Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2011r. znak: [...] Wojewoda [...] po rozpoznaniu odwołania A. Sp. z o.o. w S. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] maja 2011r. znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną utrzymał ją w mocy działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej następnie k.p.a., art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) oraz z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), określanej dalej ustawą z 1998r.
Stan faktyczny niniejszej sprawy przedstawia się następująco.
W piśmie datowanym 14 czerwca 2010r. Wojewoda [...] zawiadomił A. Sp. z o.o. w S. o wszczęciu na żądanie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział [...] postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji potwierdzającej przejęcie na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości – działki nr 1282/2 o powierzchni 0,0706 ha położonej w jednostce ewidencyjnej K. obręb [...] zajętej pod drogę publiczną krajową nr [...] relacji R. – I. – O. – D. – B. - gr. Państwa, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW Nr [...] (gdzie prawo własności wpisane jest na rzecz powyższej Spółki).
W związku z powyższym, wnioskiem z dnia 21 czerwca 2010r. A. Sp. z o.o. w S. wystąpiła do Starosty [...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania w trybie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną.
Decyzją z dnia [...] lipca 2010r. znak: [...] Wojewoda [...] stwierdził, że Skarb Państwa nabył z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. prawo własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej K. obręb [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 1282/2 o powierzchni 0,0706 ha zajętej pod drogę publiczną- krajową nr [...].
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010r. znak: [...] Starosta [...] zawiesił niniejsze postępowanie do czasu uzyskania przez wskazaną wyżej decyzję Wojewody [...] waloru ostateczności.
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2011r. znak: [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010r.
Wobec powyższego, Starosta [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011r. znak: [...] podjął postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty Spółce z o.o. A. odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną.
Następnie zaś decyzją z dnia [...] maja 2011r. odmówił ustalenia i wypłaty na rzecz A. Sp. z o.o. odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr 1282/2 o powierzchni 0,0706 ha położoną w jednostce ewidencyjnej K. obręb [...] zajętą pod drogę publiczną - krajową nr [...].
Uzasadniając swoje stanowisko organ powołał się na art. 73 ust. 4 ustawy z 1998r., wedle którego odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999r. z mocy prawa przeszły na własność Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego będzie ustalone i wypłacone na wniosek właściciela, według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, złożony w okresie od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r. Po upływie zaś tego okresu roszczenie wygasa.
W odwołaniu od wskazanego rozstrzygnięcia Starosty [...] z dnia [...] maja 2011r. Spółka z o.o. A. wniosła o jego uchylenie, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 73 ust. 4 ustawy z 1998r. poprzez błędną wykładnię polegającą na nieuprawnionym przyjęciu, że stanowiące przedmiot niniejszej sprawy roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną wygasło. Strona odwołująca się podniosła, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę przedmiotowego odszkodowania jest także osoba, która po dniu 31 grudnia 2005r. a przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy z 1998r. nabyła nieruchomość zajętą pod drogę publiczną i została wpisana jako jej właściciel do księgi wieczystej.
Odwołująca się Spółka powołała się w tym zakresie na wyrok w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2010r. (sygn. akt I OPS 3/09, ONSAIWSA 2010/3/44, Lex Nr 534304), w którym wyrażono pogląd, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w ar. 73 ust. 4 ustawy z 1998r. może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998r., ale przed wydaniem decyzji w oparciu o art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998r. i została wpisana jako jej właściciel do księgi wieczystej.
W ocenie strony składającej odwołanie, nie ma w sprawie znaczenia, iż stała się ona właścicielem nieruchomości, której dotyczy niniejsza sprawa nie na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego, lecz w oparciu o prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 4 grudnia 2007r. (sygn. akt [...]) o przysądzeniu własności nieruchomości, wydane w związku z prowadzonym wobec poprzedniego właściciela (Sp. z o.o. B.) postępowaniem egzekucyjnym. Obojętny dla sprawy jest też -zdaniem odwołującej się Spółki - fakt, iż nie nabyła ona przedmiotowej nieruchomości bezpośrednio od A. M., który był jej właścicielem wg stanu na dzień 31 grudnia 1998r., a od jego następców prawnych. Liczy się bowiem sam fakt skutecznego nabycia nieruchomości w przewidzianej prawem formie po dniu 31 grudnia 1998r. a przed wydaniem decyzji z art. 73 ust. 3 ustawy z 1998r.
Po rozpoznaniu powyższego odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2011r. utrzymał w mocy kwestionowane nim rozstrzygnięcie.
Organ podkreślił, iż z brzmienia art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wynika jednoznacznie, że postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne może toczyć się na wniosek właściciela nieruchomości złożony tylko i wyłącznie w prawem przewidzianym terminie tj. w okresie od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, Spółka z o.o. A. złożyła taki wniosek dopiero w dniu 21 czerwca 2010r., a zatem wówczas, gdy przysługujące jej roszczenie już wygasło.
Organ podkreślił, że termin ten ma charakter materialny, co oznacza, że nie może być on ani na wniosek strony ani też z urzędu przedłużany, skracany bądź też przywracany.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011r. Spółka z o.o. A. wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji, jak też o zasądzenie kosztów postępowania. W motywach powtórzyła stanowisko przedstawione uprzednio w odwołaniu od rozstrzygnięcia I instancji.
Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację uzasadnienia kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153 poz. 1269 z 2002 roku / sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.
W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub, stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Wojewody [...] odmawiająca ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną.
Stan faktyczny w sprawie jest nieskomplikowany. A. Sp. z o.o. w S., jako właściciel działki nr 1282/2 o pow. 0,0706 ha położonej w jednostce ewidencyjnej K. zajętej pod drogę publiczną krajową nr [...] relacji R. – I. -O.– D. – B., wystąpiła z wnioskiem z dnia 21 czerwca 2010 roku do Starosty [...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania w trybie przepisu art. 73 ust.4 z dnia 13 pażdziernika 1998 roku – ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z 1998 r. ze zm.) zwanej dalej ustawą. W świetle przepisu art. 73 ust.1 tej ustawy, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 roku stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Zgodnie z ustępem 3 tego artykułu, podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości o których mowa w ust.1 jest ostateczna decyzja wojewody. Natomiast ustęp 4 stanowi, że odszkodowanie o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 do dnia 31 grudnia 2005 roku. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Akta administracyjne rozpoznawanej sprawy wskazują, że przedmiotowa działka nr 1282/2, wydzielona z działki 1282, zgodnie z uchwałą nr 192 Rady Ministrów z 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (MP z 1986 Nr 3 poz. 16) została uznana za drogę krajową i w dniu 31 grudnia 1998 roku zajęta była pod drogę publiczną, zatem pozostawała we władaniu Skarbu Państwa. Jednocześnie stanowiła własność A. M., a na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. o przysądzeniu własności z 4 grudnia 2007 roku sygn. akt: [...] prawa do działki nabyła spółka A. Zostały zatem spełnione przesłanki wymienione w art. 73 ust.1 ustawy: w dniu 31 grudnia 1998 działka nie była własnością Skarbu Państwa, była zajęta pod drogę publiczną, pozostawała we władaniu Skarbu Państwa, co oznacza, że działka nr 1282/2 z tym dniem stała się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa.
Jednocześnie po stronie właściciela działki powstało uprawnienie do ubiegania się o odszkodowanie, według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości. Możliwość wystąpienia przez właściciela z takim roszczeniem poprzedzona musiała być jednak ostateczną decyzją wojewody, która dawała podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia własności na rzecz Skarbu Państwa / art. 73 ust.3 ustawy/. Decyzja taka ma charakter deklaratoryjny, nie zmienia bowiem stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan wynikający z przepisów ustawy. W rozpatrywanej sprawie, Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 2010 r. znak: [...] stwierdził przejście z dniem 1 stycznia 1999 roku własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1282/2, z mocy prawa, na rzecz Skarbu Państwa. Decyzją z dnia [...] marca 2011 [...] Minister Infrastruktury utrzymał tę decyzję w mocy / decyzja stała się ostateczna z dniem 4 maja 2011 roku/.
Wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działkę 1282/2 A. Sp. z o.o. złożyła w dniu 21 czerwca 2010 roku, a więc z uchybieniem terminu wskazanego w przepisie art. 73 ust.4. Z przepisu tego wynika, że roszczenie skarżącej o ustalenie i wypłatę za przedmiotową działkę wygasło w dniu 1 stycznia 2006 roku.
Składając wniosek o odszkodowanie za przedmiotową działkę, A. Sp. z o.o.wskazała na potwierdzenie swoich uprawnień do wystąpienia z roszczeniem, na wyrok NSA wydany w składzie 7-miu sędziów w dniu 11.01.2010r. w sprawie I OPS 3/09. W wyroku tym, NSA wyraził pogląd, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust.4 ustawy, może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust.3 tej ustawy, zawarła w formie aktu notarialnego umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. W uzasadnieniu swego wyroku NSA wskazał, że ustawodawca, wychodząc naprzeciw pojawiającej się konieczności uregulowania stanu prawnego gruntów zajętych pod drogi publiczne, wprowadził w art. 73 rozwiązanie incydentalne, polegające de facto na uzgodnieniu stanu prawnego dróg publicznych ze stanem faktycznym, które miało w założeniu uporządkować zastałe od wielu lat stosunki własnościowe wszystkich nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, które nie stanowiły własności Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego.
Zastosowano konstrukcję wywłaszczenia z mocy prawa, uzasadnioną potrzebą generalnego i jednolitego uporządkowania kwestii własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w różnym okresie i w zróżnicowanych okolicznościach faktycznych. Wybudowanie bowiem drogi spowodowało nieodwracalny stan i przesądziło o wykorzystaniu zajętej nieruchomości na cel publiczny. Ten szczególny rodzaj wywłaszczenia z mocy prawa na podstawie art. 73 objął więc właścicieli, którym faktycznie odebrano nieruchomości w okresie kilkudziesięciu lat. NSA stwierdził, że co do zasady podmiotem uprawnionym do realizacji roszczenia jest osoba, która w dniu 1 stycznia 1999 roku utraciła własność nieruchomości, jednak mogły zdarzać się sytuacje, gdy właściciele nieruchomości zajętych pod drogi nie mieli świadomości, że nieruchomość przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa i dokonywali obrotu nią, legitymując się wpisem do księgi wieczystej.
Wskazując w swoich pismach / wniosek, odwołanie, skarga, pismo procesowe z 21 listopada 2011 r./ na powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca spółka wskazuje na okoliczności, które nie są sporne w sprawie. Zarówno ten wyrok, jak i inne wyroki sądów administracyjnych,wskazane przez skarżącą dotyczą podmiotów, które legitymowane są do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym. W rozpatrywanej sprawie, legitymacja skarżącej nie jest kwestionowana. Skarżąca nie zauważa, że przyczyną odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania jest jej spóźniony wniosek. Przepis art. 73 w ustępie 4 wprowadza termin, w którym uprawniony podmiot może wystąpić z roszczeniem Jest to okres od dnia 1 stycznia 2001 do 31 grudnia 2005 roku. Ustawodawca postanowił, że po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Jest to przepis prawa materialnego i nie stosuje się do niego instytucji przywrócenia terminu. Sądy administracyjne wypowiadały się wielokrotnie na ten temat / vide: wyroki II SA/Lu366/08 LEX 565972, II SA/Lu 273/08 LEX563128, I SA/Wa1998/07 LEX511508, II SA/Kr 810/07 LEX 506476, II SA/Kr 666/07 LEX 898187/.
Wobec jednoznacznego brzmienia przepisu art. 73 ustawy, Sąd nie ma wątpliwości,ze ustalenie i przyznanie odszkodowania na rzecz podmiotu, który złożył wniosek po 31 grudnia 2005 roku nie jest możliwe, bowiem roszczenie z tym dniem wygasło bez względu na okoliczności i jest to definitywne i nieodwracalne, a inna interpretacja tego przepisu jest niemożliwa. Skarżąca koncentruje się na jednym aspekcie sprawy, którym jest legitymacja do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie, czego nikt w sprawie nie kwestionuje, pomijając dalszą część przepisu art. 73 ustawy. Skuteczne wystąpienie z roszczeniem było możliwe tylko po spełnieniu wszystkich przesłanek wymienionych przez ten przepis. Wydanie przez Wojewodę [...], dopiero w 2010 roku decyzji stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa, z mocy prawa, własności przedmiotowej nieruchomości nie ma w sprawie żadnego znaczenia. Właściciele takich nieruchomości mieli ustawowy, nieprzekraczalny termin do wystąpienia z roszczeniem.
Jeżeli wojewoda zwlekał z wydaniem decyzji otwierającej byłemu właścicielowi gruntu możliwość wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie, przepisy k.p.a. dają możliwość do żądania od organu określonej czynności, a w razie bezczynności organu – do skargi na bezczynność. Wszystkie te działania, były właściciel nieruchomości / bądż jego następca prawny / mógł podjąć przed dniem 31 grudnia 2005 roku.
Wskazując na powyższe, Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i orzekł, jak w sentencji wyroku w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a.