Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r." i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 r. poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji Wójta Gminy S. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny i prawny sprawy, z którego wynikało, że A. K. w dniu 12 lipca 2019 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem J. W.. Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
W odwołaniu od decyzji Wójta A. K. podniosła, że opiekuje się chorym ojcem, którego umawia na wizyty lekarskie, dowozi do placówek służby zdrowia, robi zakupy, wykupuje leki i utrzymuje porządek w jego pokoju. Jest z nim w stałym kontakcie telefonicznym i do jego dyspozycji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając sprawę na skutek wniesionego odwołania, w pierwszej kolejności przytoczyło treść przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. a następnie – w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy – ustaliło, że ojciec odwołującej się jest wdowcem i zamieszkuje z synem i jego rodziną w R. koło [...]. Zajmuje pokój, natomiast z kuchni i łazienki korzysta wspólnie z pozostałymi domownikami, z tym że ma osobną lodówkę i kuchenkę gazową. Partycypuje w kosztach utrzymania domu. Syn się nie interesuje jego stanem zdrowia, gdyż są skonfliktowani od około pięciu lat. Dom i gospodarstwo należą do syna.
Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2019 r. J. W. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie ma problemów z poruszaniem się, załatwieniem czynności fizjologicznych, czy czynnościami samoobsługowymi. Samodzielnie dokonuje drobnych zakupów w miejscowym sklepie.
Kolegium stwierdziło również, że powodem odmowy przyznania A. K. świadczenie pielęgnacyjnego jest niesprawowanie przez nią stałej opieki nad ojcem, niezamieszkiwanie wspólnie z nim oraz niezrezygnowanie z zatrudnienia.
Organ odwoławczy ustalił, że wnioskodawczyni faktycznie nie sprawuje stałej opieki nad ojcem ze względu na zamieszkiwanie w innej miejscowości. Odwiedza go 2-3 razy w tygodniu przywozi przygotowane posiłki, umawia wizyty lekarskie i dowozi ojca do placówek leczniczych. Wykupuje również ojcu leki, pierze jego rzeczy ze względu na brak pralki, jest mobilna i dyspozycyjna.
Kolegium stwierdziło, że mając na uwadze treść art. 17 u.ś.r., sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności jest możliwe tylko w przypadku niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia, musi mieć charakter stały lub długotrwały. Zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką ze względu na stan zdrowia podopiecznego wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie. Nie jest natomiast dopuszczalne korzystanie ze świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z aktywnością zawodowa opiekuna.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Kolegium z dnia [...] września 2019 r. A. K. podniosła, że fakt, iż nie mieszka z ojcem, nie koliduje z opieką nad nim. Nie może poświęcić mu więcej czasu, albowiem pracuje zawodowo. W opinii skarżącej opieka nad ojcem nie może polegać tylko na utrzymywaniu porządku, przygotowaniu posiłku i podaniu tabletek, ale również na dotrzymywaniu mu towarzystwa, porozmawianiu, by nie czuł się wykluczony ze społeczeństwa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Na rozprawie w dniu 25 czerwca 2020 r. skarżącą wyjaśniła, że mieszka w odległości 10 km od ojca. Gospodarstwo, w którym zamieszkuje ojciec, należy do brata lecz ojcu przyznane zostało prawo dożywocia. Pozostałe rodzeństwo, chociaż mieszka w okolicach [...] nie jest zainteresowane opieką nad ojcem. Skarżąca zatrudniona jest przez Gminę S. przy wykonywaniu prac społecznie – użytecznych na podstawie umowy cywilno-prawnej od półtora roku. Otrzymuje 300-400 złotych na miesiąc.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Podstawę materialnoprawną decyzji organu pierwszej instancji stanowił, m.in. art. 17 u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (z takim przypadkiem mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie) jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że ojciec skarżącej został zaliczony do stopnia niepełnosprawności w stopniu znacznym, a z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. wynika, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Z zebranego przez organ materiału dowodowego wynika, że skarżąca opiekuje się stale ojcem, chociaż mieszka w innej miejscowości, jest stale do jego dyspozycji,a ze względu na swoją mobilność, niezamieszkiwanie wspólnie z ojcem nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie został wyrażony pogląd, że odległość od osoby wymagającej opieki stanowi przeszkodę prawnie obojętną względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków w stosunku do osób najbliższych.
Ustawodawca zawarł jednakże w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. warunek, którego skarżąca nie spełnia, albowiem pomimo tego, że należy do kręgu osób, które mogłyby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne ze względu na stan zdrowia ojca, obowiązek alimentacyjny względem niego oraz sprawowaną faktycznie opiekę, nie zrezygnowała z wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Jest to warunek konieczny nawet w sytuacji, gdy tak jak w przypadku skarżącej, ze względu na rodzaj wykonywanej pracy, da się ona pogodzić z opieką nad ojcem.
Organy właściwie zatem ustaliły stan faktyczny sprawy i w oparciu o przepis art. 17 u.ś.r. odmówiły przyznania świadczenia ze względu na nie zrezygnowanie skarżącej z zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki.
Dodać również należy, że pozostałe przesłanki ustawowe do przyznania świadczenia zostały spełnione, w tym również brak w orzeczeniu o niepełnosprawności ojca daty jej powstania (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13). Pozostawanie w zatrudnieniu stanowi jednak prawną przeszkodę do otrzymania świadczenia.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) skargę oddalił.