Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF A. F. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie posiada środków na opłacenie skarg, pełnomocników itp. Mąż skarżącej jest osobą bezrobotną, natomiast ona z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje miesięcznie kwotę [...] zł. Małżeństwo pozostaje w rozdzielności majątkowej, na utrzymaniu ma [...].
Referendarz sądowy wezwaniem z dnia 29 września 2015 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zobowiązał skarżącą do nadesłania w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy:
- - zaświadczenia z zakładu pracy wnioskodawczyni podającego wysokość wynagrodzenia z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy o posiadaniu przez męża A. F. statusu osoby bezrobotnej,
- - decyzji w sprawie podatku od posiadanej nieruchomości za rok 2015,
- - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanych przez skarżącą i jej męża kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. rachunki za prąd, gaz itp.) oraz innych niezbędnych wydatków,
- - kserokopii umowy o świadczenie usług prawnych przez pełnomocnika.
W wykonaniu powyższego zobowiązania skarżąca przedłożyła zaświadczenie z zakładu pracy o wysokości wynagrodzenia [...] zł netto, wyciąg z posiadanego przez skarżącą konta bankowego, faktury za prąd w wysokości ok..] zł miesięcznie, faktury za wodę w wysokości ok. [...] zł za miesiąc oraz decyzję w sprawie podatku od nieruchomości, dodatkowo pełnomocnik oświadczył, że umowa o świadczenie usług prawnych pomiędzy nim a skarżącą nie jest zawarta na piśmie.
Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych zważył:
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r.,poz.270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 cyt. artykułu). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).
Powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 cyt. ustawy, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. Zatem zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.
Badanie zasadności zwolnienia od kosztów sądowych należy oprzeć na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby pozbawione całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych środków utrzymania. Podkreślenia wymaga też fakt, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych.
Mając na uwadze wskazane regulacje oraz wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należy uznać, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie zgromadzić środków celem poniesienia opłat sądowych.
Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach trzyosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia wnioskodawczyni, które wynosi [..] zł netto. Udokumentowane wydatki wynoszą miesięcznie ok.[...] zł i są to: prąd – ok. [...] zł, wywóz śmieci i nieczystości – [...] zł, woda – ok. [...] zł., ponadto z przesłanego wyciągu z konta bankowego wynika, że skarżąca spłaca miesięcznie ratę kredytu w wysokości [...] zł.
Jednocześnie wskazać należy, że w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy nie ma znaczenia okoliczność ustroju rozdzielności majątkowej małżonków. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowieni NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13). Stąd zasadne było wezwanie o udokumentowanie sytuacji męża skarżącej.
Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego tak, jak chociażby w przypadku rat kredytowych – obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna i wpis od skargi kasacyjnej.
Jednakże mając na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi wynoszący [...] zł i wykazane możliwości finansowe wnioskodawczyni, uznać należało, że skarżąca jest w stanie częściowo pokryć koszty sądowe w przedmiotowej sprawie – to jest w kwocie [...] zł. Jednocześnie okoliczności te uzasadniają odmowe przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie.
Jak już wspomniano obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania i poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic ich zabezpieczenia. W celu zachowania prawa do rozpatrzenia sprawy przez Sąd zasadnym jest jednak przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł.
Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w sentencji postanowienia.