Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [..] czerwca 2010r. nr SKO – [...] po rozpoznaniu odwołania Pani G.M. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S.M. przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.M. z dnia [..] kwietnia 2010r.sygn. MGOPS-[...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad ojcem C.W.
Wskazaną decyzję organ odwoławczy wydał na podstawie art.138 par.1 k.p.a. oraz art.3 pkt 1,2,21 i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r.Nr 139, poz.992 – t.j. z późn.zm.).
W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Odwoławcze w R. (dalej: Kolegium) podało,że wnioskiem z dnia [..].04.2010r. Pani G.M. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad swym niepełnosprawnym ojcem C.W. Do wniosku dołączyła m.in. odpis skrócony aktu małżeństwa rodziców C.W. i M.W. oraz orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. stwierdzające, że zarówno C.W. jak i jego żona M.W. są osobami trwale niepełnosprawnymi, wymagającymi stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Po przeprowadzeniu postępowania organ I Instancji decyzją z dnia [..] kwietnia 2010r. sygn. MGOPS-[...] odmówił Pani G.M. przyznania świadczenia z powołaniem się na treść art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., nr 139,poz. 992 z późn.zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.
W odwołaniu Pani G.M. zarzuciła, że ta decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ opiekuje się niepełnosprawnymi rodzicami, którzy nie są w stanie opiekować się sobą wzajemnie.
Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie ustalił, że Pan C.W. – ojciec Pani G.M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [..].11.2009r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. Orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały a orzeczenie wydane zostało na stałe. Pan C.W. przebywa u córki G.M., gdzie jest zameldowany na pobyt stały. Także małżonka Pana C.W. – M. W. ma orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. zaliczające ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.
W ocenie prawnej organ odwoławczy dał wyraz stanowisku, że przyznawanie świadczeń pielęgnacyjnych nie zależy od uznania organu administracji a jest możliwe jedynie na zasadach sprecyzowanych w ustawie. Zgodnie z art., 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Skoro ta okoliczność została pozytywnie ustalona, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku a argumenty podnoszone w odwołaniu są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca G. M. nie wskazując kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji ponownie wskazała na aspekty sprawy zawarte w odwołaniu a nadto podniosła, że M.W. od dnia [..].04.2010r. do [..].06.2010r. przebywała w szpitalu w związku z operacją ortopedyczną a od dnia [..].07.2010r. czeka ją ponowna hospitalizacja.
W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko precyzowane dotychczas w rozpoznawanej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art.184 Konstytucji Rzeczpospolitej |Polskiej z 1007r. oraz art. 1 par.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153,poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest w aspekcie zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art.1 par.2 cytowanej ustawy). Zakres tej kontroli wyznacza art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza, że w postępowaniu sądowo-administracyjnym badaniu podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy oraz trafność wykładni tych przepisów.
W oparciu o przepis art. 145 par.1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organy orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r.Nr 139, poz.992 – t.j. z późn.zm.), co miało wpływ na wynik sprawy.
Z akt administracyjnych przekazanych Sądowi wynika bezsporny stan faktyczny tej sprawy. Skarżąca w dniu [..] kwietnia 2010r.wystąpiła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad ojcem. Do wniosku dołączyła m.in. odpis skrócony małżeństwa rodziców oraz orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. dotyczące zaliczenia obojga rodziców do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W wydanych orzeczeniach – tak przez organ pierwszej jak i organ odwoławczy stwierdzono, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie Pani G.M. wnioskowanego świadczenia stanowi zapis art.17 ust.5 pkt 1 lit. a w/w ustawy, zgodnie z którym świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.
Organy obu instancji orzekając negatywnie o wniosku strony poprzestały na literalnej wykładni art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Literalna wykładnia wyżej przytoczonego przepisu istotnie prowadzi do wniosku, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która spełnia wszystkie pozostałe warunki ustawowe nawet w takiej sytuacji, gdy małżonkowie ze względu na swój stan zdrowia nie są w stanie opiekować się sobą wzajemnie.. Dokonując wyjaśnienia rzeczywistego znaczenia normy prawnej nie można jednak na takiej wykładni poprzestać. Granice wykładni językowej nie są bezwzględne a ich przekroczenie jest uzasadnione w sytuacji odwołania się do wartości konstytucyjnych.
Sąd jest zobowiązany wybrać taką interpretację normy ustawowej, która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych (vide: wyrok NSA dnia 26 lutego 2009r., sygn. akt OSK 533/08, nie publikowany).
W kontekście celów ustawy o świadczeniach, art. 18, 71, 32 i 69 Konstytucji RP oraz w kontekście rozumienia wykładni jako operacji myślowej, której celem jest dokonanie przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (tak: Z. Ziembiński: Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego, WN UAM 1972, s.26 i nast.) przy odczytywaniu właściwego znaczenia art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych przyznać należy prymat wykładni prokontytucyjnej – zmierzającej do poszukiwania rezultatu pozwalającego na respektowanie wartości konstytucyjnych, celowościowej i systemowej nad wąską wykładnią literalną. Kierunek tej wykładni wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07 oraz w uzasadnieniach postanowień z dnia 1 czerwca 2010r. (nr S 1/10, OTK-A 2010/5/54 i nr P 38/09, OTK-A 2010/5/53).
Świadczenie pielęgnacyjne jest jednym z dwóch świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej w sytuacji, gdy osoba bliska, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, rezygnuje z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej po to, by sprawować osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną. W art.17 ust.5 w/w ustawy ustawodawca wyłączył możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na sytuację osoby sprawującej opiekę, osoby wymagającej opieki i osoby w rodzinie. Wszystkie przypadki wyłączenia wiążą się z możliwością zorganizowania opieki nad osobą niepełnosprawną w inny sposób i bez angażowania dodatkowych środków publicznych lub obejmują sytuacje, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest faktycznie wykonywana poza rodziną.
Do pierwszej grupy przypadków należy regulacja objęta art.17 ust.5 pkt 2 lit.a w/w ustawy, zgodnie z którą przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Przepis ten pozostaje kompatybilny z art. 23 k.r. i o., który statuuje obowiązek wzajemnej pomocy małżonków, z wyżej wskazanym celem ustawy o świadczeniach oraz z wartościami konstytucyjnymi pod warunkiem, że jego zakres obejmuje tylko takie przypadki, gdy istnieje realna możliwość wywiązania się małżonka z obowiązku wzajemnej pomocy. Ta możliwość ewidentnie nie istnieje, gdy każdy z małżonków jest osobą niepełnosprawną, nie zdolną do samodzielnej egzystencji.
W związku z powyższym mając na uwadze sformułowane w Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej,ochrony i opieki nad rodziną, uwzględniania przez państwo w polityce społecznej dobra rodziny, równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne oraz udzielania osobom niepełnosprawym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji uznać należy, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a osobą ubiegająca się o to świadczenie jest ich dziecko.
Wskazania co do ponownego rozpatrzenia sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu (art.141 par.4 zdanie drugie p.p.s.a.).
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 par.1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji, uchylając zaskarżoną decyzję Kolegium oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podstawę prawną rozstrzygnięcia o niewykonalności zaskarżonej decyzji stanowi przepis art.152 p.p.s.a.