 k.p.a./, obowiązek zawiadomienia o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem /art. 79 § 1 k.p.a./, obowiązek wezwania na rozprawę /art. 90 § 2 i art. 92 k.p.a./.
Przestrzeganie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest obwarowane sankcją z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.
Tak więc wznowienie postępowania na tej podstawie następuje bez względu na to, czy to kwalifikowane naruszenie prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu nie można stwierdzić. Jest to bowiem okoliczność formalna, tj. sam fakt braku udziału strony w postępowaniu /lub jego etapie/ bez jej winy stanowi powód do wznowienia postępowania. Słuszne jest też zatem stanowisko, iż "Przepis nie żąda stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony postępowania lub stwierdzenia, że udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy" /vide E. Iserzon, Komentarz, str. 248/.
Stosownie do treści art. 5 ust. 4 /zdanie drugie/ ustawy z dnia 15 listopada 1956r. o zmianie imion i nazwisk /Dz.U. z 2005 r. Nr 233, poz. 1992/ z wnioskiem o zmianę nazwiska małoletniego dziecka występuje przedstawiciel ustawowy.
Z ustaleń dokonanych zaskarżoną decyzją wynika, że przedstawicielem ustawowym małoletniego M. S. jest jego matka – M. H. i biologiczny ojciec, tj. T. S. Tymczasem T. S. posiadając bez wątpienia status strony w przedmiotowym postępowaniu /art. 28 k.p.a./, jak wynika z nadesłanych akt administracyjnych, nie został dopuszczony do uczestnictwa w nim /nie został zawiadomiony o wszczęciu postępowania i nie uczestniczył w nim do jego zakończenia/. Jednocześnie w zebranym materiale dowodowym brak jest dowodu w postaci "postanowienia władzy opiekuńczej" upoważniającego matkę małoletniego M. S. do dokonania zmiany jego nazwiska, a którego istnienie skutkowałoby tym, że uczestnictwo ojca M. S., jak i jego zgoda w postępowaniu administracyjnym nie byłyby konieczne.
Nie może zatem budzić jakichkolwiek wątpliwości, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. – T. S. w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji nie brał udziału, w rzeczywistości bez własnej winy. Daje to, w świetle wcześniejszych wywodów, podstawę do wznowienia postępowania /art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a./. Sam fakt braku udziału strony w postępowaniu bez jej winy stanowi powód dostateczny do wznowienia postępowania.
Wobec stwierdzenia powyższych uchybień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Sąd nie orzekł w sentencji wyroku o kosztach postępowania, bowiem strona przed zamknięciem rozprawy poprzedzającej jego wydanie nie zgłosiła wniosku o przyznanie należnych kosztów.
Skargę P. H. należało oddalić, gdyż w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym, którego materialnoprawną podstawę stanowią przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk nie jest on stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. W tym więc zakresie Sąd orzekł w myśl art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.