Uzasadnienie
A. J. dołączonym do skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF – powołując się na bardzo trudną sytuację materialną - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych.
Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia, zamieszkuje wspólnie z żoną oraz 6 dzieci w wieku 13 – 28 lat, niemniej jednak prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Na zasadzie majątkowej wspólności małżeńskiej jest współwłaścicielem domu o pow. 140 m² oraz nieruchomości rolnej o pow. 10 arów. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w charakterze pracownika sezonowego; jego średnia wysokość za okres maj – lipiec 2013 r. wyniosła 1259 zł. netto, co potwierdził stosownym zaświadczeniem. Obciąża go obowiązek alimentacyjny na 3 małoletnich dzieci oraz względem dorosłego syna, odpowiednio na kwotę 1050 i 150 zł. miesięcznie, co nie pozwala mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i poniesienie kosztów sądowych. Żona oraz dorosła córka pracują, jednak nie zna osiąganych przez nie dochodów.
Ponieważ analiza tych danych – przede wszystkim z uwagi na nieadekwatność dochodów skarżącego do ciążących na nim zobowiązań oraz niezbędnych kosztów utrzymania – nasuwała istotne wątpliwości co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej a tym samym do zasadności wniosku, został on wezwany do:
- a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na:
- - zakup żywności,
- - opłaty związane z utrzymaniem domu (z ich wyszczególnieniem oraz wskazaniem sposobu rozliczania z pozostałymi domownikami),
- - zaspokajanie innych niezbędnych potrzeb (zakup odzieży, środków czystości itp.),
- - inne cele (z wyjątkiem alimentów), stanowiące dla niego istotne obciążenie finansowe /jeżeli takie są/,
- b) wskazania źródeł pokrycia w/w wydatków w sytuacji, gdy zgodnie z udzielonymi informacjami, dochody pochodzące z pracy zarobkowej praktycznie równoważą się z nałożonymi sądownie obowiązkami alimentacyjnymi,
- c) wykazania posiadanych pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.) oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją,
- d) wyjaśnienia, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej,
- e) przedłożenia za okres od 1 lipca 2013 r. do dnia wykonania wezwania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych.
Doręczone wnioskodawcy 24 września 2013 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało bez odpowiedzi (ostatnim dniem terminu był 1 października 2013 r.).
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
Wykazanie tego warunku obciąża więc osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne bazujące na sytuacji materialnej (uzyskiwanych dochodach, ponoszonych wydatkach, posiadanych składnikach majątkowych i zasobach finansowych) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Odzwierciedla to postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie.
A. J. mimo zawartego w formularzu PPF wskazania o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, w/w warunku tego nie spełnił. Jak już zasygnalizowano w skierowanym do niego wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia – przyjmując zgodnie z zawartymi w formularzu PPF informacjami prowadzenie odrębnego od pozostałych domowników gospodarstwa domowego – nie wykazał on, skąd czerpie środki finansowe na pokrycie wszystkich dotyczących go wydatków, skoro po opłaceniu zobowiązań alimentacyjnych do jego dyspozycji pozostaje kwota 59 zł. Nie budzi bowiem najmniejszych wątpliwości, że w skali miesiąca nie pozwala ona nawet na pokrycie kosztów wyżywienia jednej osoby, abstrahując od innych niezbędnych wydatków, nawet maksymalnie ograniczonych (opłaty za tzw. media, zakup odzieży, środków czystości, wydatki na leczenie). Konieczność ich ponoszenia nie może być kwestionowana, a brak jest danych o tym, że wspierają go inne osoby (treść wniosku PPF nie wskazuje, by byli to członkowie najbliższej rodziny) lub instytucje (np. ośrodek pomocy społecznej).
Kwestie te mimo skierowanego do skarżącego wezwania nie zostały wyjaśnione, co skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że nie wszystkie okoliczności ujawnione we wniosku PPF a rzutujące na sytuację materialno – bytową skarżącego zostały ujawnione lub odpowiadają rzeczywistości.
Udzielenie przez skarżącego odpowiedzi na wezwanie pozwoliłoby w sposób nie nasuwający zastrzeżeń ocenić zasadność wniosku i w przypadku jej stwierdzenia, na przyznanie mu wnioskowanego prawa pomocy. Finansowanie tego prawa ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku, co potwierdza m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Ubocznie zwrócenia uwagi wymaga, że w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.