Uzasadnienie
Z. G. wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej radcy prawnego lub adwokata.
Z zawartego we wniosku oraz złożonego przez nią w wyniku wezwania Sądu dodatkowego oświadczenia wynika, że:
- - pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i córką,
- - na posiadany przez nich majątek składa się dom o pow. 100 m² oraz gospodarstwo rolne (grunty o pow. 10 ha, ciągnik rolniczy wraz z maszynami),
- - główne źródło utrzymania (dochodów) stanowi pobierana kwartalnie przez skarżącą renta w wysokości 798 zł. oraz emerytura jej męża w kwocie 950 zł./m-c; do dochodów należy także zaliczyć dopłaty do produkcji rolnej w wysokości 4200 zł. rocznie. Gospodarstwo nastawione głównie na produkcję zbóż wg oświadczenia nie przynosi "większego zysku" (roczne koszty jego prowadzenia oszacowane zostały na kwotę 9200 zł.), jednak przyczynia się ono do zmniejszenia wydatków na żywność,
- - rozliczenie wydatków związanych z opłatami za energię elektryczną, gaz, wodę, zakupem leków dla skarżącej i jej męża daje ok. 590 zł. miesięczne, wydatki związane ze studiowaniem córki obejmują semestralną opłatę w wysokości 1700 zł. plus koszty dojazdów i zakupu pomocy naukowych.
Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,
- - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do art. 199 powołanej ustawy na stronach ciąży obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Obowiązek ten potwierdza wyjątkowy charakter prawa pomocy i zasadniczo wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody powinny się z nim liczyć.
Ocena zasadności wniosku złożonego przez Z. G. w świetle wskazanych wyżej ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy oraz jej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodów przemawia jednak za jego częściowym uwzględnieniem. W sytuacji gdy posiadane gospodarstwo rolne nie przynosi znaczących dochodów (jak wynika z oświadczenia większość tych dochodów wraz z pobieranymi dopłatami jest kompensowana kosztami jego prowadzenia) i przyczynia się głównie do ograniczenia wydatków związanych z zakupem żywności, za główne źródło pokrycia wydatków związanych ze zwykłymi kosztami utrzymania należy uznać świadczenia emerytalno – rentowe pobierane przez wnioskodawczynię i jej męża. Przy ich średniej miesięcznej wysokości 1218 zł. i uwzględnieniu wykazanych wydatków na opłacenie należności za tzw. media i studia córki - co daje ok. 900 zł. miesięcznie, stanowiąca ich różnicę kwota nie wydaje się wystarczająca, aby pozwoliła bez uszczerbku dla zaspokojenia koniecznych potrzeb życiowych ponieść całość związanych ze sprawą kosztów postępowania.
Dlatego też postanowiono wobec skarżącej ograniczyć obowiązek ich poniesienia przyznając jej prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od związanych ze sprawą kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków). O ile wystąpienie wydatków jest bardzo mało prawdopodobne, to oprócz wpisu od skargi mogą (nie muszą) wystąpić opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (w przypadku oddalenia skargi przez Sąd) oraz wpis od skargi kasacyjnej (w przypadku jej wnoszenia); każda z tych opłat w sprawie objętej skargą wynosi 100 zł.
Analizując możliwość partycypacji skarżącej w kosztach postępowania nie stwierdzono jednak aby sytuacja jej i domowników była na tyle zła, by przemawiała za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc obejmującym oprócz kosztów sądowych również ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Związane jest to przede wszystkim z brakiem wykazania, iż spełnia ona przesłankę do przyznania całkowitego prawa pomocy, a więc nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca w uzasadnieniu wniosku nie wykazała, jakie jej i członków rodziny konieczne i uzasadnione potrzeby życiowe byłyby wskutek tego zagrożone (w uzasadnieniu wskazała jedynie fakty świadczące wg niej o zasadności wniesionej skargi). Warto przy tym także zauważyć, że mimo jednoznacznie sformułowanego pkt 2 wezwania do wskazania dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej nie udzieliła informacji w tym zakresie ogólnikowo podając, że nie przynosi ono większego zysku.
Okoliczność ta nie może zostać pominięta przy ocenie wniosku, w tym być interpretowana na korzyść skarżącej (to na osobie wnioskującej ciąży ustawowy obowiązek wykazania przesłanek do przyznania jej prawa pomocy).
Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593.
Mimo trudności finansowych skarżąca do takich osób się nie zalicza, ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i stałe źródło dochodów. Wraz z mężem jest też właścicielem gospodarstwa rolnego, z którego pożytki znacznie ograniczają wydatki na zakup żywności. Być może w rzeczywistości dochodowość gospodarstwa nie jest zbyt duża, niemniej zupełny brak opłacalności produkcji na ponad 10 hektarowym areale stałby w sprzeczności z podaną na niego wielkością nakładów (ponad 9 tys. rocznie), poddając w wątpliwość zarówno sens jak i sam fakt ich ponoszenia.
W tej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych będzie stanowiło dla Z. G. wystarczającą pomoc ze strony Skarbu Państwa. Uznając potrzebę działania przez fachowego pełnomocnika powinna sama wygospodarować potrzebne środki w celu jego ustanowienia z wyboru, bądź to w drodze ograniczenia wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem, bądź też czyniąc oszczędności w wydatkach nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego.
Podkreślenia w związku z tym wymaga, iż przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie z wyjątkiem konieczności sporządzenia przez niego niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej) – wpływa to na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów, a sąd orzekający w sprawie bierze pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji.
Z tych przyczyn na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.