Uzasadnienie
W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów A.D., M.D. oraz D.D. zawarli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozszerzyli go następnie we wniosku złożonym na urzędowym formularzu (PPF) o żądanie ustanowienia adwokata.
Postanowieniem z dnia 2 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy z uwagi na niewykazanie przesłanek jego przyznania, tj. brak bilansowania się wykazanych dochodów i wydatków. Na podstawie informacji zawartych w złożonym formularzu PPF oraz w nadesłanym w wyniku wezwania oświadczenia referendarz ustalił, że oprócz wyżej wymienionych osób do wspólnego z nimi gospodarstwa domowego wchodzą jeszcze żona skarżącego oraz trójka dzieci (9, 17 i 22 lata). Rodzina mieszka w domu. Jej majątek to również nieruchomość rolna o pow. 0,43 ha. M.D. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. D.D. pobiera wynagrodzenie za pracę w wysokości 1290 zł, zaś A.D. to emerytka ze świadczeniem w kwocie 1100 zł. A.D. i M.D. wymagają leczenia. Średnie miesięczne wydatki wynoszą: żywność – 1200 zł, leczenie – 300 zł, gaz – 80 zł, energia elektryczna – 250 zł, wywóz śmieci – 35 zł, opał – 300 zł, telefon, Internet, telewizja – 200 zł, utrzymanie samochodu – 500 zł, raty zaciągniętych pożyczek i kredytów – 482 zł. Skarżący wskazali nadto, że Ł.D. od listopada 2015 r. podjął zatrudnienie, uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości 400 zł miesięcznie.
Na posiadanej nieruchomości nie jest prowadzona działalność rolnicza. Załączony wyciąg z rachunku bankowego M.D. wskazuje na saldo ujemne 35,90 zł na dzień 24 lutego 2016 r., a pozostali skarżący nie posiadają rachunków bankowych. Referendarz wyjaśnił, że prawo pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej we wskazanym art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami), zwanej dalej "P.p.s.a." zasady odpłatności postępowania sądowego, a zatem jakiekolwiek wątpliwości co do faktycznej sytuacji materialnej strony, a wynikające z przedstawienia niedostatecznej ilości danych potrzebnych do rozstrzygnięcia w tym przedmiocie bądź też z niejasności przedstawionych informacji, nie mogą skutkować uwzględnieniem żądania strony. Referendarz przedstawił przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym i w zakresie częściowym oraz wskazał, że mimo wezwań do uzupełnienia pierwotnie podanych informacji skarżący nie uczynili im zadość.
Nie przedłożono wyciągu z rachunku bankowego Ł.D., który jak ujawniono dopiero w odpowiedzi na to wezwanie także uzyskiwał dochód. Nie zaznaczono, że wymieniony takiego rachunku bankowego nie posiada. W pozostałym zakresie udzielona została odpowiedź, jednakże jej treść powoduje brak jasności co do źródeł pokrycia wszystkich wskazanych w niej wydatków rodziny, z uwagi na brak bilansowania się wydatków wynoszących 3 347 zł z dochodami wnoszącymi 2 655,38 zł. Brak bilansowania się wymienionych pozycji domowego budżetu tj. dochodów i wydatków poddaje w wątpliwość wiarygodność złożonego przez strony oświadczenia. Referendarz zwrócił także uwagę, że wątpliwości budzi wielkość wydatków na telefon, telewizję i Internet (200 zł) oraz konieczność ponoszenia w świetle powołanego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wydatków na utrzymanie samochodu czy zaciągnięte zobowiązania prywatnoprawne.
W sprzeciwie od opisanego wyżej postanowienia skarżący zawnioskowali o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym ponieważ nie są w stanie ponieść postępowania i ustanowienia adwokata/radcy prawnego w sprawie bez uszczerbku dla utrzymania ich rodziny. Podali, że z dniem 29 lutego 2016 r. wygasła umowa o pracę Ł.D.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. adwokata objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy którego przyznanie w przypadku osób fizycznych uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Stosownie do przepisu art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, po myśli art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wymóg spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ciąży na osobie wnioskującej, która ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej jego przyznanie.
Sąd stwierdza, że referendarz sądowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych na potrzeby rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Skarżący mimo powoływania się na trudną sytuację finansową i materialną nie spełnili warunku wykazania, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skoro bowiem zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, to korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a obowiązek wykazania tych okoliczności obciąża wnioskującego przyznanie prawa pomocy. Słusznie uznano zatem, że wobec podanej nadwyżki wydatków nad dochodami sięgającej niemal 700 zł, treść podanych przez skarżących informacji budzi wątpliwości w zakresie źródeł pokrycia wszystkich wskazanych w niej wydatków rodziny. Zasadnie wątpliwości referendarza wzbudziła także wysokość wydatków na telefon, telewizję i Internet (200 zł) oraz kwestia uznania za konieczne, w kontekście wnioskowanego prawa pomocy, wydatków na utrzymanie samochodu czy zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych.
Sąd naprowadza, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć również świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału postępowaniu sądowym, a zatem trudna sytuacja finansowa, na jaką powoływali się skarżący domagając się przyznania prawa pomocy po pierwsze nie zwalniała ich od należytego wykazania zasadności wniosku, a po drugie sama w sobie nie uzasadniała uwzględnienia wniosku. Mieć na względzie bowiem należy i to, że brak działań w kierunku podjęcia jakiejkolwiek (chociażby dorywczej) pracy zarobkowej dorosłych osób bezrobotnych wchodzących w skład wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego, a zatem bierna postawa w aspekcie poprawy swojej sytuacji materialnej nie może być interpretowany na korzyść skarżących i uzasadniać przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Sam fakt braku dostatecznych środków nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku, jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić tę sytuację, jeżeli ma obiektywnie taką możliwość.
Ponadto wątpliwości Sąd wzbudziła faktyczna ilość osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego skoro nadesłane faktury z tytułu sprzedaży usług telekomunikacyjnych wystawione są na B.D. i kierowane na adres [...] 124, w więc ten sam co adres skarżących, przy czym wyżej wymieniony nie został ujęty jako osoba wchodząca w skład ich wspólnego gospodarstwa domowego. Zwraca uwagę także brak zagospodarowania nieruchomości rolnej o pow. 0, 43 ha, która w szczególności wobec trudnej sytuacji materialnej skarżących, na jaką się powołują mogłaby stać się źródłem dochodu (np. w postaci czynszu dzierżawnego) oraz stanowić narzędzie dla odciążenia budżetu domowego z uwagi na możliwość jej uprawy na potrzeby własne. Jest to tym bardziej, że wśród dorosłych członków rodziny są osoby bezrobotne.
Zatem z uwagi na niewykazanie przesłanek określonych w art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. uznać należy, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.