Uzasadnienie
Decyzją z dnia[...]., Nr[...], wydaną na podstawie art. 104 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. Nr 87, poz. 960 z 2001r.z późn. zm.) Burmistrz [...] po wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego orzekło wymeldowaniu J. B. z miejsca pobytu stałego w [...]
W uzasadnieniu Burmistrz [...] wskazał, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte z urzędu z uwagi na fakt, iż J. B. nie przebywa w lokalu położonym w[...]. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż głównym najemcą w/w lokalu, stanowiącego własność Gminy[...], był W. C.. Od kilku lat lokal nie jest zamieszkiwany, został zdewastowany i nie nadaje się do użytku. Dzieci A. B.j ([...]) zostały oddane do Domu Dziecka, natomiast ona sama w dniu [...] wymeldowała się z lokalu nr [...]
J. B. od około [...] lat nie przebywa w [...], przez cały ten czas jest wychowanką placówek opiekuńczo wychowawczych, a w czasie wydawania decyzji przebywa w [...] w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym. W lokalu w [...] nie posiada żadnych swoich rzeczy.
Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organy gminy zobowiązane są do wydania z urzędu lub na wniosek strony decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. W pierwszym przypadku, gdy osoba podlegająca wymeldowaniu utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 w/w ustawy i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu. Drugi przypadek zachodzi wówczas, gdy osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.
W związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zasadniczy sposób uległy zmianie przesłanki dotyczące zameldowania i wymeldowania osoby z pobytu stałego z określonego lokalu. Wydając decyzję o wymeldowaniu, w przypadku gdy miejsce pobytu osoby w stosunku do której toczy się postępowanie jest znane, należy brać pod uwagę wyłącznie fakt opuszczenia lokalu.
W świetle wskazanych przepisów Burmistrz uznał, że J. B. nie przebywając w miejscu zameldowania na pobyt stały, spełnia przesłankę z pierwszego stanu faktycznego i dlatego należało orzec o jej wymeldowaniu.
Pismem z dnia[...]. do Burmistrza [...] wystąpił Marszałek Województwa[...], który powołując się na ustawowe zadania gminy określone w art. 17 ust. 1 pkt 12 ustawy o pomocy społecznej zwrócił się z wnioskiem o podjęcie stosownych działań mających na celu zapewnienie J. B. mieszkania w [...] skąd została w[...]. wymeldowana.
Burmistrz [...] postanowieniem z dnia[...]. na podstawie art. 65 kpa w związku z art. 90 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593) wniosek marszałka Województwa [...] w sprawie zapewnienia mieszkania J. B. przekazał zgodnie z właściwością Prezydentow [...] i, wskazując, że zgodnie z art. 90 ust. 2 w/w ustawy o pomocy społecznej, pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych udziela starosta właściwy ze względu na miejsce osiedlenia się [...] osoby usamodzielnianej.
Prezydent nie zgodził się z przedmiotowym postanowieniem.
W zażaleniu stwierdził, że w związku z pozbawieniem matki A.B. władzy rodzicielskiej J. B. przebywała w różnych placówkach opiekuńczo – wychowawczych. Od dnia[...]. przebywa w Ośrodku Szkolno – Wychowawczym w [...] w związku z podjęciem nauki w szkole ponadpodstawowej, a zatem pobyt w [...] placówce ma charakter pobytu czasowego i nie jest równoznaczny z zamiarem osiedlenia się na stałe. Prezydent wskazał, że czasowe przebywanie na terenie danej gminy tak jak to ma miejsce w tej sprawie, nie jest równoznaczne z pojęciem osiedlenia się, o którym mowa w art. 90 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Gmina Miasto [...] przyjmując w uchwale nr VI/114/03 Rady Miasta[...] w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy [...], zasady zagospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy uwzględniła potrzeby wychowanków placówek opiekuńczo – wychowawczych oraz rodzin zastępczych niespokrewnionych, przez zawieranie z nimi umów najmu przy jednoczesnym spełnieniu kryteriów:
- - zamieszkiwanie w Gminie [...] przed umieszczeniem w danej placówce lub rodzinie zastępczej i jednoczesny brak możliwości zamieszkania w domu rodzinnym,
- - pozytywna opinia Społecznej Komisji Mieszkaniowej.
Zatem podstawowym kryterium udzielenia pomocy mieszkaniowej jest związek osoby z Gminą [...] istniejący przed umieszczeniem jej w placówce opiekuńczo – wychowawczej. W przedmiotowej sprawie zaś, związek taki nie zachodzi.
Jednocześnie Prezydent zwrócił się z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego zażalenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...], w wyniku rozpatrzenia zażalenia, działając na podstawie art. 58 § 1 i art. 59 § 2, art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 65 § 1 w związku z art. 144 kpa postanowiło przywrócić termin do wniesienia zażalenia na postanowienie Burmistrza [...] oraz uchyliło zaskarżone postanowienie i ustaliło, że organem właściwym do załatwienia wniosku Marszałka Województwa [...] w sprawie zapewnienia mieszkania wychowance Specjalnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego nr [...] w [...] J. B. jest Burmistrz Miasta i Gminy [...].
Organ odwoławczy wskazał, że z materiału dowodowego w sprawie wynika, że J.B. jako dziecko zamieszkiwała z rodzicami w [...] w[...]. Po odebraniu rodzicom praw rodzicielskich przebywała w różnych placówkach a od[...]. została umieszczona w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym w[...], który powinna opuścić w [...] ubiegłego roku. Dyrektor Ośrodka oraz wychowanka już kilka lat wcześniej podjęli działania aby Burmistrz Gminy [...] umożliwił jej powrót do[...].
Zdaniem Kolegium wymeldowanie J.B. – z urzędu – przez Burmistrza z [...] z lokalu [...] nie pozbawia jej prawa do mieszkania na terenie tej Gminy, bowiem prawidłowo powinien nastąpić jej powrót do mieszkania z którego została zabrana jako dziecko, a jeśli to nie jest możliwe to powinna dostać lokal zastępczy.
Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Miejscem zamieszkania J. B.j zawsze była miejscowość[...], a czasowe pobyty w placówkach nie pozbawiły jej dotychczasowego miejsca zamieszkania i prawa powrotu.
Końcowo Kolegium wskazało, że podstawowym kryterium udzielenia pomocy mieszkaniowej osobom, o których mowa w art. 88 ust. 1 cyt. ustawy jest związek tych osób z Gminą, jaki istniał przed zabraniem ich do omawianych placówek.
Powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] zaskarżyła Gmina [...]. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, podniosła, iż wydane przez Kolegium postanowienie nie znajduje żadnego potwierdzenia w świetle stanu prawnego, bowiem żaden przepis prawa nie nakłada na Gminę [...] obowiązku przydziału mieszkania dla wychowanki SOSW w[...]. Powołany przez Kolegium art. 101 ust. 1 i 2 ustawy nie stanowi podstawy prawnej do przydziału mieszkania J. B., bowiem przepis ten ustala właściwość miejscową Gminy dla osoby ubiegającej się o świadczenie. Świadczeniem tym jest według art. 48 ust. 1 i 2 m.in. prawo do schronienia, które następuje przez przyznanie tymczasowego miejsca noclegowego w noclegowniach, schroniskach, domach dla bezdomnych i innych miejscach do tego przeznaczonych. Gmina nie dysponuje takimi miejscami i tym samym nie jest w stanie udzielić J. B. pomocy tego rodzaju.
Zdaniem Gminy, mając na względzie art. 101 ust. 3 cytowanej ustawy, na mocy którego w przypadku szczególnie uzasadnionym sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawie niecierpiącej zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie oraz fakt, że miejscem pobytu J.B. jest Miasto [...] właściwym do załatwienia wniosku jest Prezydent [...]
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne kontrolują jedynie legalność zaskarżonych decyzji (postanowień), a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz.U. Nr 153, poz.1270 zwanej dalej p.p.s.a.).
W zależności od rodzaju uchybienia Sąd obowiązany jest uchylić tę decyzję, stwierdzić jej nieważność lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Sąd ma obowiązek wziąć z urzędu pod rozwagę stwierdzone w toku rozpoznawania skargi uchybienia organów administracji publicznej rozstrzygających sprawę zaskarżoną decyzją, bowiem zgodnie z art. 134 § 1 ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oznacza to, że Sąd obowiązany jest wziąć pod rozwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Przedmiotem oceny niniejszego postępowania jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], którym organ odwoławczy uchylił postanowienie Burmistrza [...] i wyznaczył organ właściwy do załatwienia sprawy, tj. przydziału lokalu mieszkalnego wychowance Specjalnego Ośrodka Wychowawczego w [...] J. B..
Z przedstawionego na wstępie stanu faktycznego sprawy, jednoznacznie wynika, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie wszczęte zostało na wniosek Marszałka Województwa[...], który działając w imieniu Dyrektora Ośrodka – Szkolno Wychowawczego w [...] i powołując się na art. 17 ust. 1 pkt 12 ustawy o pomocy społecznej z dnia[..]. zwrócił się do Burmistrza [...] o podjęcie działań mających na celu zapewnienie mieszkania J. B. w rodzinnej miejscowości [...]
Burmistrz [..] na podstawie art. 90 ust. 2 w/w ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym, w uzyskaniu zatrudnienia oraz na zagospodarowanie w formie rzeczowej udziela starosta właściwy ze względu na miejsce osiedlenia się osoby usamodzielnianej, w trybie art. 65 kpa przekazał wniosek Marszałka Województwa [...] zgodnie z właściwością Prezydentowi [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w...] w wyniku rozpoznania zażalenia Prezydenta[...], postanowieniem wydanym w dniu[...]. uchyliło zaskarżone postanowienie i ustaliło, iż właściwym do rozpoznania wniosku o zapewnienie J. B. lokalu mieszkalnego jest Burmistrz Gminy [...] Przechodząc do oceny legalności zaskarżonego postanowienia należy stwierdzić, iż w sposób rażący narusza ono obowiązujące przepisy prawa.
Przede wszystkim zgodnie z art. 141 kpa na wydane w toku postępowania postanowienia, stronie służy zażalenie, gdy kodeks tak stanowi. Zaś legitymację do wniesienia zażalenia ma strona, a więc podmiot który spełnia przesłanki wypływające z art. 28, 29 i 30 kpa.
Po wniesieniu odwołania organy administracji w pierwszej kolejności zobowiązane są zatem do zbadania, czy pismo wniesione do organu pochodzi od strony uprawnionej.
W przypadku stwierdzenia, że odwołanie wniosła osoba, organ, którym nie można przypisać przymiotu stron, organ obowiązany jest umorzyć postępowanie. Rozpoznanie odwołania pochodzącego od podmiotu nie będącego stroną w postępowaniu oznaczałoby, iż wydana w tym postępowaniu decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Organ odwoławczy rozpoznając zażalenie Prezydenta [...] nie zbadał jego legitymacji do wniesienia zażalenia.
Tymczasem przekazanie organowi wniosku nie czyni z niego automatycznie strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. O tym bowiem, czy jest się stroną danego postępowania nie decyduje sama wola, czy dopuszczenie przez organ do udziału w nim, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny".
W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy i obowiązujących przepisów ustawy o pomocy społecznej Prezydentowi [...] przymiotu strony przypisać nie można.
W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznało zażalenie organu nieuprawnionego do jego wniesienia.
Nadto Kolegium w tym samym postanowieniu dokonało rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego między Burmistrzem Gminy [...] i Prezydentem [...] wyznaczając Burmistrza[...] jako organ właściwy do załatwienia wniosku Marszałka Województwa [...] z dnia[...]. nr [...].w sprawie zapewnienia mieszkania wychowance Specjalnego Ośrodka Szkolno Wychowawczego Nr [...] w [...] – J. B...
W ocenie Sądu niewątpliwym pozostaje fakt, że zgodnie z art. 19 pkt 11 cytowanej ustawy o pomocy społecznej do zadań własnych powiatu należy m.in. prowadzenie mieszkań chronionych dla osób z terenu więcej niż jednej gminy (..). Osoba pełnoletnia opuszczająca placówkę typu rodzinnego i socjalizacyjnego zwana "osobą usamodzielnianą" zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną a także pomocą w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym.
Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tym zakresie, że zażalenie Prezydenta [...] na postanowienie Burmistrza [...] w istocie stanowiło wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego i ustalenie właściwego organu do załatwienia przedmiotowej sprawy.
Jednakże zgodnie z doktryną rozstrzygnięcie sporu następuje w formie aktu administracyjnego, ale nie w formach przewidzianych w postępowaniu administracyjnym. Postępowanie w tym przedmiocie nie jest postępowaniem administracyjnym, bowiem nie dotyczy rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a jedynie ustalenia właściwości organu do prowadzenia tego postępowania. A zatem rozstrzygnięcie sporu nie następuje ani w formie decyzji administracyjnej (art. 104), ani postanowienia (art. 123); Borkowski, Komentarz str. 103.
Rozpoznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zażalenia podmiotu nieuprawnionego do jego wniesienia z jednoczesnym rozstrzygnięciem sporu kompetencyjnego zostało dokonane z rażącym naruszeniem przepisów prawa i stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia [...] Ujawnione wady obligowały Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270)
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 cyt. ustawy.