Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego, zgodnie z art. 61 § 1 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), pismem z dnia [...] r., zawiadomił J. L. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie przepadku na rzecz Skarbu Państwa samochodu marki [...], zabezpieczonego na parkingu strzeżonym przy ul. [...] od dnia [...] r. Jednocześnie organ poinformował J. L., że przed wydaniem decyzji w sprawie przepadku samochodu może skorzystać z uprawnień wynikających z art. 10 k.p.a.
Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego, w oparciu o art. 104 k.p.a. oraz art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.) i §8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 134, poz. 1133 ze zm.), orzekł o przepadku samochodu [...] na rzecz Skarbu Państwa.
Uzasadniając treść dokonanego rozstrzygnięcia organ powołując się na materiały uzyskane z Komisariatu Policji, że samochód marki [...] został usunięty z drogi przez Policję na mocy art. 130a ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1b ustawy Prawo o ruchu drogowym. Podstawą odholowania samochodu był brak polisy obowiązkowego ubezpieczenia "OC" oraz dokumentów uprawniających do kierowania pojazdem, o czym świadczy dyspozycja usunięcia pojazdu nr [...] z dnia [...] r. Po dokonaniu czynności sprawdzających Komisariat Policji w dniu [...] r. powiadomił J.L. o możliwości odbioru samochodu z parkingu strzeżonego przy ul. [...]. W wysłanym zawiadomieniu poinformowano J. L. o skutkach nieodebrania samochodu w terminie 6 miesięcy od dnia jego odholowania. Pismo to zostało doręczone J. L. w dniu [...] r. wraz z zezwoleniem na wydanie samochodu z parkingu. Mimo powzięcia tej informacji samochód nie został odebrany, co zdaniem organu, uzasadniało podjęcie decyzji na mocy 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz §8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie usuwania pojazdów.
J. L. złożył od powyższej decyzji odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej w którym zakwestionował prawidłowość działań i uprawnień Policji związanych z przyczyną i okolicznościami odebrania pojazdu.
W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, decyzją z dnia [...] r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w części dotyczącej określenia dnia w którym nastąpiło przejęcie pojazdu na rzecz Skarbu Państwa i w tym zakresie orzekł o przejęciu samochodu z dniem [...] r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 129 ust. 2 pkt 2, art. 130a ust. 1 pkt 2, ust. 4 pkt 1 i ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz §5 i §8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie usuwania pojazdów i jednocześnie wyjaśnił, że przedmiotem rozstrzygnięcia nie mogła być ocena prawidłowości postępowania funkcjonariuszy Policji w trakcie usuwania pojazdu. W postępowaniu w sprawie orzeczenia przepadku winny być badane przesłanki warunkujące przejęcie pojazdu na rzecz Skarbu Państwa.
Tym niemniej organ odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowane, że odwołujący się kierował samochodem [...] bez wymaganego przepisami prawa dokumentu ubezpieczenia OC. W tej sytuacji, w związku z art. 130a ust. 1 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym policjant, zgodnie z wolą ustawodawcy, był obowiązany do podjęcia decyzji o usunięciu pojazdu na parking strzeżony. J. L. został prawidłowo powiadomiony o tym, że jego samochód został usunięty na parking strzeżony przy ul. [...] oraz o warunkach odbioru pojazdu. W powiadomieniu o usunięciu pojazdu podano, że przypadku jego nieodebrania w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia z drogi, pojazd zostanie uznany za porzucony z zamiarem wyzbycia się i przejdzie na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. W ocenie organu odwoławczego, wobec nieodebrania w przepisanym terminie samochodu z parkingu Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego prawidłowo orzekł o jego przepadku na rzecz Skarbu Państwa.
Dyrektor Izby Skarbowej zauważył jednak, że w osnowie decyzji organu I instancji nie wskazano dnia w którym nastąpiło przejęcie samochodu na rzecz Skarbu Państwa, co przesądzałoby o konstytutywnym charakterze tego rozstrzygnięcia. Decyzja taka, zgodnie z art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym, ma charakter deklaratoryjny i z tego względu w sentencji rozstrzygnięcia należało stwierdzić, że pojazd przepadł z mocy ustawy na rzecz Skarbu Państwa po upływie 6 miesięcy od usunięcia, tj. [...] r.
Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył J. L. zarzucając Dyrektorowi Izby Skarbowej jak i Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego naruszenie art. 46 Konstytucji, z którego wynika, że przepadek rzeczy może nastąpić tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Zdaniem skarżącego, również poprzedzające wydanie kwestionowanych decyzji działania Policji stanowiły obrazę art. 41 i art. 64 Konstytucji, poprzez naruszenie jego nietykalności i prawa własności. W ocenie J. L, brak polisy OC oraz nieposiadanie przy sobie prawa jazdy i dowodu rejestracyjnego nie stanowi wykroczenia. Policja nie jest organem decydującym o dopuszczeniu pojazdu do ruchu a jej uprawnienia powinny sprowadzać się do zaproponowania mandatu karnego i powiadomienia Funduszu Gwarancyjnego za brak OC.
Skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o uruchomienie procedury przewidzianej w art. 193 Konstytucji w celu usunięcia z porządku prawnego "nielegalnych przepisów w tym również obowiązku płacenia składek OC oraz innych obowiązkowych świadczeń na rzecz podmiotów gospodarczych, bo w tym przypadku jedynym legalnym rozwiązaniem byłoby ustanowienie podatku majątkowo-ubezpieczeniowego płaconego do budżetu państwa".
Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że organy administracji publicznej nie mają kompetencji do kontroli obowiązującego ustawodawstwa. Przepis art. 188 Konstytucji zastrzega bowiem orzekanie w tych sprawach do wyłącznej właściwości Trybunału Konstytucyjnego. Skoro w obowiązującym porządku prawnym funkcjonują przepisy, które obligują organ administracyjny od orzeczenia przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, to zarówno organ I jak i II instancji zobowiązane były do wydania zaskarżonych decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, że orzeczenie dotknięte jest istotnymi wadami prawnymi mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego takie wadliwe orzeczenie – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jego uchylenie lub stwierdzenie jego nieważności.
Ponadto, w myśl art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Taka sytuacja, powodująca konieczność stwierdzenia nieważności decyzji organów obu instancji, zaistniała w niniejszej sprawie.
Podstawę materialnoprawną dokonanych rozstrzygnięć stanowi art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.) i §8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 134, poz. 1133 ze zm.).
Stosownie do art. 130a ust. 1 pkt 2 w/w ustawy Prawo o ruchu drogowym, w przypadku nieokazania przez kierującego dokumentu stwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu lub stwierdzającego opłacenie składki tego ubezpieczenia, pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela. Pojazd usunięty w tym trybie i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy (art. 130a ust. 10 cyt. ustawy).
W oparciu o ustawową delegację (art. 130a ust. 11 pkt 3), Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał dnia 2 sierpnia 2002 r. rozporządzenie w sprawie usuwania pojazdów w którym uregulował, m.in., tryb postępowania w zakresie przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. W §8 ust. 1 w/w rozporządzenia zawarto przepis kompetencyjny, wedle którego, o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa orzeka naczelnik właściwego miejscowo urzędu skarbowego.
Z analizy przytoczonych wyżej przepisów wynika, że aby mogło zostać wydane orzeczenie o jakim mowa w §8 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia, muszą wystąpić określone okoliczności. Przede wszystkim przedmiotowy pojazd musi być usunięty z drogi na podstawie art. 130a ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym i umieszczony na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym. Nadto, upłynąć musi okres 6 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu, w którym to terminie uprawniona osoba go nie odebrała.
Nieodebranie pojazdu w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia ustawodawca nakazał traktować jako porzucenie pojazdu z zamiarem jego wyzbycia się. Powołanie się w w/w art. 130a ust. 10 na czynność prawną "porzucenia pojazdu z zamiarem wyzbycia się" stanowi oczywiste odwołanie się przez prawodawcę do regulacji zamieszczonej w art. 180 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), który stanowi, że "właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to, że w tym zamiarze rzecz porzuci".
Na gruncie art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym, za zamiar wyzbycia się własności pojazdu prawodawca nakazał rozumieć zaistnienie określonego stanu faktycznego - nieodebranie pojazdu przez 6 miesięcy od dnia jego usunięcia z drogi.
Rozwiązanie to koresponduje z wypracowanym w literaturze przedmiotu (prawa cywilnego) poglądem, zgodnie z którym, porzucenie rzeczy ruchomej stanowi jednostronną czynność o charakterze rozporządzającym (por.: E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001 r.).
Poczynienie powyższych uwag stało się konieczne z uwagi na treść rozstrzygnięć jakich dokonały organy w rozpatrywanej sprawie.
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...] r. orzekł o przepadku na rzecz Skarbu Państwa samochodu marki [...]. Wydanie decyzji organ poprzedził zawiadomieniem J. L. o wszczęciu postępowania w przedmiocie orzeczenia przepadku na rzecz Skarbu Państwa wyżej opisanego pojazdu.
W ocenie Sądu, brak było podstaw prawnych do prowadzenia przez organ postępowania i orzeczenia w przedmiocie przepadku pojazdu na rzecz Skarbu Państwa.
Przepadek rzeczy, zgodnie z art. 46 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, może nastąpić tylko w sytuacjach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Jak już wskazano wyżej, przytoczone przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym wraz z rozporządzeniem wykonawczym w sprawie usuwania pojazdów nie dają organom administracji legitymacji do orzekania o przepadku pojazdów ale wyłącznie do wydania decyzji stanowiącej potwierdzenie przejęcia przez Skarb Państwa już porzuconego pojazdu przez jego dotychczasowego właściciela z zamiarem wyzbycia się.
Zdaniem składu orzekającego, istnieje zasadnicza różnica pomiędzy orzeczeniem o przepadku, mającym postać władczego działania uprawnionego organu władzy (sądowniczej) ingerującego w sposób najdalej idący w konstytucyjnie chronione prawo własności a orzeczeniem organu administracji publicznej o charakterze deklaratoryjnym, mającym uzewnętrznić fakt przejęcia przez Skarb Państwa porzuconej rzeczy.
W takim stanie sprawy Sąd uznał, że orzeczenie przez organ I instancji o przepadku pojazdu nastąpiło bez podstawy prawnej, wyczerpując przesłankę do stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Wypada również zauważyć, że nawet gdyby akt rangi ustawowej dawał organom podstawę prawną do orzeczenia o przepadku rzeczy, to rozstrzygnięcie takie byłoby wydane z rażącym naruszeniem art. 46 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, nosząc znamiona rażącego naruszenia prawa o którym mowa w art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. Kwestia ta niejednokrotnie była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który jednoznacznie wypowiadał się co do naruszenia zakazu wynikającego z art. 46 Konstytucji, stwierdzając, że art. 46 Konstytucji ustanawia zasadę wyłączności ustaw w zakresie określania przesłanek orzekania przepadku rzeczy oraz zasadę wyłączności sądu w sprawach orzekania o przepadku rzeczy (vide: wyrok z dnia 6 października 1998 r., K 36/97, OTK ZU z 1998 r. Nr 5, poz. 65, wyrok z dnia 9 lipca 2002 r., P.4/01; por. również w: J. Oniszczuk "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego na początku XXI wieku", wyd. Zakamycze, 2004 r.).
W takim stanie rzeczy rozpoznając sprawę na skutek wniesionego odwołania Dyrektor Izby Skarbowej, jako organ odwoławczy, powinien uchylić zaskarżone rozstrzygnięcie i umorzyć postępowanie I instancji prowadzone w przedmiocie przepadku pojazdu na rzecz Skarbu Państwa – art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Jakiekolwiek inne orzeczenie należałoby uznać za wadliwe. Organ II instancji nie powinien rozpatrywać odwołania merytorycznie w sytuacji, gdy decyzja, którą kontrolował, była dotknięta wadą nieważności.
Tymczasem, zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej określenia dnia, w którym nastąpiło przejęcie pojazdu na rzecz Skarbu Państwa i w tym zakresie orzekł o przejęciu samochodu z dniem [...] r.
Przed dokonaniem oceny zaskarżonej decyzji, zdaniem Sądu, zasadne wydało się poczynienie kilku uwag o charakterze ogólnym.
Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a., decyzja administracyjna musi zawierać rozstrzygnięcie. W pojęciu rozstrzygnięcia mieści się to co zostało określone w osnowie decyzji, z której wynika przedmiot decyzji administracyjnej. Z rozstrzygnięcia decyzji wypływa wola organu administracyjnego załatwiającego sprawę w określonym przedmiocie.
Z art. 138 § 1 pkt 2 wynikają niewątpliwie uprawnienia reformacyjno-merytoryczne dla organu II instancji. Organ odwoławczy może np. uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy. Przepis ten stanowi podkreślenie roli organu odwoławczego, który obowiązany jest nie tylko skontrolować decyzję organu I instancji, ale ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji.
Zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą ograniczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancyjnego. Nie jest dopuszczalne, aby w trakcie postępowania odwoławczego organ II instancji zmienił zakres lub przedmiot postępowania, które legło u podstaw rozstrzygnięcia I instancyjnego. W pełni należy podzielić wypracowany w tej mierze pogląd doktryny, ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że organ odwoławczy nie może zmieniać rodzaju sprawy, a zatem w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa (por.: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. C. H. Beck 2005; wyrok NSA z dnia 26 stycznia 1998 r., sygn. akt IV SA 536/96).
Jedna z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego – zasada dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.), obligowała organ odwoławczy do rozpoznania sprawy w takim samym zakresie jak i przedmiocie, którego dotyczyło kwestionowane przez stronę orzeczenie. Każde rozstrzygnięcie wykraczające poza te ramy naruszałoby zasadę wyrażoną w art. 15 k.p.a. powodując, że wspomniana zasada doznałaby ograniczenia na rzecz rozstrzygnięcia sprawy tylko przez jedną instancję.
W rozpoznawanej sprawie organ I instancji, mimo braku podstawy prawnej, wszczął postępowanie w przedmiocie przepadku pojazdu, przeprowadził je i konsekwentnie zakończył orzeczeniem o przepadku na rzecz Skarbu Państwa samochodu marki [...]. Dyrektor Izby Skarbowej, na mocy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekł natomiast w sprawie przejęcia samochodu na rzecz Skarbu Państwa z dniem [...] r.
Jak już wskazano wcześniej w uzasadnieniu wyroku, nie można uznać za tożsamych przedmiotowo spraw dotyczących orzeczenia o przepadku na rzecz Skarbu Państwa z orzeczeniem stwierdzającym przejęcie przez Skarb Państwa porzuconej rzeczy, stanowiącej już z mocy ustawy własność Skarbu Państwa. Oznacza to, że organ odwoławczy wydał merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie, która nie była przedmiotem rozpoznania przez organ I instancji. Tym samym naruszono zasadę dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 15 k.p.a.).
Dodatkowo wypada zwrócić uwagę, że kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd powziął również poważne wątpliwości co do trafności sformułowania przez organ odwoławczy sentencji decyzji. Odczytując ściśle zawarte w niej rozstrzygnięcie należy przyjąć, że Dyrektor Izby Skarbowej uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej określenia dnia, w którym nastąpiło przejęcie pojazdu na rzecz Skarbu Państwa i w tym zakresie orzekł o przejęciu samochodu z dniem [...] r. Skoro organ odwoławczy, korzystając z uprawnień merytoryczno-reformacyjnych, w części zmienił rozstrzygnięcie organu I instancji, to miał obowiązek wypowiedzieć się co do pozostałej (niezmienionej) części rozstrzygnięcia organu I instancji, tj. czy w pozostałym zakresie rozstrzygnięcie to utrzymuje w mocy, czy też umarza postępowanie. Stanowiska w tym zakresie organ jednak nie zajął.
Przyjmując, za tokiem rozumowania organu, że dokonana zmiana dotyczy tylko określenia dnia w którym nastąpiło przejęcie pojazdu, nie rozstrzygnięcie o pozostałej części decyzji, czyli co do zasadniczej kwestii przejęcia pojazdu, nie wyczerpuje obowiązku rozpatrzenia całej sprawy w rozumieniu art. 138 k.p.a., co prowadziłoby do wniosku, że decyzję wydano z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 k.p.a. (podob. NSA z wyroku z dnia 5 października 2000 r., sygn. akt III SA 2244/99).
Za dyskusyjną można by również uznać możliwość wyodrębnienia przez organ odwoławczy z decyzji organu I instancji części rozstrzygnięcia odnoszącej się do orzeczenia daty przepadku pojazdu. Powyższe zagadnienie nie stanowiło jednak podstawy stwierdzenia nieważności badanych decyzji w związku z czym szersze prowadzenie rozważań w tym zakresie Sąd uznał za niecelowe.
Ustosunkowując się do skierowanego do Sądu wniosku J. L. o uruchomienie procedury przewidzianej w art. 193 Konstytucji w celu usunięcia z porządku prawnego nielegalnych, w jego ocenie, przepisów prawa należy wyjaśnić, że art. 79 Konstytucji gwarantuje każdemu, czyjego konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, prawo wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zasady wnoszenia skarg konstytucyjnych zostały uregulowane w ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym - Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm. (szerzej: M. Masternak-Kubiak "Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym", Wyd. Prawnicze PWN, Warszawa 1998, s. 52 i nast.).
Ponadto, organem stojącym na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji oraz innych aktach normatywnych jest Rzecznik Praw Obywatelskich, którego zakres i sposób działania określony został w ustawie z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147). Wniosek kierowany do Rzecznika jest wolny od opłat i nie wymaga zachowania szczególnej formy (art. 10 w/w ustawy).
Sąd administracyjny jest uprawniony, na mocy art. 193 Konstytucji, do przedstawiania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytań prawnych co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przewidziane w art. 193 Konstytucji uprawnienie sądu do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym ma miejsce w przypadku, gdy sąd ma wątpliwość co do konstytucyjności danego przepisu prawa. W niniejszej sprawie, skład orzekający takich wątpliwości nie powziął.
Rekapitulując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym stwierdzenie ich nieważności, w związku z czym, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekł jak w sentencji.