Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta S. na podstawie art. 2 pkt 10 w związku z art. 12, art. 9, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 2, art. 25, art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554) w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] orzekł o uznaniu świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego przez S. M. na rzecz osoby uprawnionej R. M. za okres od 1 marca 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r., w kwocie [...]zł za nienależnie pobrane w myśl art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz o zwrocie ww. nienależnie pobranych świadczeń.
S. M., reprezentowana przez pełnomocnika, na podstawie art. 157 § 1 k.p.a. wniosła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta S., gdyż, jej zdaniem, przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., dotyczy bowiem sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r.
Nr [...]
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 158 w związku z art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku S. M., odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. w sprawie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych przez S. M. na rzecz osoby uprawnionej R. M. za nienależnie pobrane oraz o zwrocie tych świadczeń.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że decyzja z dnia [...] r. wydana została w wyniku zakończenia postępowania administracyjnego w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane. Na mocy decyzji, której stwierdzenia nieważności domaga się strona, organ procedował w oparciu o przepisy art. 23 w związku z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie nie można przyjąć, że w momencie wydania decyzji z dnia [...] r. w obrocie prawnym pozostawała już, ze skutkiem wiążącym wobec jej adresata i samego wydającego ją organu, inna decyzja ostateczna rozstrzygająca tą samą sprawę. Wskazywana przez stronę decyzja z dnia [...] r. dotyczyła umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego przez S. M. w okresie 1 marca 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. Decyzja ta zapadła wskutek przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania na podstawie decyzji Kolegium z dnia [...] r. o uchyleniu decyzji z dnia [...] r. w sprawie zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, i oparta była o przepis art. 29 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie dotyczyła sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną tj. decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., w której organ ten oparł swoje rozstrzygnięcie na takich samych, jak w zaskarżonej decyzji, ustaleniach. Sprawa dotyczyła bowiem zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy badana decyzja - ustalenia i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego. Każde z ww. postępowań toczyło się w oparciu o inne przepisy prawne. Zdaniem Kolegium, nie naruszono zasady powagi rzeczy osądzonej.
S. M., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść decyzji:
- 1. art. 7 k.p.a., 8 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez niezastosowanie przy wydawaniu skarżonej decyzji i pominięcie wskazywanego faktu, że decyzja Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. o uznaniu za nienależne świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych przez skarżącą, rozstrzygającą zarazem o zwrocie ww. świadczeń, została wydana w kwestii już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. umarzającą postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych przez skarżącą na rzecz uprawnionego R. M. za ww. okres, po przekazaniu organowi administracyjnemu sprawy do ponownego rozpoznania na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r.
- 2. art. 7 k.p.a., 75 k.p.a. i 77 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego sprawdzenia podawanych przez stronę informacji o prawomocnym zakończeniu sprawy w formie wydania innej decyzji w tym samym przedmiocie, co skutkowało niedbałym zgromadzeniem materiału dowodowego i wydaniem wadliwej decyzji,
- 3. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej przejawiające się zwłaszcza w tym, że wydano postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., a nadto wydano decyzję o zwrocie ww. świadczeń pomimo wskazania w treści pisma z dnia 31 października 2018 r. istnienia wysokiego prawdopodobieństwa, iż decyzja ta jest dotknięta wadą z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
- 4. art. 16 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. naruszającej zasadę trwałości decyzji poprzez ponowne orzekanie w kwestii będącej uprzednio przedmiotem decyzji Prezydenta Miasta S., a zatem wydanie przez SKO w S. decyzji powodującej wtórną legalizację decyzji wydanej w warunkach nieważności w świetle art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
- II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. (pkt 5).
Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. jako dotkniętej wadą z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. i zasądzenie od organu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a - c" p.p.s.a., kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Pkt 1 lit. c wskazanego przepisu stanowi, że Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uszczegółowieniem zasady niezwiązania sądu granicami skargi jest art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Działania takie służyć mają bowiem zapewnieniu ostatecznego i pełnego załatwienia sprawy, czyli stworzenia takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem.
Przedmiotem skargi wywiedzionej do Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. o uznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych przez S. M. na rzecz osoby uprawnionej R. M. za okres od 1 marca 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r., w kwocie [...]zł za nienależnie pobrane w myśl art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz o obowiązku zwrotu tych świadczeń.
Zdaniem skarżącej, przedmiotowa decyzja z dnia [...] r. została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., albowiem dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną ostateczną decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego na rzecz R. M. za okres od 1 marca 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. w kwocie [...]zł.
Sąd stwierdził, że w aktach administracyjnych znajduje się decyzja z dnia [...] r., wydana w ramach ponownego rozpoznania sprawy na skutek decyzji SKO w S. z dnia [...] r. o uchyleniu poprzedniej decyzji z dnia [...] r. o obowiązku zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł pobranych w okresie od 1 marca 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. ze wskazaniem dla organu, iż organ I instancji powinien w przedmiotowej sprawie wydać decyzję stwierdzającą, że sporne świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym i wezwać do zwrotu tak ustalonego nienależnie pobranego świadczenia. Zarówno decyzja z dnia [...] r. o uznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych przez S. M. za nienależnie pobrane oraz o ich zwrocie, jak i decyzja z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania w przedmiocie zwrotu tych świadczeń zostały wydane w oparciu o ten sam stan faktyczny i prawny, tj. na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554).
Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2, pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Przepis art. 23 stosuje się odpowiednio. W myśl art. 23 ust. 1 ww. ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.
Organ I instancji, wydając obie sporne decyzje, działał w ramach jednego postępowania administracyjnego dotyczącego nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 marca 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r., wszczętego przez ten organ w związku z uzyskaną w dniu 4 stycznia 2018 r. informacją (wyrok Sądu Rejonowego [...] w S. z dnia [...] r.) o wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego J. M. wobec R. M. z dniem 1 marca 2017 r.
Sąd zauważa, że Kolegium kwestionując w zaskarżonej decyzji identyczność porównywanych rozstrzygnięć, uważa, że zapadły one na podstawie różnych przepisów prawa (a w oparciu takie same ustalenia), pomimo tego jednocześnie wskazuje w uzasadnieniu, że decyzja z dnia [...] r. została wydana właśnie na podstawie art. 29 ust. 3 ww. ustawy, czyli na tej samej podstawie prawnej jak wskazano w decyzji z dnia [...] r.
Wyjaśnić należy, że tożsamość sprawy zachodzi w przypadku, gdy w prowadzonym postępowaniu występują te same podmioty, ten sam przedmiot rozumiany jako interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów, a także ten sam stan prawny w niezmienionym stanie faktycznym, w stosunku do postępowania już zakończonego decyzją ostateczną.
Taka sytuacja zaistniała w sprawie skarżącej. Niezależnie od intencji organu zakończenia sprawy prawidłowym orzeczeniem o uznaniu świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane z jednoczesnym obowiązkiem ich zwrotu (vide: decyzja z [...] r.), postępowanie to prowadzone w tym samym stanie faktycznym i prawnym, zostało wcześniej zakończone decyzją z dnia [...] r., która stała się ostateczna i nadal funkcjonuje w obrocie prawnym.
Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Natomiast art. 16 § 1 k.p.a., który określa, że ostateczne są decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, ustanawia ochronę decyzji ostatecznych przyznając im cechę trwałości, przy równoczesnym wyznaczeniu granic tej trwałości.
Ustanowiona w tych przepisach zasada res iudicata (powaga rzeczy osądzonej) oznacza zakaz ponownego rozpoznawania i rozstrzygania spraw administracyjnych rozstrzygniętych decyzją ostateczną, tak merytoryczną, jak i procesową. Niedopuszczalne jest więc ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji, jeśli wcześniej w warunkach tożsamości sprawy została rozstrzygnięta decyzją ostateczną i decyzja ta nie została następnie uchylona, czy też zmieniona w sposób prawem przewidziany.
Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. wydanej z naruszeniem zasady res iudicata jest niezgodna z prawem, narusza bowiem art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 16 § 1 k.p.a., a także - jak słusznie podnosi skarżąca - zasadę procedury z art. 8 k.p.a., i z tego względu podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., o czym orzeczono na wstępie.
Mając na uwadze ekonomikę procesową oraz zapewnienie ostatecznego i pełnego załatwienia sprawy Sąd postanowił jednocześnie wyeliminować z obrotu prawnego niezgodną z prawem decyzję z dnia [...] r. Dlatego też działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. stwierdził jej nieważność.
O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono jak w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.