Uzasadnienie
Skarżąca Z. B., kwestionując w drodze skargi decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie uregulowania stosunków wodnych, wniosła równocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Żądanie to zostało następnie podtrzymane na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), w którym składająca go zaznaczyła, że jej mąż, który był jedynym żywicielem rodziny, zmarł w sposób tragiczny w 2012 r. Obecnie wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z synem i dwiema córkami. Dzieci te studiują, w tym dwoje z nich w [...], zaś jedno w [...]. Skarżąca zwróciła uwagę, że jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Cierpi na liczne schorzenia i z tego powodu leczy się u lekarzy różnych specjalności. Z uwagi na choroby ręki uczęszcza na rehabilitację. Powyższy zły stan zdrowia uniemożliwia jej znalezienie pracy, dlatego też sytuacja rodziny jest dramatyczna.
Utrzymują się z dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,27 ha w wysokości 300 zł oraz renty rodzinnej dzieci pobieranej przez nie w związku ze śmiercią ojca, każde w kwocie 376 zł. netto. Gospodarstwo rolne dostarcza z kolei jajek i ziemniaków. W trakcie roku akademickiego dzieci pobierały również stypendia socjalne w wysokości 400-500 zł. W czasie wolnym od nauki syn pracował na umowę zlecenie. Skarżąca wskazała też, że pożyczyła od swojego brata kwotę 5 000 zł na zakup pieca do centralnego ogrzewania oraz na bieżące potrzeby. Miesięczne wydatki rodziny to: 700 zł – żywność, 150 zł – prąd, 40 zł – gaz, 39 zł – wywóz śmieci, 55 zł – Internet i telefon, 200 zł – opał, 45 zł – woda, 80 zł – leczenie i rehabilitacja, 320 zł – opłata za pobyt syna w domu studenta, 800 zł – edukacja córki studiującej w [...], 300 zł – utrzymanie dwóch samochodów (z 2001 i 2004 r.), 70 zł – utrzymanie ciągnika rolniczego oraz przyczepy.
Wnioskodawczyni podała, że otrzymała dopłaty od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości 5827,36 zł, które przeznaczyła na funkcjonowanie gospodarstwa rolnego. Zaznaczyła, że nie korzysta ze środków pochodzących z pomocy społecznej.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Żądanie podlega uwzględnieniu, jednak tylko co do jego części. Instytucja prawa pomocy ma na celu wspomóc osoby o trudnej sytuacji materialnej tak, by mimo braku posiadania przez nie dostatecznych środków mogły one bronić swoich praw przed sądem. Jako, że stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony postępowania sądowego jego kosztów, może znaleźć zastosowanie jedynie w stosunku do osób rzeczywiście wsparcia takiego wymagających. Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy w zakresie całkowitym (a zatem obejmujące zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata) może zostać przyznane osobie, która wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z kolei częściowe prawo pomocy (a więc zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub też tylko ustanowienie adwokata) odnosi się do osób, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niezależnie więc od granic żądania, to wnoszący je obciążony jest obowiązkiem przedstawienia danych wskazujących jednoznacznie na potrzebę udzielenia mu wsparcia, o które się ubiega. W sytuacji, gdy przy analizie danych konkretnego wniosku rodzą się jakiekolwiek wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego strony, brak jest podstaw do przyznawania jej prawa pomocy, zwłaszcza w najszerszym wymiarze, jako że źródłem finansowania powyższego są ograniczone środki publiczne.
Przedstawione przez Z. B. informacje nasuwają tymczasem wątpliwości co do faktycznych dochodów jej rodziny. Wnioskodawczyni zaznaczyła mianowicie, że jej studiująca w [...] córka korzysta z "dużego wsparcia" od rodziny, nie wskazując jednak jego wymiaru. W przedstawionych wydatkach strona nie podała także tych przeznaczanych na edukację drugiej córki. Ponadto, z wyciągu z rachunku bankowego należącego do córki S. B. wynika, że uzyskuje ona środki finansowe tytułem "wynagrodzenia". Skarżąca nie wyjaśniła tej kwestii. Strona nie wskazała także na koszt zakupu pieca do centralnego ogrzewania. Na cel ten zaciągnęła pożyczkę u brata, której resztę zamierza przeznaczyć na "bieżące potrzeby". Wśród nich obecnie mieszczą się z pewnością te związane z koniecznością uiszczenia kosztów zainicjowanego jej skargą postępowania. Poza tym, wnioskodawczyni zaznaczyła, że jej syn wraz z dwojgiem znajomych świadczył pracę na umowę zlecenie, zaś wspólna należność z tego tytułu wpływała na jego konto bankowe.
Nie wskazano jednak sposobu rozdziału tychże środków (tzn. w jakiej części przypadały one na jej syna). Należy także zwrócić uwagę, że cytowany art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. odnosi się jedynie do tzw. wydatków koniecznych tj. niezbędnych do zapewnienia egzystencji. Wszelkie zaś pozostałe wydatki, choć zwykle ponoszone przez stronę i dla niej istotne, nie mogą przemawiać za potrzebą jej wsparcia przez Skarb Państwa. Wszystkie bowiem osoby, które dysponują jakimikolwiek środkami finansowymi obowiązane są do partycypacji w kosztach postępowania sądowego wedle swych możliwości. W przypadku wnioskodawczyni do takich niezbędnych wydatków w rozumieniu powołanego przepisu trudno zaliczyć koszt utrzymania dwóch samochodów.
Należy też mieć na względzie, że rozpoznając sprawę Sąd działa w jej granicach, mając obowiązek uwzględnienia wszelkich uchybień organów administracji, niezależnie od zarzutów i wniosków skargi (art. 134 § 1). Udział zaś profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest obligatoryjny (sytuacja zmieni się dopiero w razie konieczności sporządzenia niektórych środków zaskarżenia). Podkreślenia wymaga także, iż niektóre dane tzn. fakt uzyskiwania dochodu przez syna, skarżąca wskazała dopiero, gdy doręczono jej wezwanie o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych, z których wynikał ten fakt.
Z tych wszystkich względów uznano, że wystarczająca pomocą dla Z. B. będzie zwolnienie jej od części kosztów sądowych w niniejszej sprawie tj. od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi wynoszącego 300 zł. W pozostałym zaś zakresie tj. w odniesieniu do dalszych kosztów sądowych i ustanowienia adwokata przyjęto, że żądanie jest nieuzasadnione. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.