Uzasadnienie
H. B. w dniu [...]r. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu lodówki, montażu i zakupu umywalki z baterią, kabiny prysznicowej do łazienki, szafek kuchennych, wieszaka na kurtki, czterech żyrandoli, firan, zasłon, stolika i krzeseł do spożywania posiłków, małego stolika, łóżka dla dziecka, szafek do pokoju oraz telewizora. Prośbę swą wnioskodawczyni umotywowała niskimi dochodami.
Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej Ośrodka Pomocy Rodzinie, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...]r. Nr [...], po rozpatrzeniu wniosku odmówił H. B. przyznania pomocy na wnioskowany cel.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że dochód rodziny wynosi [...]zł i nie przekroczył kryterium dochodowego, które wynosi [...]zł. Organ zauważył jednocześnie, że wnioskodawczyni została przyznana pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości [...]na wyposażenie i umeblowanie mieszkania tj. decyzją z dnia [...]r. Natomiast decyzją z dnia [...]r. H. B. otrzymała pomoc na zagospodarowanie mieszkania i zakup żywności w wysokości [...]zł. Mieszkanie, które zajmuje H. B. pomimo udzielenia jej dwukrotnie wsparcia finansowego na wyżej skazany cel nadal nie jest wyposażone w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. H. B. odmówiła przyjęcia tapczanu i segmentu od osób, które zgłosiły chęć pomocy. Wnioskodawczyni została pokierowana także do instytucji pozarządowych min. PKPS oferujących pomoc rzeczową. Otrzymała wsparcie w postaci tapczanu, jednakże uznała, że jest on nieodpowiedni i pozbyła się tej rzeczy.
Organ podkreślił, że świadczenia z pomocy społecznej mają charakter wspomagający własne możliwości klientów. Pomoc społeczna nie może być jedynym źródłem zaspokajania wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych. O pomoc w formie rzeczowej strona mogła ubiegać się w PCK, PKPS i Caritas. Organ wskazał, że znana jest mu trudna sytuacja materialna strony, która z tego powodu objęta jest pomocą ze strony Ośrodka. Otrzymuje, bowiem zasiłek stały z tytułu niepełnosprawności w wysokości po [...]zł, zasiłek okresowy po [...]zł miesięcznie, zasiłek celowy na zakup żywności (dożywianie) po [...]zł miesięcznie, jest także uprawniona do ulgi w przedszkolu dla dziecka oraz zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu dziecka w przedszkolu zgodnie z notą obciążeniową.
H. B. nie zgadzając się z argumentami podanymi w uzasadnieniu powyższej decyzji, złożyła odwołanie i wniosła o uchylenie tej decyzji oraz przyznanie stosownej pomocy.
W uzasadnieniu odwołania strona opisała sposób rozdysponowania otrzymanej dotychczas pomocy w łącznej kwocie [...]zł na zagospodarowanie oraz na pozostałe zasiłki i wyjaśniła, że zakupiła na wyprzedaży w sklepie pralkę za [...]zł (plus [...]zł transport), suszarkę do naczyń za [...]zł, suszarkę do bielizny do łazienki - [...]zł, 2 karnisze do firan i zasłon (wraz z żabkami i pozostałymi akcesoriami do powieszenia karniszy) - na kwotę ponad [...]zł. Za podłączenie pralki zapłaciła [...]zł i za części do jej podłączenia [...]zł. Ponadto, poniosła koszty na umocowanie i powieszenie suszarki oraz karniszy w kwocie [...]zł. Wymiana części w cieknącej w łazience baterii, kosztowała [...]zł.
Strona stwierdziła, że regulowała wszystkie rachunki tj. za czynsz (po odliczeniu dodatku mieszkaniowego), prąd, gaz i przedszkole (pomoc na nie ma dopiero od [...]r.). Dlatego też uważa, że jeśli wydatkowała powyższe pieniądze niewłaściwie, to powinno to zostać wyjaśnione przez pracownika Ośrodka, jednakże nic takiego nie miało miejsca. Nie odmówiła przyjęcia tapczanu i segmentu od osób zgłaszających chęć ich oddania, ponieważ właścicielka tych rzeczy wydała je innym osobom. Mieszka na [...]piętrze, oraz że za przywiezienie i wniesienie jakiejkolwiek rzeczy musiała płacić. Nie posiadając kwoty ponad [...]zł, strona prosiła właścicielkę segmentu, aby poczekała tydzień (tj. do dnia otrzymania świadczeń rodzinnych), ale wbrew obietnicom, niekompletny segment nie został już później wydany. Natomiast tapczan był w bardzo złym stanie, mimo to przyjęła go, bo razem z synem spali na kocu, na podłodze. Po krótkim okresie użytkowania tapczan nie nadawał się do spania i trzeba było go usunąć.
Dlatego też strona nie zgodziła się z ustaleniem organu I instancji, że miała oferowaną pomoc rzeczową w postaci mebli, ale jej nie przyjęła. Opisała także, że w [...]r. otrzymała bezpłatnie lodówkę, za której transport i wniesienie zapłaciła [...]zł, a która w ogóle nie chłodzi. Zaznaczyła, że lodówkę widział pracownik socjalny, a strona w tym czasie jedzenie trzymała za oknem na parapecie.
H. B. opisała także szczegółowo, jak wygląda udzielanie pomocy przez PCK, PKPS i Caritas. W PKPS poinformowano wnioskodawczynię, że pomoc z tej organizacji kierowana jest dla rodzin wielodzietnych, a H. B. ma tylko jedno dziecko. Po dłuższym ubieganiu się w tejże instytucji, chociaż o odzież zimową dla siebie i dziecka okazało się, że wydanie rzeczy uzależnione jest od "wrzucenia pieniędzy do puszki", na co strona nie mogła się zgodzić.
Strona podniosła także, że zajmuje bardzo mały lokal socjalny, który trudno jest umeblować z uwagi na nietypowy metraż. Dlatego też, problem jego zagospodarowania rozwiązałyby szafki wymienione w podaniu, mogące odstawać od ściany maksymalnie [...]cm.
Według strony występuje nieuzasadnione różnicowanie osób otrzymujących pomoc z Ośrodka.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. Nr [...]uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Uzasadniając powody podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że H. B. spełniła przesłanki ustawowe wskazane w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności z uwagi na niepełnosprawność, potrzeby ochrony macierzyństwa, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej - prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 78 i art. 91 przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie - przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Organ odwoławczy ustalił, że H. B. jest osobą zaliczoną przez Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - okresowo tj. do [...]r., co w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oznacza całkowita niezdolność do pracy. Ponadto jest samotną matką, wychowującą syna [...]. Źródłem utrzymania tej dwuosobowej, niepełnej rodziny jest: 1) zasiłek stały - po [...]zł miesięcznie, 2) zasiłek pielęgnacyjny po [...]zł miesięcznie, 3) świadczenia rodzinne - [...] zł (w tym [...]zł stanowi zasiłek rodzinny i [...]zł dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka), 4) dodatek mieszkaniowy - [...]zł, co łącznie stanowi kwotę [...]zł.
Kolegium wskazało jednocześnie na braki w ustaleniach organu I instancji, a mianowicie w uzasadnieniu decyzji organ I instancji podaje, że strona otrzymuje zasiłek okresowy w wysokości [...]zł, ale w aktach brak odpisu decyzji o jego przyznaniu, a przede wszystkim informacji, czy według art. 8 ust. 3 -13 mógł być on wliczony do dochodu rodziny w miesiącu złożenia wniosku z dnia [...]r.
Przyjmując, że podany przez organ I instancji dochód rzeczywiście wyniósł [...]zł, to i tak jest on niższy od ustawowego kryterium, które dla tej rodziny stanowi kwotę [...]zł i uprawnia do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej - na zasadach ogólnych, a nie w trybie wyjątku, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, którą błędnie wskazano w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji.
Zdaniem organu odwoławczego, powyższe uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (tj. na odmowę przyznania wnioskowanej pomocy celowej - w ogóle). Opierając się na treści art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie dokonał żadnej oceny, które - z wnioskowanych przez stronę w podaniu - rzeczy, można zaliczyć "do niezbędnych przedmiotów użytku domowego". Według Kolegium trudno nie zaliczyć do nich m.in. stołu i krzeseł do spożywania posiłków, szafy lub szafek, małego stolika (do ślepej kuchni) do przygotowywania posiłków, czy łóżka do spania dla dziecka oraz osobnego mebla do spania dla strony (będącej osobą niepełnosprawną z uprawnieniem do korzystania z odrębnego pokoju, to tym bardziej wymagającej samodzielnego - bez dziecka - spania).
Organ I instancji wydając odmowną decyzję, zignorował, stwierdzony podczas wywiadu w dniu [...]r. fakt, że w lokalu socjalnym składającym się z [...]- będącego jednocześnie tzw. "ślepą kuchnią" żyje bez mebli również małe [...]letnie dziecko, wychowywane przez samotną, całkowicie niezdolną do pracy matkę.
W ocenie Kolegium, należało rozpoznać wniosek z uwzględnieniem art. 11 ust. 3 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w oparciu o brzmienie art. 11 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej, należało uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń.
Z kolei w oparciu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej Kolegium określiło, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Kolegium wskazało także, że materiał dowodowy nie potwierdza, że dziecko H. B. (wraz z niepełnosprawną matką) ma zapewnione warunki na poziomie, na jakim został on wskazany przez ustawodawcę w powołanym wyżej przepisie art. 3 ust. 1 ustawy.
W tych warunkach Kolegium przyjęło, że organ I instancji odmawiając - wnioskodawczyni i jej dziecku - pomocy na zakup "niezbędnych przedmiotów użytku domowego" (do lokalu socjalnego), naruszył przepisy ustawy o pomocy społecznej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co skutkowało uchyleniem decyzji organu I instancji i przekazaniem sprawy do ponownego, wnikliwego rozpoznania sprawy.
Organ odwoławczy zwrócił również uwagę na to, że niepełnosprawna strona wykazuje się aktywnością w zdobyciu kwalifikacji. Strona uczestniczyła w projekcie kapitału ludzkiego - do końca [...]r., a obecnie uczestniczy w kursie [...]. Organ I instancji winien mieć także na uwadze, to że strona jest osobą przewlekle chorą - całkowicie niezdolną do pracy i nawet, jeśli w przyszłości znajdzie zatrudnienie na "przystosowanym stanowisku pracy", to będzie mogła zarobkować w niepełnym zakresie (w stosunku do możliwości ludzi zdrowych, będących np. tylko okresowo bezrobotnymi i także korzystającymi z pomocy MOPR).
Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji, że H. B. będąc w wieku [...] lat mogła wcześniej zadbać o wyposażenie lokalu w podstawowe sprzęty, strona jest bowiem osobą niepełnosprawną od urodzenia, a od [...] lat samotnie wychowuje dziecko i właśnie dla dobra dziecka i możliwości dalszego wychowywania się przy matce, niezbędne jest stosowne wsparcie tej niepełnej rodziny w niezbędne przedmioty użytku domowego.
Kolegium wskazało także na obowiązki organu rozpatrującego sprawę wynikające z art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. że postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych.
W świetle przedstawionego stanu faktycznego i prawnego, organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji jest obowiązany stosować (oprócz już wyżej wymienionych przepisów z ustawy o pomocy społecznej, w związku z jej art. 14 Kpa) także bezwzględnie obowiązujące przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, obligujące ten organ do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 Kpa) oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 Kpa).
Mając na uwadze dobro małego dziecka oraz całkowitą niezdolność do pracy matki – organ ten powinien ustalić, które z wnioskowanych przez stronę rzeczy uznaje za "niezbędne przedmioty użytku domowego" (o których mowa w art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej) oraz uwzględniając dochód rodziny (ale obliczony na podstawie kompletnie zebranych dowodów i według reguł określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej), rozważyć taki zakres pomocy, aby (po upływie [...] od chwili otrzymania lokalu socjalnego) ta niepełna rodzina nie przebywała - nadal - w warunkach urągających ludzkiej godności.
Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej Ośrodka Pomocy Rodzinie decyzją z dnia [...]r.
Nr [...]w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku przyznał H. B. pomoc w postaci zasiłku celowego w wysokości [...]zł, na dofinansowanie do potrzeb wymienionych we wniosku z dnia [...]r.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust.1 pkt 1 i pkt. 3, art. 106 ust 1, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm.). Organ powołał się także na upoważnienia z dnia 2 czerwca 2008 r., z dnia 25 lipca 2008r. oraz z dnia 29 lipca 2008 r. do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej udzielone przez Prezydenta Miasta pracownikom Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie.
Organ I instancji ustalił, że dochód w rodzinie H. B. wynosi faktycznie [...]zł (składa się na niego zasiłek stały, zasiłek okresowy, zasiłek pielęgnacyjny i rodzinny, zasiłek z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatek mieszkaniowy) i nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, który wynosi 702 zł.
W dalszej części uzasadnienia organ powtórzył ustalenia zawarte uprzednio w treści uzasadnienia decyzji z dnia [...]r. i powołał się na uprzednio udzieloną pomoc decyzją z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r. przyznano stronie pomoc w formie zasiłku celowego w łącznej kwocie [...]zł.
Powołując się na treść oświadczenia strony organ ustalił wnioskodawczyni, że za wcześniej otrzymane zasiłki zakupiła pralkę wraz z montażem, karnisz z akcesoriami, suszarkę do naczyń i ubrań wraz z montażem oraz wymieniła uszkodzone części w kranach.
Organ przypominał także, że świadczenia z pomocy społecznej mają charakter wspomagający własne możliwości klientów, a pomoc społeczna nie może być jedynym źródłem zaspokajania wszystkich, niezbędnych potrzeb życiowych. W celu uzyskania pomocy w formie rzeczowej strona może ubiegać się w PCK, PKPS i Caritas.
Organ wskazał również, że strona znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i wnioskodawczyni w związku z tym korzysta z pomocy ze strony Ośrodka.
W końcowej części uzasadnienia tej decyzji organ wymienił formy pomocy, z których korzysta H. B., na które składa się zasiłek stały z tytułu niepełnosprawności w wysokości po [...]zł, zasiłek okresowy po [...]zł miesięcznie, zasiłek celowy na zakup żywności (dożywianie) po [...]zł miesięcznie, ulgi w przedszkolu dla dziecka oraz zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu dziecka w przedszkolu zgodnie z notą obciążeniową.
W tych warunkach organ I instancji orzekł o przyznaniu H. B. pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie [...]zł.
H. B. złożyła odwołanie od powyższej decyzji uważając, że otrzymała zbyt małą kwotę na zakup rzeczy, wskazanych we wniosku z dnia [...]r.
W uzasadnieniu odwołania strona wskazała na konieczność posiadania kabiny prysznicowej i umywalki i wyjaśniła, że nie ma wanny, lecz brodzik i mieszka z małym dzieckiem, zatem umywalka jest w takich warunkach niezbędna.
Potrzeba posiadania mebli wynika z chęci przedzielenia pokoju, a z tego wynika konieczność przeprowadzenia światła w obie części pokoju, gdyż nie jest przy w stanie utrzymać dwupokojowego mieszkania z uwagi na niskie dochody.
Według H. B. organ I instancji, pominął fakt jej niepełnosprawności z prawem do korzystania z odrębnego pokoju, co zostało zauważone w uzasadnieniu decyzji Kolegium z dnia [...]r. Potrzeba oświetlenia wynika również z niepełnosprawności strony, która wskazuje na wadę narządu wzroku. Organ Instancji nie zastosował się także do zaleceń organu odwoławczego wynikających z art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, czyli do obowiązku kierowania się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej.
W związku z tym strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponieważ kwota przyznanej pomocy nie wystarczy na zaspokojenie jej potrzeb.
Strona zarzuciła ponadto, że pracownicy organu nieumiejętnie przydzielają środki przeznaczone na pomoc.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. Nr [...]działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania H. B. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ ustalił, że dochód rodziny wnioskodawczyni z tytułu przyznanych zasiłków i świadczeń wynosi [...]zł, czyli nie przekracza kwoty [...]zł. Zainteresowana jest zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej wskazało, że zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może on w szczególności pokryć część lub całość kosztów zakupu żywności, wykonania drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Z przepisu wyżej wymienionego wynika, iż organ pomocy społecznej może przyznać zasiłek celowy na każdą z wymienionych wyżej potrzeb, lecz nie jest do tego zobowiązany. Organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego, a wydawane decyzje uwzględniają z jednej strony potrzeby i sytuację materialną wnioskodawcy, z drugiej strony możliwości finansowe gminy. Kolegium wskazało, że takie działanie jest zgodne z art. 3 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że jest sprawą powszechnie znaną, że osób potrzebujących pomocy społecznej przybywa, a możliwości tej pomocy są bardzo ograniczone. Dlatego przyznawana pomoc musi być miarkowana, a samo przyznanie jakiejkolwiek pomocy bardzo wyważone. Ustawodawca wymieniając cele, na które może być przeznaczona pomoc w formie zasiłku celowego nie wskazał zakupu armatury łazienkowej, lodówki, telewizora, szafek, żyrandoli i innych rzeczy wymienionych przez stronę w podaniu z dnia [...]r., bowiem pomoc związana z mieszkaniem przysługuje, osobom do tego uprawnionym w formie dodatku mieszkaniowego i taką pomoc zainteresowana otrzymuje.
Zdaniem Kolegium, odpowiednie wyposażenie mieszkania poprawia jakość życia, lecz nie należy do pierwszych potrzeb życiowych człowieka. Stronie przyznano zasiłek celowy w kwocie [...]zł, wprawdzie nie pokrywa on w pełni kosztów zakupu niezbędnego wyposażenia mieszkania, lecz według organu jest porównywalny do kwot przyznawanych zasiłków celowych, udzielanych w innych rozpoznawanych przez organ odwoławczy sprawach.
Na wyposażenie mieszkania przyznano wcześniej H. B. pomoc w kwocie [...]zł, a dodatkowo strona objęta jest pomocą celową na żywność oraz pomocą społeczną w formie zasiłku stałego i okresowego.
Organ odwoławczy nie znalazł podstaw ani faktycznych, ani prawnych do przyznania za organ I instancji wyższego zasiłku celowego na wnioskowany cel i stwierdził, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa i granic uznania administracyjnego. Także Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku uznał, iż nie można żądać świadczenia, które przyznawane jest w drodze uznania administracyjnego. Wnioskodawczyni winna dążyć do podjęcia pracy odpowiedniej do swoich możliwości zdrowotnych, bo pomoc społeczna może mieć jedynie charakter wspomagający własne możliwości osób, a orzeczenie o niepełnosprawności nie wyklucza możliwości pracy. Kolegium przytoczyło wyrok NSA z 28 marca 2001 r. (sygn. akt II SA/Wr 1505/99), w którym Sąd uznał, że "pomoc społeczna pełni funkcję wspomagania osób i rodzin w rozwiązywaniu trudności życiowych w tym materialnych, ale nie koniecznie służy zaspokajaniu potrzeb w całości.
Osoba ubiegająca się o pomoc winna podjąć własne działania w kierunku poprawy swojej sytuacji materialnej" i dodało, że strona winna mieć świadomość, że wsparcie organu pomocy społecznej nie może stanowić sposobu na życie, na wyrównanie wszystkich niedostatków nawet o charakterze elementarnym. Pomoc społeczna, pełni jedynie funkcję uzupełniającą w stosunku do własnych możliwości podopiecznych, którzy zobowiązani są do czynienia starań o rozwiązanie swoich problemów życiowych.
Reasumując, organ odwoławczy wskazał, że decyzja ta nie wyklucza możliwości zwracania się o doraźną pomoc w formie zasiłku celowego, której przyznanie zależeć będzie w każdym przypadku od sytuacji strony i możliwości pomocy społecznej. Strona może też korzystać z pomocy rzeczowej udzielanej przez powołane do tego instytucje.
H. B. wniosła na powyższą decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Strona opisała dotychczasowy tok sprawy i uzasadniając swym złym stanem zdrowia niemożność uzyskania we własnym zakresie dochodu uwzględniającego cele zaspokajania potrzeb rodziny podniosła zarzut lekceważenia jej potrzeb przez organy orzekające, a ponadto zarzuciła organowi I instancji, nierównie, niesprawiedliwe traktowanie osób, korzystających z pomocy społecznej.
Pełnomocnik H. B. ustanowiony na zasadzie prawa pomocy – adwokat A. K. w piśmie procesowym z dnia [...]r. (k. [...]akt sądowych) doprecyzowała zarzuty skargi wskazując na naruszenie art. 7, art. 77 Kpa oraz art. 107 § 3 Kpa, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z treści uzasadnień tych decyzji wynika, że organy obu instancji miały na uwadze uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego określonego w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Analiza argumentacji, która legła u podstaw rozstrzygnięć tych organów wskazuje jednak na bardziej deklarowany niż zastosowany w rzeczywistości tok rozumowania jaki towarzyszyć powinien w analizie materiału dowodowego w przypadku wydawania decyzji o charakterze uznaniowym.
Uzasadnienie decyzji o charakterze uznaniowym powinno bowiem zawierać rozważenie całokształtu ujawnionych w sprawie okoliczności faktycznych w kontekście zarówno materialno – prawnej podstawy rozstrzygnięcia jak i w odniesieniu do stanowiska strony zawartego we wnoszonych przez nią w toku postępowania pismach (w podaniu, w odwołaniu i innych).
W taki sposób podeszło do sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze przy pierwszym rozpatrzeniu sprawy, kiedy to decyzją z dnia [...]r. po rozpatrzeniu odwołania H. B. od negatywnej decyzji organu I instancji uchyliło tę decyzję i wskazało w sposób wyczerpujący na jej wady.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium dostrzegło zarówno szczególną sytuację zdrowotną strony, uniemożliwiającą jej podjęcie pracy zarobkowej jak i wyjątkową sytuację życiową wynikającą z uzyskania lokalu socjalnego oraz braku środków na jego wyposażenie, na utrzymanie własne i dziecka.
W kontekście tych trafnych motywów pierwszej decyzji SKO nie może być uznane za zgodne z prawem uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji, który ponownie rozpatrując sprawę przyznał wprawdzie stronie zasiłek celowy w kwocie [...]zł., ale wysokość przyznanej pomocy społecznej uzasadnił jednostronnie, to znaczy wskazał na zakres i wysokość udzielonej H. B. pomocy społecznej, ale nie odniósł tego do faktycznych potrzeb strony oraz do jej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb własnym staraniem i nie wykazał, że udzielona pomoc finansowa jest adekwatna do możliwości Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie.
W tej sytuacji, organ odwoławczy powinien był dostrzec, że decyzja organu I instancji jest niepełna, nie odpowiada wymogom art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa i przez to nie może być uznana za mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego.
Tymczasem, mimo że strona w odwołaniu podniosła szereg okoliczności wskazujących na niemożność samodzielnego uzyskania środków na wyposażenie mieszkania w podstawowe i uznane przez Kolegium w poprzedniej decyzji za niezbędne w gospodarstwie domowym sprzęty takie jak np. lodówka oraz wskazała na nieskuteczność pomocy rzeczowej jaką uzyskała (nie nadający się do użytku tapczan), Kolegium do odwołania odniosło się ogólnikowo, a nawet uchyliło się od ustosunkowania się do zarzutu nierównego traktowania podopiecznych przez organ I instancji oraz niewłaściwego dysponowania budżetem przez ten organ.
Należy w tym miejscu wyjaśnić, że oczywiście pozbawione są racji wywody strony kwestionujące przeznaczenie środków na kolonie letnie dla dzieci z rodzin wymagających pomocy społecznej, ale kwestia wyjaśnienia stronie zasad konstrukcji budżetu ośrodka pomocy społecznej też należy do okoliczności mających znaczenie przy uzasadnianiu decyzji uznaniowej. Jeśli zatem nie uczynił tego organ I instancji, to Kolegium powinno było zobowiązać ten organ do wskazania jaki jest budżet ośrodka, jakie kwoty przeznaczane są na pomoc obligatoryjną, jaka kwota pozostaje na pozostałe formy pomocy i jak jest ona dzielona. Wówczas organ II instancji miałby możliwość wyjaśnienia, czy decyzja organu I instancji, aczkolwiek wadliwie uzasadniona, to jednak mieści się w granicach uzasadnionego okolicznościami sprawy luzu decyzyjnego.
W sytuacji, gdy organ drugiej instancji nie uzupełnił postępowania wyjaśniającego w powyższym zakresie oraz nie ustosunkował się do zarzutów odwołania strony, to utrzymując w mocy decyzję organu I instancji dopuścił się naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 kpa i powielił naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 kpa – co trafnie podniósł w swym piśmie procesowym pełnomocnik strony.
Zauważyć ponadto trzeba, że organy obu instancji orzekając w niniejszej sprawie odwołały się do przepisów ogólnych ustawy o pomocy społecznej a zwłaszcza do celów i zakresu pomocy podnosząc – co do zasady trafnie – w ślad za art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, że "potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej".
Problem w niniejszej sprawie polega jednak na tym, że Kolegium, które w decyzji dnia [...]r. zaliczyło do "niezbędnych przedmiotów użytku domowego" takich sprzętów jak: stół i krzesła, łóżko do spania dla dziecka, mebel do spania dla strony i uchyliło decyzję organu I instancji między innymi z powodu naruszenia art. 7 i 77 kpa, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy odnosząc się do zarzutu zbyt niskiej kwoty przyznanej pomocy stanęło na stanowisku, że: "(...) Na pomoc związaną z mieszkaniem przyznaje się osobom do tego uprawnionym dodatki mieszkaniowe i taką pomoc zainteresowana otrzymuje. Odpowiednie wyposażenie mieszkania poprawia jakość życia, lecz nie należy do pierwszych potrzeb bytowych człowieka".
W pierwszej z wyżej wskazanych decyzji organ odwoławczy podkreślił, że H. B. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, a w decyzji poddały obecnie kontroli Sądu, Kolegium twierdzi, że "Wnioskodawczyni winna dążyć do podjęcia pracy odpowiedniej do swoich możliwości zdrowotnych, bo pomoc społeczna może mieć jedynie charakter wspomagający własne możliwości osób, a orzeczenie o niepełnosprawności nie wyklucza możliwości pracy".
Taki brak konsekwencji organu odwoławczego w ocenie takich samych okoliczności faktycznych sprawy, a przy tym posłużenie się wadliwym uzasadnieniem celu, na jaki przyznawane są dodatki mieszkaniowe, wskazuje na pobieżne rozpatrzenie sprawy i brak staranności organu w działaniu, co nie tylko narusza zasadę obiektywizmu wyrażoną w art. 7 kpa, ale godzi w takie ogólne zasady postępowania administracyjnego jak zasada pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 8 kpa) i zasada przekonywania (art. 11 kpa).
Przypomnieć zatem wypada organowi odwoławczemu, że zgodnie z art. 3 ust. 1 – 3 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jej zdaniem jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 (trudnym sytuacjom życiowym, których osoby i rodziny nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości), przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinna być odpowiednia do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
Z treści zasad ogólnych pomocy społecznej wynika obowiązek szczególnie wnikliwej analizy potrzeb osoby ubiegający się o pomoc społeczną, konieczność prawidłowego zdiagnozowania jej możliwości własnych i rozważenia możliwości organu pomocy społecznej. W tym kontekście nie jest wystarczające przywołanie różnych form (obligatoryjnej i fakultatywnej) pomocy udzielonej stronie bez jasnego określenia zakresu jej potrzeb oraz bez wykazania rzeczywistych – a nie ogólnikowych, wynikających z notoriów – możliwości organu pomocy społecznej.
Zasiłek celowy – jak wynika to z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - może być przyznany "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej". Ustawa pojęcia "niezbędnej potrzeby bytowej" nie definiuje. Jednak w art. 39 ust. 2 ustawodawca zawarł wskazane co do sposobu rozumienia tego przepisu stanowiąc, że zasiłek ten może być przyznany w szczególności, a więc nie wyłącznie, na "pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku codziennego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu".
Nie istnieją zatem przeszkody prawne, które uniemożliwiałyby stronie ubieganie się o pomoc w postaci środków na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego.
O tym jaki powinien być wymiar tej pomocy decydować powinny właściwe organy po przeprowadzeniu rzetelnego postępowania i po dokonaniu racjonalnej, zgodnej z rzeczywistością oceny potrzeb strony i możliwości organu udzielającego pomocy.
Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja warunków tych nie spełnia, a stwierdzone i wyżej wymienione naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy – należało orzec jak w pkt I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.), wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika skarżącej ustawowego na zasadzie prawa pomocy przyznane zostało na podstawie art. 250 p.p.s.a.
Sąd uznał za niecelowe orzekanie na podstawie art. 152 p.p.s.a. o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.