Uzasadnienie
Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia [...] r., Nr [...], działając na podstawie art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 38 ust.1, art.106 ust.1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r.- odmówił D. Ś., reprezentowanej przez męża M. Ś., przyznania zasiłku okresowego.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, iż rodzina wnioskodawczyni, ze względu na dochód niższy od kryterium dochodowego i występującą w niej długotrwałą chorobę, kwalifikuje się do bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej, jednakże powołując się na art. 11 ust. 2 i art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej świadczenia odmówił. Powodem takiego załatwienia sprawy było ustalenie, że rodzina nie wywiązała się ze zobowiązań dokonanych z pracownikiem socjalnym w dniach [...]., [...] r., [...] r. i [...] r., że dorośli [...] R. i A. zarejestrują się jako bezrobotni w powiatowym urzędzie pracy i przedłożą zaświadczenie na potwierdzenie tego faktu. Kierownik MOPS stwierdził zatem, że wyżej wymienieni [...] wnioskodawczyni nie będąc zarejestrowani nie poszukują zatrudnienia za pośrednictwem powiatowego urzędu pracy przez co nie wykorzystują swoich możliwości i uprawnień aby przezwyciężyć trudną sytuację bytową rodziny.
W odwołaniu od powyższej decyzji, domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, D. Ś., działając przez pełnomocnika, podniosła zarzuty rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r., a polegającego na pozbawionej podstaw prawnych odmowie przyznania spornego zasiłku oraz opieszałe i nieudolne załatwianie tak prostej i oczywistej sprawy.
W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, że w myśl nowej ustawy o pomocy społecznej, pomoc w postaci zasiłku okresowego jest świadczeniem obligatoryjnym, a nie fakultatywnym, a stan faktyczny sprawy w pełni uzasadnia przyznanie stronie tego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., Nr SKO. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 8 ust.1 i art. 11 ust. 2 oraz art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy ust.1 i art. 11 ust. 2 oraz art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), po rozpatrzeniu odwołania - utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy.
Kolegium ustaliło, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, że rodzina wnioskodawczyni jest pięcioosobowa, małżonkowie wraz z dziećmi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Najmłodsza córka uczy się w szkole podstawowej, pełnoletni [...] nie pracują, nie są zarejestrowani w P.U.P. W rodzinie występuje długotrwała choroba bowiem wnioskodawczyni posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. M. Ś. pobiera emeryturę, wynoszącą wraz z zasiłkiem rodzinnym [...] zł. i będącą jedynym dochodem rodziny. Dochód ten nie przekracza kryterium dochodowego rodziny [...] -osobowej tj. kwoty [...] zł.
Kolegium wskazało dalej, że z akt sprawy wynika, że w dniach [...] r., [...] r., [...] r. i [...] r. zobowiązano dorosłych [...] strony R. i A. Ś. do zarejestrowania się w PUP jako osoby bezrobotne i do dostarczenia zaświadczeń potwierdzających fakt figurowania w rejestrze bezrobotnych. Do dnia wydania decyzji przez organ pierwszej instancji wyżej wymienieni nie wywiązali się z tych zobowiązań. Nie wykorzystują tym samym - zdaniem Kolegium - swoich możliwości i uprawnień, aby przezwyciężyć trudną sytuację bytową rodziny, co jest sprzeczne z art. 2 ust. 1 cyt. ustawy.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] D. Ś., działając przez pełnomocnika M. Ś., wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji ewentualnie o zasądzenie na rzecz zasiłku okresowego wraz z odsetkami od dnia złożenia wniosku.
Zaskarżonym decyzjom zarzuciła:
- - rażące złamanie przepisów prawa materialnego ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., a w szczególności art. 38, art. 8 ust. 1 i art. 7 pkt 6,
- - nierzetelne i niesumienne rozpoznanie sprawy, stosowanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego,
- - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że przepisy ustawy o pomocy społecznej maja moc przepisów bezwzględnie obowiązujących, a strona przeciwna nie posiada umocowania do zmiany przepisów ustawy. W sytuacji gdy stan faktyczny sprawy ustawodawca nie przewiduje odmowy przyznania zasiłku. Sam fakt nie zarejestrowania się dorosłych [...] w P.U.P. nie zmienia tego stanu, ponieważ art. 11 ust. 2 i art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie mają charakteru obligatoryjnego, a ponadto nie wynika z nich aby nie figurowanie w rejestrze P.U.P. lub nie zarejestrowanie się w P.U.P. stanowiło podstawę do odmowy przyznania pomocy społecznej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie toczyło się w przedmiocie wniosku D. Ś. z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku okresowego.
W myśl powołanego w zaskarżonej decyzji art. 8 ust.1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego rodziny, przy jednoczesnym wystąpieniem co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 38 ust.1 pkt 2 wskazanej ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabyci a uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.
W niniejszej sprawie, z niekwestionowanych w tym zakresie skargą, znajdujących oparcie w materiale dowodowym, ustaleń faktycznych organu odwoławczego wynika, że w rodzinie wnioskodawczyni występuje długotrwała choroba, a dochód tej rodziny nie przekracza kryterium dochodowego rodziny [...] -osobowej tj. kwoty [...] zł.
Należy w tym miejscu zauważyć, że świadczenia pomocy społecznej przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, podobnie jak i w poprzednim stanie prawnym świadczenia przewidziane ustawą z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, określa się na obligatoryjne, więc takie, które organ, co do zasady ma obowiązek przyznać w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek oraz na fakultatywne, a zatem takie, które organ może przyznać, czyli co do których orzekanie następuje na zasadzie tzw. uznania administracyjnego.
Wykładnia językowa art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. ("zasiłek okresowy przysługuje w szczególności") wskazuje na trafność wywodu skargi, że przewidziane tym przepisem świadczenie ma charakter obligatoryjny.
W takiej zaś sytuacji odmowa przyznania świadczenia obligatoryjnego – tak jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie – w oparciu o przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wymaga nie tylko – jak zawsze – starannego zebrania materiału dowodowego, ale przede wszystkim takiej jego oceny, która mieszcząc się w granicach swobody organu określonej w art. 80 kpa, wykaże jednocześnie rzeczywisty brak współdziałania rodziny z pracownikiem socjalnych w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i istnienie chociażby tylko potencjalnej możliwości poprawy tej sytuacji w przypadku realizowania proponowanej przez pracownika socjalnego formy współdziałania.
Zgodnie bowiem z tymże przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do omowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Wprawdzie przepis ten – z racji jego zamieszczenia w ustawie w rozdziale regulującym zasady ogólne pomocy społecznej – odnosi się do wszystkich rodzajów świadczeń z pomocy społecznej, a więc o charakterze obligatoryjnym, jak i fakultatywnym, ale już z samej istoty świadczeń obowiązkowych wynika, że w przypadku odmowy, na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy, przyznania tego rodzaju świadczenia, uzasadnienie tej odmowy musi być szczególnie precyzyjne.
Tymczasem, mimo że strona w odwołaniu podnosiła okoliczności wskazujące zarówno na obligatoryjny charakter zasiłku okresowego jak i na okoliczności, które jej zdaniem wskazywały na brak podstaw faktycznych do zastosowania art. 11 ust. 2 wskazanej ustawy, to organ odwoławczy do tych zarzutów i wywodów odwołania w ogóle nie odniósł się w uzasadnieniu swej decyzji, a ograniczył się jedynie do powtórzenia ustaleń i argumentacji zawartej w decyzji organu pierwszej instancji.
Takie postępowanie organu odwoławczego narusza wyrażoną w art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadę dwuinstancyjności postępowania i w konsekwencji stanowić też może o wystąpieniu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 kpa.
Organ drugiej instancji ma bowiem obowiązek ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy już rozstrzygniętej przez organ pierwszej instancji, a uczynić to powinien z poszanowaniem zasad i przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, przy uwzględnieniu zarzutów podnoszonych przez stronę w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.
Jako przesłankę faktyczną uzasadniającą – zdaniem organów orzekających w sprawie – przyjęcie, że zastosować należy art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przyjęto okoliczność, że w dniach [...] r., [...] r., [...] r. oraz [...] r., zobowiązano dorosłych [...] strony – Panów R. i A. Ś. do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne oraz do dostarczenia zaświadczeń potwierdzających fakt figurowania w rejestrze bezrobotnych, a wyżej wymienieni, do dnia wydania decyzji przez organ pierwszej instancji nie wywiązali się z tych zobowiązań.
Nawet gdyby przyjąć, że takie zobowiązanie nałożono na dorosłych [...] skarżącej, co nie wynika z nadesłanych akt administracyjnych, to i tak trudno zgodzić się ze stanowiskiem organów, że tego rodzaju obowiązek nałożony jednostronnie przez pracownika socjalnego na [...] wnioskodawczyni może być uznany za prawidłowo ukształtowaną formę "współdziałania" o jakiej mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie ustalono, czy w ogóle żądanie od dorosłych [...] wnioskodawczyni zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] w charakterze bezrobotnych w sytuacji, gdy nie istnieje obowiązek prawny takiej rejestracji, mogłoby w realiach konkretnego rynku pracy – w razie spełnienia tego żądania – przyczynić się do rozwiązania trudnej sytuacji życiowej rodziny.
Wszak w przepisie art. 11 ust. 2 ustawy nie chodzi o jakiekolwiek współdziałanie rodziny z pracownikiem socjalnym, ale o takie, które po pierwsze, ma na celu rozwiązywanie trudnej sytuacji życiowej tej rodziny, a po drugie, treść tego współdziałania swą rangą odpowiadać powinna takim doniosłym przypadkom, jakie wskazane zostały w dalszej części omawianego przepisu odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną itd.
W ocenie Sądu, prezentowany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (jak i decyzji organu pierwszej instancji) automatyzm rozumowania, nie pozwala na przyjęcie, że zaskarżone rozstrzygnięcie, oparte o przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej mieści się – z przyczyn, o których mowa wyżej - w granicach uznania administracyjnego.
Wyjaśnienie kwestii wynikających z wyżej prezentowanych zapatrywań Sądu powinno lec u podstaw ponownego rozstrzygnięcia sprawy.
Dlatego należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec jak w sentencji.