Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta S., w wyniku rozpoznania wniosku z dnia 29 sierpnia 2018 r., przyznał S. S. (dalej "strona" lub "skarżąca"), świadczenie wychowawcze na rzecz pierwszego oraz kolejnego dziecka w rodzinie (odpowiednio O. K. i Z. M.) na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie.
Następnie decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 11 oraz pkt 16, art. 4, art. 8 ust. 2, art. 10 ust. 2, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.), Prezydent Miasta S. uznał świadczenie wychowawcze pobrane przez stronę na rzecz Z. M. za okres od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. za świadczenie nienależnie pobrane w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu organ I instancji powołując się na zgromadzony materiał dowodowy wywiódł, że P. M., deklarowany przez stronę we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego jako członek rodziny, od 24 sierpnia 2017 r. nie mieszkał z nią i nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego. Niemniej strona wpisywała ojca [...] jako członka rodziny "z przyzwyczajenia", na co zwróciła uwagę w odwołaniu z dnia 1 września 2020 r., oświadczeniu z dnia 28 listopada 2020 r. oraz 22 stycznia 2021 r. Powyższe potwierdziła również podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 15 czerwca 2021 r.
Po wszczęciu niniejszego postępowania strona ponownie złożyła oświadczenie wskazując, że P. M. od dnia urodzenia córki [...] zamieszkiwał z nią i prowadził wspólne gospodarstwo domowe. Wyprowadzał się na krótko i wracał, zaś okresów wspólnego zamieszkiwania skarżąca nie jest w stanie określić.
W wyniku analizy akt sprawy organ I instancji ustalił, że strona w zależności od okoliczności w jakich składa oświadczenia podaje P. M. jako członka swojej rodziny bądź powyższemu zaprzecza. Składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy [...] strona była świadoma, iż P. M. z nią nie zamieszkuje, a mimo to wskazała ojca [...] w składzie rodziny w celu uzyskania przedmiotowego świadczenia na rzecz ww. dziecka. Strona nie informowała organu o zmianie składu rodziny ani w trakcie okresu świadczeniowego [...], ani w analizowanym okresie świadczeniowym (mimo iż w oświadczeniu z dnia 23 czerwca 2022 r. wskazała, iż P. M. wyprowadzał się i wracał).
Mając powyższe na względzie Prezydent uznał za wiarygodne oświadczenia złożone przez stronę pod odpowiedzialnością karną z dnia 28 listopada 2020 r. i z dnia 22 stycznia 2021 r., a także ustalenia pracownika socjalnego poczynione podczas wywiadu środowiskowego. W rezultacie stwierdził, że świadczenie wychowawcze wypłacone stronie na rzecz Z. M. za okres od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 i podlega ono zwrotowi.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że P. M. po urodzeniu córki [...] zamieszkiwał z nią i obiecywał, że będą razem, jednak po jakimś czasie wyprowadził się i tak wielokrotnie wprowadzał się na krótko i wyprowadzał na długi czas. Strona nie jest w stanie dokładnie określić, kiedy była z P. M. razem, a kiedy nie, gdyż zmieniało się to wielokrotnie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924), art. 2 pkt 11, pkt 16, art. 4, art. 8 ust.
2. Art. 10 ust. 2, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.), art. 13a ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. 2019. poz. 2407 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżąca w zależności od okoliczności, w których przychodzi jej składać oświadczenia dotyczące składu jej rodziny, w związku z ubieganiem się o świadczenia pieniężne, wskazywała P. M. jako członka rodziny, lub zaprzecza by był członkiem jej rodziny.
W dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego strona wskazała, że w skład rodziny wchodzi P. M.. W toku postępowania dotyczącego uznania i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w zakresie świadczenia wychowawczego i zasiłku rodzinnego za okres świadczeniowy [...], strona pisemnie oświadczyła organowi w dniu 28 listopada 2020 r. i 22 stycznia 2021 r., że P. M. od sierpnia 2017 r. nie zamieszkuje z nią. Fakt niezamieszkiwania P. M. ze stroną oraz jej dziećmi potwierdziły również ustalenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Odwołując się do stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ II instancji wyjaśnił, że świadomym wprowadzeniem w błąd jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jej uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności.
W rozpoznawanej sprawie składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego w 2018 r., strona na dzień jego złożenia była świadoma faktu niezamieszkiwania P. M. z nią i jej dziećmi, lecz mimo to wskazała go we wniosku mając na celu uzyskanie świadczenia, przy czym miała wiedzę i była świadoma, że oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą.
Strona po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia, pomimo pouczenia o obowiązku informowania organu o każdej zmianie sytuacji rodzinnej, mającej wpływ na prawo do świadczenia, nie wskazywała by doszło do zmiany składu rodziny (co byłoby usprawiedliwione w sytuacji, gdyby na dzień składania wniosku P. M. tworzył rodzinę ze skarżącą, a w późniejszym okresie przestał być członkiem tej rodziny).
Podsumowując Kolegium stwierdziło, że ubiegając się o przyznanie świadczenia wychowawczego strona zataiła istotne dla sprawy okoliczności, czym wypełniła przesłankę z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Tym samym świadczenia wypłacone stronie w rezultacie świadomego wprowadzenia organu w błąd stanowią świadczenia nienależnie pobrane.
Za niewiarygodne organ II instancji uznał podniesione w odwołaniu ogólne twierdzenia, bez wskazania konkretnych dat, w zakresie kiedy strona tworzyła a kiedy nie tworzyła rodziny z P. M., które w jego ocenie zmierzają do usprawiedliwienia wcześniej składanych oświadczeń i uzyskania korzystnego (w danych okolicznościach) orzeczenia.
Skarżąca na opisaną wyżej decyzję Kolegium wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu podniosła, że P. M. mieszkał z nią zarówno przed urodzeniem jak i po urodzeniu córki [...]. Prowadzili wspólne gospodarstwo domowe i wspólnie wychowywali córki. Dopiero od ugody sądowej, tj. 2020 r. nie są już razem i sama wychowuje swoje dzieci. Zaznaczyła, że składała wyjaśnienia zgodnie z prawdą, a więc gdy byli razem to wpisywała P. M. jako członka rodziny, a podczas nieporozumień nie uwzględniała go w składzie rodziny. Podniosła, że nie jest w stanie oddać pobranych świadczeń.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz utrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Niniejsza sprawa na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2-95 ze zm.), na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 12 kwietnia 2023 r., została skierowana na posiedzenie niejawne. Sąd orzekał w składzie trzech sędziów.
Odnosząc się do skargi merytorycznie stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. w sprawie uznania, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącą na córkę [...] w okresie od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. w kwocie [...]złotych jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązania do zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] złote.
Decyzja niniejsza została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (zwana dalej "ustawą o pomocy państwa") z uwzględnieniem zmian wynikających z ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw.
Powołana wyżej ustawa o pomocy państwa w dacie wydania decyzji z dnia 16 października 2018 r. stanowiła w art. 5 ust. 1, iż świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Świadczenie wychowawcze, zgodnie z ust. 3, przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł.
We wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca podała, że w skład czteroosobowej rodziny wchodziło jej dwoje dzieci oraz konkubent. Uzyskiwany dochód, wykazany w dokumentach załączonych do wniosku o przyznanie świadczenia uprawniał skarżącą do otrzymania świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci.
W toku postępowań administracyjnych, skarżąca zmieniała swoje oświadczenia co do składu rodziny twierdząc w zależności od sytuacji, że jej konkubent z nią nie zamieszkuje bądź zamieszkuje. Okoliczności te miały niewątpliwy wpływ na prawo do świadczeń wychowawczych otrzymywanych przez skarżącą na dzieci.
Przepis z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie.
Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma więc świadomość osoby pobierającej świadczenie. Niewątpliwie, przesłanki wskazane w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa, odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Dlatego też w postępowaniu tym organ był zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego.
W rozpoznawanej sprawie organy trafnie uznały, że zaistniała podstawa określona w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Skarżąca we wniosku o przyznanie świadczenia podała, że konkubent z nią i z córkami zamieszkuje a następnie, po wszczęciu postępowania w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia, że od 2017 r. (oświadczenie z 1 września 2020 r. 28 listopada 2020 r., 22 stycznia 2021 r.) nie jest członkiem rodziny. Z kolei w odwołaniu z dnia 14 lipca 2022 r. oraz w skardze twierdziła, że konkubent jest członkiem był członkiem jej rodziny do czasu zawarcia ugody w 2020 r.
Słusznie zatem organ odwoławczy ocenił, że skarżąca wprowadziła organy orzekające w sprawie w błąd podając nieprawdziwe informacje lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności. Z doświadczenia życiowego wynika, że w związkach może dochodzić do sytuacji, które skutkują rozstaniami a następnie powrotami do rodziny. Okoliczności przytoczone przez skarżącą wskazują jednak na manipulowanie faktami w zależności od tego, jaki zamierza osiągnąć rezultat. Nie przekonują Sądu (a uprzednio organu),że skarżąca zamieszkiwała z konkubentem jeszcze przed narodzinami córki [...] a rozstała się po zawarciu ugody sądowej w 2020 r. Werbalne twierdzenia skarżącej, nie poparte żadnymi dowodami stanowią wyłącznie jej linię obrony, która -zdaniem Sądu, kłóci się z zasadami logicznego myślenia oraz zebranymi w sprawie dowodami. Skarżąca podając nieprawdziwe informacje o stanie rodziny wywołała mylne wyobrażenie organu o stanie swoich uprawnień a co za tym idzie, świadomie wprowadziła organ w błąd.
Analiza akt sprawy załączonych do skargi, w tym treść pouczeń zawartych w znajdującym się w aktach sprawy druku wniosku złożonego przez skarżącą o udzielenie prawa do świadczenia wychowawczego, wskazuje, że ich treść była wyczerpująca i zrozumiała, a więc skarżąca po zapoznaniu się z tymi pouczeniami miała pełną świadomość, czy wnioskowane świadczenie jej przysługuje oraz, kogo może wskazać jako członka rodziny.
Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co skutkowało oddaleniem wniesionej skargi na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.