Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie oddalił skargę M. K. na decyzję WINGiK z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...]. Wnioskując o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku, skarżąca zwróciła się jednocześnie o zwolnienie jej z opłat sądowych za toczące się postępowanie, a w złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych.
Wg zawartego we wniosku oświadczenia, samodzielnie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując w domu o pow. 50 m² i utrzymując się z emerytury w wysokości 1989 zł., której część przeznacza na leczenie. Jest także współwłaścicielką ok. 1 ha gruntów rolnych wraz ze starym drewnianym domem i działką o pow. 0,48 ha, otrzymanych w spadku po rodzicach.
Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych – zarówno w całości, jak i w części - wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a.
Jak wynika z powyższego, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, której sytuacja majątkowa i dochody stanowią jedyny wyznacznik decydujący o przyznaniu prawa pomocy.
Powołując się jedynie bardzo ogólnikowo na okoliczność przeznaczania wielu środków finansowych na zakup leków, M. K. warunku tego nie spełniła, w szczególności nie wykazała związku między poniesieniem związanych z jej udziałem sprawie kosztów sądowych a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania.
Abstrahując od braku wskazania przez nią pozostałych ponoszonych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem siebie i domu, brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych, wykazanym i do tego nie najniższym w odniesieniu do jednej osoby poziomie stałych miesięcznych dochodów oraz braku innych osób na swoim utrzymaniu cierpi ona jakikolwiek niedostatek oraz że dotykają ją trudności w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, że potencjalny uszczerbek związany z poniesieniem kosztów sądowych (kosztów postępowania) dotyczy wyłącznie zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, koszty leczenia czy opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, a nie braku możliwości pokrycia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które powinny być ograniczone do niezbędnego minimum albo wręcz zaniechane.
Tylko bowiem wymienione wyżej wydatki mogą korzystać z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, które w odróżnieniu od stałych dochodów skarżącej mają charakter jednorazowy, a ponadto jako powiązane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są rozłożone w czasie.
O słuszności powyższych uwag wskazujących na brak zależności między obowiązkiem poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych a związanym z tym uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania świadczy także to, że w związku z opłaceniem przez nią wpisu od skargi (200 zł.) oraz opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (100 zł.), na obecnym etapie postępowania nie obciążają ją już żadne koszty sądowe. W takiej sytuacji więc nawet przyznanie zwolnienia od nich wywoływałoby dopiero skutek na przyszłość, gdyż nie działa ono wstecz i nie obejmuje kosztów już opłaconych, które nie podlegają zwrotowi. Do takich które mogłyby jeszcze ewentualnie wystąpić po stronie skarżącej należy wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji. Mając jednak na uwadze jego wysokość (w niniejszej sprawie 100 zł.), w świetle przytoczonych okoliczności brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że przekraczałoby to możliwości finansowe skarżącej i wymagało udzielenia jej w tym zakresie wsparcia.
Wymóg opłacenia kosztów sądowych bez wątpienia stanowi pewne obciążenie dla domowego budżetu, niemniej samo w sobie nie uzasadnia to przyznania zwolnienia od nich, uzależnionego tylko od złożenia stosownego wniosku. Obowiązek ich ponoszenia ma charakter ustawowy (art. 199 P.p.s.a.) i obowiązuje wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak stanowi m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek M. K. bez wątpienia spełnia. Prawo pomocy, określane też jako tzw. prawo ubogich, nie może być nadużywane i ma zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej, gwarantując prawo do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione.
Z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.