Uzasadnienie
J.G., K.G. i G.G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie warunków zabudowy.
Skarżący, wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożyli wniosek o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie wskazując, że nie są w stanie ich ponieść.
We wniosku złożonym na urzędowym formularzu skarżący oświadczyli, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Posiadają dom o pow. [...] m2 oraz ½ udziałów w nieruchomości rolnej o pow. 1,5 ha, dodatkowo G.G. posiada mieszkanie zakupione za kredyt. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy podali także, że posiadają samochód osobowy, oszczędności w kwocie [...] zł, a ich dochód miesięczny wynosi [...] zł brutto. Zdaniem skarżących, rozpoznawana sprawa została zainicjowana wnioskiem firmy A., zatem obowiązek poniesienia kosztów sądowych powinien obciążać wskazaną spółkę.
Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy odmówił skarżącym zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącym w dniu [...] (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru k. [...]).
W ustawowym terminie skarżący złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia. Zdaniem skarżących nie jest dopuszczalne obarczanie ich kosztami postępowania wywołanego działaniem uczestnika – spółka A. Podnieśli, że nie mogą zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że nie ma znaczenia kto zainicjował postępowanie administracyjne, bowiem w ich ocenie jest to bardzo istotne z uwagi na to, że niezgodne z prawem działania uczestnika doprowadziły skarżących do wszczęcia niniejszego postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Z treści powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, czyli tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem rozpoznania. Powyższe oznacza, że sąd nie wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3).
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny.
Należy zaznaczyć, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
W świetle oświadczeń zawartych w złożonym wniosku PPF nie można wnioskodawców zaliczyć do osób, których środki do życia są ograniczone, a poniesienie wydatków związanych z postępowaniem sądowym wiązałoby się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania dla rodziny na co wskazuje dochód trzyosobowej rodziny, kształtujący się na poziomie [...] zł miesięcznie, czyli [...] zł na osobę, a także posiadany przez nich majątek – dom, nieruchomość rolna oraz samochód. Ponadto należy zwrócić uwagę na posiadane przez skarżących oszczędności w kwocie [...] zł.
Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne w internecie).
Biorąc powyższe pod uwagę należy podnieść, że skarżący nie wykazali, że faktycznie znajdują się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Odnosząc się do argumentów podniesionych w sprzeciwie, dotyczących braku podstaw do obarczania skarżących kosztami postępowania, należy wskazać, że w art. 199 P.p.s.a. wyrażono zasadę, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Skoro K.G., J.G. oraz G.G. poprzez złożenie przedmiotowej skargi zainicjowali postępowanie sądowe, zatem są oni zobowiązani do ponoszenia kosztów postępowania w zakresie związanym z ich udziałem w postępowaniu. Dopiero w razie ewentualnego uwzględnienia skargi przez sąd, w wyroku, sąd orzeknie o zwrocie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art.200 P.p.s.a.).
W tej sytuacji należało, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w postanowieniu.