Uzasadnienie
J.K. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem z dnia [...] o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.).
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1 - 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze. zm.) – odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu.
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wnioskowane przez stronę osadzenie w obozie pracy przymusowej nie stanowi represji. Z tytułu deportacji do prac przymusowych przysługuje świadczenie pieniężne określone przepisami ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395), które strona uzyskała na mocy decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r.
J.K. nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem, złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym uzasadnił, że jego ojciec B.K. jako żołnierz [...] Pułku Ułanów w [...] uczestniczył w Kampanii [...]. przez co cała rodzina została osadzona w areszcie [...], gdzie dokonywano licznych egzekucji na Polakach w okolicach wsi [...]. Następnie rodzinę przewieziono do [...]. Po pobycie w hitlerowskim obozie pracy jego rodzinę przewieziono transportem kolejowym w wagonach bydlęcych do [...] i osadzono w więzieniu [...]. Przebywali tam nauczyciele i działacze Związku Polaków w [...]. Więźniowie pracowali u Niemców w [...], wywożono ich również do obozów koncentracyjnych.
Skarżący podał także, że z chwilą zbliżania się frontu przewieziono go wraz z rodziną do [...] i osadzono w hitlerowskim obozie pracy, który mieścił się w barakach otoczonych drutem kolczastym, pilnowanych przez wojsko niemieckie. Warunki pobytu w więzieniach i obozach nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych. Jako osadzeni (dzieci), byli bici przez bojówki [...], represje odbywały się kilka razy tygodniowo. Działania władz hitlerowskich miały charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W więzieniach i obozach panował głód, znęcano się psychicznie, fizyczne. Przedstawione okoliczności - zdaniem strony - uzasadniają prawo do otrzymania prze niego uprawnień kombatanckich.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek J.K. decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 1 - 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]
Organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej.
Według organu, przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego enumeratywnie wyliczają tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Podnoszona przez stronę okoliczność wykonywania pracy przymusowej przez rodziców nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Natomiast, na okoliczność osadzenia strony w więzieniu w [...], odwołujący się nie przedłożył żadnych dowodów.
Organ wyjaśnił dalej, że dokonał przeglądu akt administracyjnych w sprawie o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu świadczenia pracy przymusowej oraz zwrócił się o dodatkowe informacje do Fundacji Polsko Niemieckie Pojednanie. Jednakże w dokumentach tych brak jakichkolwiek informacji świadczących o osadzeniu wnioskodawcy w wiezieniu w [...]. Z kolei podczas przesłuchania w formie pisemnej w dniu [...], wnioskodawca oświadczył, iż nie przebywał w żadnych obozach przesiedleńczych.
Zdaniem organu, okoliczności podnoszone przez stronę nie stanowią represji w rozumieniu ustawy kombatanckiej i nie sposób uznać by strona spełniła przesłanki art. 1-4 ustawy o kombatantach. Zgodnie bowiem z jej przepisami wyłączny fakt świadczenia pracy przymusowej nie stanowi tytułu do uzyskania uprawnień kombatanckich.
J.K. zaskarżył powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Skarżący, w uzasadnieniu skargi, powtórzył w całości argumenty przedstawione wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...]. Dodatkowo poinformował, że według jego ojca w [...] było jedyne niemieckie więzienie dla Polaków, w którym przebywała cała rodzina skarżącego. Informacje tą ojciec uzyskał od Niemca A.W. u którego pracował.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 31 marca 2011 r. skarżący złożył pismo procesowe wraz z kserokopią fragmentu książki "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939
- - 1945", w którym oświadczył, że w kwestionariuszu z dnia [...] r. w punkcie [...] mylnie wpisano "w hitlerowskim obozie pracy", albowiem w książce wydanej przez Główna Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce pod tytułem "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" na stronie [...] miejscowość [...] pod numerem 5778 opisano więzienie – [...], w którym przebywał wraz z rodziną od [...]r. Następnie, został przeniesiony do niemieckiego obozu pracy w [...] (strona [...] numer 2066 ww. książki).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Sąd uznał, że skarga J.K. zasługuje na uwzględnienie, albowiem w analizowanej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone było z naruszeniem zasad i przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania.
Jak wynika z akt sprawy, J.K. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie mu uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego(Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) w związku z pobytem w obozie hitlerowskim od [...].
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 1- 4 i 22 ust. 1 ww. ustawy odmówił J.K. przyznania uprawnień kombatanckich uzasadniając, iż osadzenie w obozie pracy przymusowej nie stanowi represji w rozumieniu przepisów powoływanej ustawy.
W postępowaniu odwoławczym od ww. decyzji, w piśmie z dnia [...] będącym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, J.K. oświadczył, że po pobycie w hitlerowskim obozie pracy został przewieziony do[...] i osadzony tam w więzieniu –[...]. Skarżący podał, że w tym więzieniu przebywali nauczyciele i działacze Związku Polaków w Niemczech.
Organ, w ramach ponownego rozpoznania sprawy, stwierdził, że okoliczność wykonywania pracy przymusowej przez rodziców strony nie stanowi przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. Natomiast, okoliczność osadzenia strony w więzieniu w [...] nie została przez stronę udowodniona, zaś w aktach brak jest jakichkolwiek informacji o pobycie wnioskodawcy w tym więzieniu.
Podkreślić należy, że przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego enumeratywnie wyliczają sytuacje, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich.
Przepis art. 3 stanowi, że do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania:
- 1) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2,
- 2) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2.
Zdaniem Sądu, wobec treści ww. przepisu i oświadczenia skarżącego złożonego na etapie postępowania odwoławczego w kwestii pobytu w więzieniu w [...], istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy było jednoznaczne ustalenie przez organ faktu przebywania [...] wraz z rodziną w niemieckim więzieniu (...) znajdującym się w [...] w okresie przez niego wskazanym. Istnienie więzienia w [...] potwierdza również opracowanie zawarte w książce wydanej przez Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce na które powołał się skarżący.
Sąd zauważył, że organ, w zaskarżonej decyzji, ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że powyższa okoliczność nie została przez stronę udowodniona.
Podkreślić należy, że organ administracji rozstrzygający w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich zobligowany jest prowadzić postępowanie w zgodzie z zasadami wyrażonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego, to jest dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, należycie i wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania.
Analiza akt sprawy, jak też treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie pozwala Sądowi na stwierdzenie, że organ ten podjął wszelkie czynności zmierzające do zbadania okoliczności osadzenia strony w hitlerowskim więzieniu w [...], a tym samym nie pozwala na uznanie, iż organ prawidłowo, w sposób wyczerpujący, ustalił stan faktyczny sprawy.
Zdaniem Sądu, organ - rozpoznając ponownie sprawę J.K. – mógł na podstawie art. 136 Kpa przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w omawianym zakresie, w szczególności ponownie przesłuchać stronę na nową, istotną okoliczność w sprawie.
Sąd zważył także, że w zaskarżonej decyzji zabrakło dokładnej analizy zebranych już w sprawie dowodów i ich wnikliwej oceny, jak również brak jest szczegółowej interpretacji i wyjaśnienia przepisów prawa, na podstawie których podjęto rozstrzygnięcie, w kontekście zebranego materiału dowodowego i ustalonych faktów.
Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II OSK 117/05, [numer dowodu zakryty], w którym Sąd stwierdził, iż wprawdzie obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie ubiegającej się o te świadczenia, to jednak nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Tym bardziej, że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, często z uwagi na upływ czasu, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie tej działalności jest utrudnione. W takich szczególnie sytuacjach obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wskazanych zasad proceduralnych określonych w art. 7 i art. 77 § 1 Kpa, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wydane w sprawie rozstrzygnięcie.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.