Uzasadnienie
Pismem z dnia 30.08.2005 r. A. Spółka Jawna, nawiązując do stanowiska wyrażonego w piśmie z dnia 19.07.2004 r. /[...] / przez Burmistrza Miasta [...] wezwał go do usunięcia naruszenia prawa /art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ przez ustalenie, że nie ma on obowiązku wniesienia dodatkowej opłaty w kwocie 1813 zł za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych wydane przed 29.12.1996 r. /Nr [...], Nr [...], Nr [...]/ oraz zwrot tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami.
Dołączył do swojego pisma kserokopię postanowienia tut. Sądu z dnia 2.08.2005 r. sygn. akt II SA/Rz 645/04 o odrzuceniu uprzednio wniesionej skargi.
W powołanym na wstępie piśmie z dnia 19.07.2004 r. Burmistrz Miasta stwierdził, że obowiązek uiszczenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych oraz jej wysokość wynika wprost z ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. z 2002 r., Nr 147, poz. 1231 ze zm./. Ustawą z dnia 1 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. Nr 113, poz. 732/ ustalono, że opłaty pobiera się za korzystanie z zezwoleń na prowadzenie sprzedaży napojów alkoholowych, a ponadto rozszerzono obowiązek uiszczania opłat za rok 1997 i lata następne do upływu terminu ważności zezwoleń na podmioty, które takie zezwolenia otrzymały przed dniem 29.12.1996 r., przy czym podmioty te wnoszą opłatę za rok 1997 pomniejszoną o wysokość opłaty skarbowej pobranej przy wydaniu zezwolenia.
Burmistrz Miasta pismem z dnia 20.09.2005 r. /[...] / odmówił usunięcia naruszenia prawa, uznając, że J. S. miał ustawowy obowiązek wniesienia opłaty za korzystanie z posiadanych zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, wydanych przed dniem 29.12.1996 r., za rok 1997 i wobec tego brak jest podstaw do zwrotu żądanej przez niego kwoty wraz z ustawowymi odsetkami.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A. Spółka Jawna wniósł o ustalenie, że nie istnieje obowiązek uiszczenia przez niego dodatkowej opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych /Nr [...], Nr [...], Nr [...]/ za okres od stycznia do listopada 1997 r. W obszernym uzasadnieniu skarżący podał, że w skierowanym do niego piśmie z dnia 10.12.1997 r. /[...] / Burmistrz Miasta ustalił opłaty za korzystanie z w/w zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych za okres od stycznia do listopada 1997 r. Wskutek wniesienia odwołania – strony zgodnie traktowały to pismo jako decyzję administracyjną w sprawie ustalenia opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych – Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie w sprawie w dniu 30.12.1998 r., zaś wniesiona przez J. S. skarga została oddalona wyrokiem NSA z dnia 13.11.2002 r., sygn. akt SA/Rz 254/99.
Po skierowaniu przez skarżącego kolejnego wezwania do Burmistrza Miasta, zajął on w sprawie stanowisko /w piśmie z dnia 20.01.2003 r., nr [...]/, które według skarżącego "nie spełniało czynności materialno-technicznej przewidzianej w art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o NSA" i w rezultacie skarżący wniósł skargę na bezczynność Burmistrza Miasta w przedmiocie niewyrażenia stanowiska co do obowiązku uiszczenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Postanowieniem z dnia 4.06.2003 r. sygn. akt SAB/Rz 5/03 skarga powyższa została odrzucona – Sąd uznał, że "w tym przypadku nie mamy do czynienia z bezczynnością organu".
Burmistrz Miasta mając na względzie żądanie skarżącego oraz wyrok NSA z dnia 26.05.2004 r. sygn. akt II SA/Rz 349/04 dokonał obliczenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, wydanych przed dniem 29.12.1996 r., w 1997 r., z jednoczesnym określeniem sposobu jej obliczenia i ustalił ją w wysokości 1813 zł – w piśmie z dnia 19.07.2004 r. /[...] /. Wniesiona przez J. S. na powyższy akt skarga została odrzucona postanowieniem tut. Sądu z dnia 2.08.2005 r. sygn. akt II SA/Rz 645/04 /jako wniesiona z naruszeniem art. 52 § 3 Ppsa/.
Burmistrz Miasta [...] pismem z dnia 20.09.2005 r. odmówił usunięcia naruszenia prawa /wzywany przez skarżącego/ ponawiając argumenty zawarte w piśmie z dnia 19.07.2004 r. /[...] /.
Skarżący podniósł, że faktem jest, iż ustalony przez ustawę z dnia 1 sierpnia 1997 r., art. 1 pkt 2 zmienia brzmienie art. 111 ustawy z dnia 26 października 1982 r. i nakładał obowiązek poniesienia opłat przez podmioty gospodarcze posiadające zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, jednak taka opłata w myśl art. 4 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. wnoszona jest w każdym kolejnym roku kalendarzowym objętym zezwoleniem w terminie do 31 stycznia danego roku wraz z pisemnym oświadczeniem o wartości sprzedaży napojów alkoholowych w roku poprzednim. Zgodnie z art. 2 powyższej ustawy obowiązek wniesienia opłaty za sprzedaż napojów alkoholowych wydanych przed 29.12.1996 r. powstał jednakże dopiero w całości od 1.01.1998 r. /31.01.1998 r./. Natomiast w 1997 r. opłatę można naliczyć ostatecznie za okres od wejścia w życie ustawy, tj. 10.10.1997 r., do końca roku.
Ustawa z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. Nr 127, poz. 593/ wprowadziła opłaty za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w miejscu sprzedaży lub poza miejscem sprzedaży. Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ustaliła nowe brzmienie art. 111, dotychczasowe określenie "opłata za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych" zastąpiono pojęciem "opłata za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. W art. 2 ust. 1 wprowadziła expresis verbis obowiązek wnoszenia opłat przewidzianych w art. 111 również przez podmioty posiadające zezwolenie wydane przed 29.12.1996 r., a w tych przypadkach wysokość opłaty za 1997 ulega z mocy prawa zmniejszeniu o kwotę opłaty skarbowej pobranej przy wydaniu zezwolenia (art. 2 ust. 2). Rozwiązanie to narusza zasadę lex retro non aqit przez to, że nakłada obowiązek uiszczenia opłaty za okres od 1.01.1997 r. do dnia wejścia w życie ustawy /10.10.1997 r./.
Zachodzi tu istotna niezgodność z Konstytucją. Ostatecznego zatem rozstrzygnięcia wymaga zagadnienie, czy słusznie Burmistrz Miasta pobrał od skarżącego dodatkowe opłaty za korzystanie przez niego z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, wydanych przed 29.12.1996 r., za okres od stycznia do listopada 1997 r., skoro wszelkie opłaty zostały wniesione w chwili wydawania tych zezwoleń.
W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta wniósł o jej oddalenie i również powołał się na argumenty zawarte w pismach z dnia 19.07.2004 r., i 20.09.2005 r. /[...] / skierowanych do skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegają inne niż decyzje i postanowienia określone w punktach 1 – 3 tego przepisu akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków, wynikających z przepisów prawa. Z treści powyższego przepisu wynika, że wymienione akty i czynności muszą mieć charakter publicznoprawny, a także muszą dotyczyć uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Musi zatem istnieć związek między przepisem prawa określającym uprawnienie lub obowiązek, a aktem lub czynnością, która dotyczy takiego uprawnienia lub obowiązku.
Do kategorii aktów i czynności organów administracji publicznej podlegających zaskarżeniu w myśl omówionego przepisu bez wątpienia należy czynność materialno-techczna podjęta w formie pisma Burmistrza Miasta z dnia 19.07.2004 r. /[...] /, w którym zajął stanowisko – na żądanie skarżącego – co do istnienia po stronie skarżącego obowiązku uiszczenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych Nr[...], [...],[...]w 1997r., a także określił kwotowo wysokość tego obowiązku i sposób jego wyliczenia. Otóż w trybie powyższego przepisu, jak wynika z dotychczasowego orzecznictwa NSA, mogą być zaskarżone przede wszystkim określone czynności materialno-techniczne, np.: "obliczenie" opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych /por. uchwała składu 5 sędziów NSA z dnia 23.06.1997 r. OPK 1/97, ONSA 1997/4/149/. Obszerne fragmenty z uzasadnienia tej uchwały zostały zacytowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 26.05.2004 r. sygn. akt II SA/Rz 349/04, uchylającym zaskarżony przez J. S. akt z dnia [...].02.2004 r. /[...] / wydany przez Burmistrza Miasta w przedmiocie opłaty za sprzedaż napojów alkoholowych /o którym wspomina w skardze J. S./ i dlatego też zbędnym jest ponowne ich tu przywołanie.
Podnieść jedynie wypada, nawiązując do stanowiska wyrażonego przez NSA i również we wspomnianym wyżej wyroku z dnia 26.05.2004 r., iż obliczenia opłaty może dokonać podmiot zobowiązany do jej uiszczenia we własnym zakresie lub właściwy organ w trybie poza procesowym, zaś jego stanowisko – jako akt lub czynność dotycząca obowiązku wynikającego wprost z przepisów prawa – podlega kontroli sądowej.
W ocenie Sądu, Burmistrz Miasta wydając będący przedmiotem obecnie rozpoznawanej skargi akt z dnia [...].07.2004 r. /[...] / bez wątpienia respektował wskazania wynikające ze wspomnianego już wyroku z dnia 26.05.2004 r., sygn. akt II SA/Rz 349/04 i prawidłowo też stwierdził istnienie po stronie skarżącego obowiązku uiszczenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych wydanych przed 29.12.1996 r. za rok 1997 r., jak również prawidłowo ustalił wysokość kwotową tego obowiązku /za zezwolenie nr [...] z dnia 15.02.1996 r. – 275,50 zł/, wskazując jednocześnie sposób jego obliczenia. Trafnie przy tym zwrócił uwagę na nowe brzmienie art. 111 /zastąpiono w nim pojęcie "zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych" pojęciem "opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych"/ i stwierdził, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U.
Nr 113, poz. 732/ obowiązek wnoszenia opłat przewidzianych w art. 111 ustawy dotyczy również podmiotów posiadających zezwolenia wydane na podstawie art. 18 tej ustawy przed dniem 29 grudnia 1996 r. /ust. 1/. Podmioty te wnoszą opłatę za rok 1997 pomniejszoną o wysokość opłaty skarbowej pobranej przy wydaniu zezwolenia /ust. 2/. Podmioty, które nie dokonały takiej opłaty, obowiązane są wnieść ją w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy /ust. 3/. Niedokonanie opłaty w powyższym terminie powoduje wygaśnięcie zezwolenia /ust. 4/. Podmiotom, które uiściły opłaty za zezwolenie na 1997 r. po nowelizacji z 12 września 1996 r., a przed nowelizacją z 1 sierpnia 1997 r. w wysokości wyższej niż to wynika z ust. 2, zalicza się powstałą różnicę na poczet opłaty za korzystanie z zezwolenia w 1998 r., chyba że zainteresowany podmiot wystąpi o jej zwrot /ust. 5/.
Skarżący, kwestionując stanowisku Burmistrza Miasta wskazywał, że przyjęte rozwiązanie w przepisach powołanych w zaskarżonym przez niego akcie /art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r./ narusza zasadę lex retro non aqit przez to, że "ustala obowiązek uiszczenia opłaty za okres od 1.01.1997 r. do dnia wejścia w życie ustawy /10.10.1997 r./. Takie stanowisku skarżącego jest generalnie słuszne, ale nie mogło jednak odnieść oczekiwanego przez niego skutku.
Otóż wyrokiem z dnia 15.09.1998 r. K 10/98/OTK 1998/5/64/ Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. Nr 113, poz. 732/ jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej, ponieważ narusza wynikające z klauzuli państwa prawnego zasady nie działania prawa wstecz, ochrony praw nabytych oraz zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa ze względu na nałożenie na podmioty gospodarcze, korzystające z zezwoleń, uzyskanych i opłaconych zgodnie z zasadami obowiązującymi w chwili ich wydania, obowiązku wniesienia opłaty za rok 1997 w sytuacji, gdy ustawa weszła w życie z dniem 10 października.
Tak więc nałożenie na określone podmioty gospodarcze obowiązku uiszczenia opłat za rok 1997 za korzystanie z zezwoleń, nabytych i opłaconych zgodnie z zasadami obowiązującymi w chwili ich wydania, w sytuacji, gdy ustawa nakładająca ten obowiązek weszła w życie z dniem 10.10.1997 r., jest niewątpliwie wstecznym pobieraniem opłaty.
Wspomniane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało jednak przez Sejm odrzucone w dniu 3.12.1998 r., a o takim uprawnieniu Sejmu – w okresie 2 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji – stanowi jej art. 239.
W rezultacie więc Sąd nie znajduje powodów do uwzględnienia skargi, a tym samym i uchylenia kwestionowanego w niej aktu. Nie można bowiem było stwierdzić, że organ, który go wydał naruszył prawo w stopniu nakazującym jego wzruszenie.
Dlatego na podstawie art. 151 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi skarga została oddalona.
12.03.07 mk