Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Przedsiębiorstwa A. Sp. z o.o. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], wydana w sprawie odmowy przedłużenia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach.
Skarżąca spółka w terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi zwróciła się do WSA o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Postanowieniem z 13 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy WSA - odmówił skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie.
Od tego postanowienia Spółka wniosła do WSA sprzeciw, zarzucając, że postanowienie referendarza sądowego zostało oparte na błędnych ustaleniach faktycznych, gdyż nie uwzględniono specyfiki działalności gospodarczej prowadzonej przez Spółkę. Zwrócono uwagę, że zasoby obrotowe skarżącej tylko z pozoru wydają się znaczne. W praktyce bowiem Spółka musi mieć możliwość by regulować na bieżąco i bez opóźnień zobowiązania względem wynajmujących lokale na punkty gier, wypłacać wygrane graczom, opłacać serwis i obsługę urządzeń, a także uiszczać podatek od gier niezależnie od tego, czy działalność przynosi pozytywny wynik finansowy.
Nadto Spółka podniosła, że automaty o niskich wygranych mają jedynie pozorną wartość, tj. wartość bilansową aktywów, która nie odzwierciedla ich wartości rzeczywistej, a jedynie wartość księgową. Natomiast zbycie środków trwałych w celu pozyskania środków na setki postępowań sądowoadministracyjnych oznaczałoby brak możliwości dalszego prowadzenia działalności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest wniosek Przedsiębiorstwa A. Sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych, który wchodzi w zakres tzw. częściowego prawa pomocy.
Stosownie do art. art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.
To jednak z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. - wynika, że osobie prawnej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym w sytuacji, gdy wykaże, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a.
Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594).
Przedsiębiorstwo A. we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wskazała, że nie posiada środków na poniesienie kosztów wpisu. Niniejsze postępowanie jest jednym z kilkuset prowadzonych na terenie całej Polski, a zatem łączne obciążenie skarżącego nie ogranicza się tylko do kwoty wpisu w tej sprawie, ale do sumy wpisów we wszystkich sprawach. Wskazała, że konieczność prowadzenia tych postępowań i ich długi czas trwania wynika z niekompetencji ustawodawcy, który uchwalił ustawę o grach hazardowych z naruszeniem przepisów procedury notyfikacyjnej przewidzianej w Dyrektywie 98/34/WE, co nie powinno obciążać skarżącego konsekwencjami finansowymi. Według złożonego we wniosku oświadczenia, kapitał zakładowy Spółki wynosi 1 mln zł, wartość jej środków trwałych 145 084, 83 zł, wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy 1 007 178 zł (nie sprecyzowano, czy kwota ta dotyczy zysku, czy straty), zaś stan konta bankowego to 46 991, 74 zł. Wyjaśniło, że Spółka posiada w swoim majątku automaty o niskich wygranych, które ze względu na przewidziane w ustawie o grach hazardowych i realizowane przez organy celne stopniowe eliminowanie z rynku podmiotów prowadzących tego rodzaju gry, nie przedstawiają obecnie realnej wartości.
W ocenie Sądu skarżąca jest w stanie ponieść całość kosztów postępowania w sprawie. Świadczy o tym, że kapitał zakładowy, majątek lub środki finansowe Spółki to kwota 1 000 000 zł, a środki trwałe to 145 084, 83 zł. Mimo, że Spółka twierdzi, że są to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których nie da się w obecnych warunkach zbyć, jednakże już z samego tego twierdzenia wynika, że w ramach środków trwałych mieszczą się także inne pozycje.
Nie można pominąć, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powołać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że ich nie ma, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, str. 504).
Sąd odnosząc się do stanowiska Spółki przedstawionego w sprzeciwie stwierdza, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Poniesienie pełnych kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku dla skarżącej, która nie znajduje się w sytuacji wyjątkowej, uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, a argumentacja przedstawiona w sprzeciwie nie potwierdza istnienie takiej sytuacji. Wbrew twierdzeniom Spółki prowadzenie z jej udziałem setki postępowań sądowoadministracyjnych - nie świadczy o braku możliwości uiszczenia przez nią w niniejszej sprawie wpisu sadowego od skargi w kwocie 500 zł i poniesienia ewentualnych dalszych kosztów postępowania.
Podkreślenia wymaga, że zwłaszcza podmioty gospodarcze powinny przewidywać konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wydzielone na ten cel środki finansowe (por. H. Knysiak-Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz I, 2009, s. 869-871). W związku z tym Spółka wnosząc skargę do sądu administracyjnego związaną z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, powinna uwzględnić wydatki wynikające z poniesienia kosztów sądowych.
W ocenie Sądu nie ma wystarczających podstaw do obciążenia budżetu państwa kosztami sądowymi w sprawie zainicjowanej przez spółkę, która nadal prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów i obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania, które - co trzeba podkreślić - na obecnym etapie zamykają się w kwocie 500 zł (por. post. NSA z 9 kwietnia 2009 r., sygn. I FZ 66/09).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.