Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [..] czerwca 2010r. nr SKO – [...] wydaną na podstawie art.138 par.1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r.Nr 139, poz.992 – t.j. z późn.zm.).
po rozpoznaniu odwołania Pani M.Z. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S.M. z dnia [..] maja 2010r.nr ŚR [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S.D.
Organ I Instancji ustalił, że S.D. jest osobą niepełnosprawną, zaliczoną do pierwszej grupy inwalidzkiej od 1995r. Pozostaje w związku małżeńskim. Orzekając o odmowie przyznania świadczenia powołał art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., nr 139,poz. 992 z późn.zm.), który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, ponieważ faktycznie opiekuje się niepełnosprawnymi rodzicami. Nadto podała, że jest matką czworga małoletnich dzieci a całą 6-osobową rodzinę utrzymuje mąż.
Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie ustalił, że Pani M.Z. nie pozostaje w zatrudnieniu, nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej, opiekuje się niepełnosprawną matką S.D., która pozostaje w związku małżeńskim,posiada pierwszą grupę inwalidzką i w związku z tym wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji. W tym stanie faktycznym nie znalazł jednak podstaw do uwzględnienia odwołania ze względu na literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych akceptując w całości ocenę prawną organu pierwszej instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
M.Z. nie wskazując kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji ponownie wskazała na aspekty sprawy zawarte w odwołaniu a nadto podniosła, że mąż S.D. również jest osobą niepełnosprawną i od kilku miesięcy przebywa w placówce opiekuńczej, co oznacza, że nie opiekuje się S.D.
W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko precyzowane dotychczas w rozpoznawanej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art.184 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1007r. oraz art. 1 par.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153,poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest w aspekcie zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art.1 par.2 cytowanej ustawy). Zakres tej kontroli wyznacza art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza, że w postępowaniu sądowo-administracyjnym badaniu podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy oraz trafność wykładni tych przepisów.
W oparciu o przepis art. 145 par.1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organy orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r.Nr 139, poz.992 – t.j. z późn.zm.), co miało wpływ na wynik sprawy.
Z akt administracyjnych przekazanych Sądowi wynika bezsporny stan faktyczny tej sprawy. Skarżąca w dniu [..] kwietnia 2010r.wystąpiła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad matką S.D. Do wniosku dołączyła m.in. odpis skrócony małżeństwa rodziców oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. dotyczące zaliczenia S.D. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto oświadczyła, że również mąż S.D. – L.D. jest osobą niepełnosprawną, wymagającą całodobowej opieki.
W wydanych orzeczeniach – tak przez organ pierwszej jak i organ odwoławczy stwierdzono, że negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie M.Z. wnioskowanego świadczenia stanowi zapis art.17 ust.5 pkt 1 lit. a w/w ustawy, zgodnie z którym świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.
Organy obu instancji orzekając negatywnie o wniosku strony poprzestały na literalnej wykładni art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Literalna wykładnia wyżej przytoczonego przepisu istotnie prowadzi do wniosku, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która spełnia wszystkie pozostałe warunki ustawowe nawet w takiej sytuacji, gdy małżonkowie ze względu na swój stan zdrowia nie są w stanie opiekować się sobą wzajemnie. Dokonując wyjaśnienia rzeczywistego znaczenia normy prawnej nie można jednak na takiej wykładni poprzestać. Granice wykładni językowej nie są bezwzględne a ich przekroczenie jest uzasadnione w sytuacji odwołania się do wartości konstytucyjnych.
Sąd jest zobowiązany wybrać taką interpretację normy ustawowej, która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych (vide: wyrok NSA dnia 26 lutego 2009r., sygn. akt OSK 533/08, nie publikowany).
W kontekście celów ustawy o świadczeniach, art. 18, 71, 32 i 69 Konstytucji RP oraz w kontekście rozumienia wykładni jako operacji myślowej, której celem jest dokonanie przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (tak: Z. Ziembiński: Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego, WN UAM 1972, s.26 i nast.) przy odczytywaniu właściwego znaczenia art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych przyznać należy prymat wykładni prokontytucyjnej – zmierzającej do poszukiwania rezultatu pozwalającego na respektowanie wartości konstytucyjnych, celowościowej i systemowej nad wąską wykładnią literalną. Kierunek tej wykładni wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07 oraz w uzasadnieniach postanowień z dnia 1 czerwca 2010r. (nr S 1/10, OTK-A 2010/5/54 i nr P 38/09, OTK-A 2010/5/53).
Świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej w sytuacji, gdy osoba bliska, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, rezygnuje z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej po to, by sprawować osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną. W art.17 ust.5 w/w ustawy ustawodawca wyłączył możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na sytuację osoby sprawującej opiekę, osoby wymagającej opieki i osoby w rodzinie. Wszystkie przypadki wyłączenia wiążą się z możliwością zorganizowania opieki nad osobą niepełnosprawną w inny sposób i bez angażowania dodatkowych środków publicznych lub obejmują sytuacje, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest faktycznie wykonywana w rodzinie zastępczej nie spokrewnionej z dzieckiem lub w placówce zapewniającej całodobową opiekę.
Do pierwszej grupy przypadków należy regulacja objęta art.17 ust.5 pkt 2 lit.a w/w ustawy, zgodnie z którą przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Przepis ten pozostaje kompatybilny z art. 23 k.r. i o., który statuuje obowiązek wzajemnej pomocy małżonków, z wyżej wskazanym celem ustawy o świadczeniach oraz z wartościami konstytucyjnymi pod warunkiem, że jego zakres obejmuje tylko takie przypadki, gdy istnieje realna możliwość wywiązania się małżonka z obowiązku wzajemnej pomocy. Ta możliwość ewidentnie nie istnieje, gdy każdy z małżonków jest osobą niepełnosprawną, nie zdolną do samodzielnej egzystencji.
W związku z powyższym mając na uwadze sformułowane w Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej,ochrony i opieki nad rodziną, uwzględniania przez państwo w polityce społecznej dobra rodziny, równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne oraz udzielania osobom niepełnosprawym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji uznać należy, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy oboje małżonkowie ze względu na niepełnosprawność nie mogą się sobą wzajemnie opiekować a osobą ubiegającą się o to świadczenie jest ich dziecko.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 par.1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. w zw. z art.135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji, uchylając zaskarżoną decyzję Kolegium oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podstawę prawną rozstrzygnięcia o niewykonalności zaskarżonej decyzji stanowi przepis art.152 p.p.s.a.