Uzasadnienie
W dniu [...] r. wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie pismo A. T., zawierające wniosek o zwrot pieniędzy za zakupione przez niego leki bez recepty. Wnioskodawca w piśmie tym stwierdził, że na leki bez recepty nie jest potrzebne żadne zaświadczenie od lekarza, a do wniosku załączył paragony potwierdzające zakup leków w aptekach.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie w MOPR, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówił A. T. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów związanych z zakupem leków na podstawie paragonów.
W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazał, że dochód strony (na który składa się otrzymywany zasiłek stały w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł) nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (tj. kwoty [...] zł), a odmowa przyznania wnioskowanej pomocy nastąpiła z uwagi na brak zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego konieczność stosowania zakupionych leków. Organ zaznaczył, że pracownik socjalny wielokrotnie informował wnioskodawcę, że musi być przebadany przez lekarza, a leki powinny być zażywane wyłącznie według wskazań lekarskich. Zdaniem organu postawa strony świadczy o notorycznym braku współpracy z pracownikiem socjalnym w celu poprawy swojej sytuacji zdrowotnej. Możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone, a ilość osób ubiegających się o udzielenie pomocy wzrasta. W roku 2013 r. zrealizowano świadczenia w postaci zasiłków celowych w wysokości [...] zł, zaś liczba rodzin uprawnionych do tej pomocy wyniosła [...] W roku 2014 r. MOPR na realizację zadań w tym zakresie dysponuje budżetem w kwocie [...] zł, a na podstawie analiz z lat poprzednich przewidywana liczba osób uprawnionych do świadczeń w roku [...] r. utrzyma się na poziomie z roku [...].
Od powyższej decyzji A. T. wniósł odwołanie podnosząc, że należy mu się zwrot pieniędzy na podstawie paragonów ponieważ MOPR wie, że jest on chory jak również wie, że jest po operacji [...], nie może spać ani w dzień ani w nocy dlatego jest mu potrzebna[...]. Ma także bardzo chory [...] i dlatego potrzebny jest mu lek przeciwbólowy witamina B1 oraz magnez. Leki te są mu potrzebne na uspokojenie a zalecił je [...]. Witaminę skarżący zażywa ponieważ "nędznie się odżywia". Skarżący podkreślił, że "nie będzie załatwiał żadnego zaświadczenia lekarskiego".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że sytuacja finansowa A. T. uprawniała go do przyznania pomocy, jednakże za zasadne należało uznać stanowisko organu I instancji wyrażone w uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznania wsparcia na wnioskowany cel.
Przyznanie pomocy na taki cel jak zakup leków musi wynikać z konkretnych wskazań lekarskich. Odwołujący nie przedstawił jednak organowi żadnej aktualnej dokumentacji medycznej potwierdzającej deklarowane schorzenia.
Pracownik socjalny wielokrotnie informował stronę o konieczności poddania się badaniom lekarskim i przyjmowania leków zaordynowanych przez lekarza. Powyższe stwarza możliwość obiektywnej oceny stanu zdrowia, profesjonalnego leczenia w celu łagodzenia dolegliwości zdrowotnych, a tym samym poprawy zdrowia, jak też możliwość nabywania refundowanych leków właściwych do istniejących schorzeń i stopnia ich zaawansowania.
Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy ich aktywnym współdziałaniu i wykorzystywaniu posiadanych możliwości własnych. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych w postaci np. zasiłku celowego – na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. W niniejszej sprawie, odmowa poddania się badaniom lekarskim, odmowa dostarczenia stosownego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego stan zdrowia odwołującego świadczy o braku respektowania przez niego tych warunków, a co za tym idzie uzasadnia wydanie decyzji odmownej w przedmiocie zasiłku celowego.
A. T. złożył skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
W uzasadnieniu skargi wskazał, że nie jest prawdą, iż nie był u lekarza ponieważ "jakiś czas temu robił wszystkie wyniki" i był u swojej lekarki, która kierowała go na badania specjalistyczne. W aktach MOPR są zaświadczenia po przebytej operacji [...], wycięciu [...]
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
W oparciu o przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w § 2 tego przepisu sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) zaskarżone orzeczenie podlega wówczas wyeliminowaniu z obrotu prawnego, sąd administracyjny nie ma natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania w sprawie.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana pod względem zgodności z prawem nie dała podstaw do uznania, że wydana została ona z naruszeniem prawa.
Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, m.in. na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu leków i leczenia. Przy czym prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobie, o ile jej dochód nie przekracza limitu określonego w art. 8 ww. ustawy i zaistnieje jedna z okoliczności, o której mowa w art. 7 ww. ustawy.
A. T. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów związanych z zakupem leków, dołączając do wspomnianego wniosku paragony potwierdzające ich nabycie.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżący spełnił kryterium dochodowe i znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Jednakże samo zgłoszenie potrzeby udzielenia pomocy na określony cel jak i fakt spełnienia ww. ustawowych przesłanek nie przesądza automatycznie o uwzględnieniu żądania osoby zainteresowanej.
Jak słusznie podkreśliło Kolegium, ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku nie oznacza, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. W myśl przepisu art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Z kolei w myśl przepisu art. 11 ust. 2 tej ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Z dołączonego do akt wywiadu oraz oceny sytuacji skarżącego sporządzonej przez pracownika socjalnego wynika, że zamieszkuje on z matką i bratem jednak prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Kilkakrotnie przebywał w szpitalu z rozpoznaniem zaburzenia[...]. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 1 lipca 2013 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (z przyczyn[...]) czasowo - do [...] r. Podczas wizyt pracownika socjalnego skarżący wielokrotnie był informowany, że powinien zostać przebadany przez lekarza, leki powinny być zażywane tylko według wskazań lekarza z uwagi na możliwość wystąpienia działań ubocznych. Przedstawiono mu także możliwość otrzymania zaświadczenia umożliwiającego pobranie leków z apteki bezgotówkowo, o ile przedstawi recepty wycenione przez aptekę i zgłosi się do Ośrodka po wspomniane zaświadczenie. Skarżący oświadczył, że nie będzie chodził do lekarzy po recepty, nadal będzie zakupywał leki bez recept i zbierał paragony.
Powyższe potwierdza słuszność stanowiska organu odnośnie braku współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym i świadczy o tym, że nie dostosował się on do zasad ubiegania się o pomoc społeczną. Wymieniony nie udokumentował w żaden sposób, że stosowanie leków których dotyczy wniosek o przyznanie pomocy finansowej (na zwrot kosztów ich zakupu) jest dla niego niezbędne i konieczne z medycznego punktu widzenia.
Zgodzić należy się z organami, że w przypadku żądania refundacji kosztów leków samo przedłożenie paragonów potwierdzających zakup leków nie jest wystarczające dla ustalenia rzeczywistych potrzeb skarżącego, lecz wymagane jest przedstawienie zaświadczenia lekarskiego lub recept. Pracownik organu nie dysponuje bowiem wiedzą, która umożliwiałaby mu samodzielną weryfikację potrzeb medycznych wnioskodawcy, w związku z czym ocena taka może odbywać się tylko na podstawie stosownych dowodów uzyskanych od lekarza jako osoby posiadającej odpowiednią wiedzę jak i uprawnienia do leczenia. Ewentualne przedstawienie zaświadczeń o przebytych operacjach czy o rozpoznanych chorobach, wbrew poglądowi skarżącego – nie może zastąpić recepty czy zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego potrzebę zażywania przez niego określonych leków. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pracownik socjalny nie posiada fachowej wiedzy medycznej w związku z czym nie jest w stanie stwierdzić jakiego rodzaju leki mogą być stosowane przez skarżącego w związku ze stwierdzonymi u niego schorzeniami.
Oczywistym jest przy tym, że zażywanie leków – nawet tych dostępnych bez recepty - może wywołać działania niepożądane (czy to z uwagi na niewłaściwe dawkowanie, czy też ze względu na schorzenia współistniejące, przy których zażywanie danego leku jest przeciwskazane).
Na marginesie jedynie należy zauważyć, że oprócz paragonów potwierdzających zakup witaminy B1 i magnezu, które – jak wskazuje skarżący – "potrzebne są mu na uspokojenie" oraz dlatego, że "nędznie się odżywia" A. T. dołączył do wniosku także potwierdzenie zakupu pasty "[...] dla dzieci oraz kapsułek z kwasami OMEGA 3, nie wypowiadając się jednak w żaden sposób co do potrzeby ich stosowania.
Nie sposób też zarzucić organowi, braku indywidualnego podejścia do skarżącego, który niewątpliwie z uwagi na schorzenia natury psychicznej takiego podejścia wymaga. Jak wynika z oceny sytuacji skarżącego dokonanej przez pracownika socjalnego, skarżącemu wielokrotnie proponowano leczenie w Centrum[...], jednak ten twierdził, że takie leczenie nie jest mu potrzebne. Zwracano się także do jego matki o podjęcie kroków w celu skierowania skarżącego na tego typu leczenie jednak ta stwierdziła, że jak widzi taką potrzebę to wzywa pogotowie. Jednocześnie z obserwacji pracownika socjalnego wynika, że zachowanie skarżącego jest nieprzewidywalne a gdy podejmowany jest temat jego ewentualnego leczenia staje się agresywny i pobudzony.
Jak wynika zatem z powyższego, w przypadku skarżącego zostały podjęte działania mające na celu rozwiązanie jego trudnej sytuacji, które jednak z przyczyn niezależnych od organu (posiadającego w tym zakresie znacznie ograniczone możliwości) nie przyniosły oczekiwanych efektów.
Należy przy tym podkreślić, że wobec ograniczonych środków finansowych, organ nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc w zgłaszanej przez nie wysokości. Musi zatem przyjąć obiektywne kryteria, według których dokonuje rozdziału środków finansowych (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2012 r., II OSK 407/12).
Zaznaczenia także wymaga, że skarżący nie został pozostawiony bez pomocy skoro przyznano mu m.in. (decyzją z dnia [...] r.) zasiłek celowy w łącznej wysokości [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do: zakupu ciepłego obuwia, ocieplanej kurtki, bielizny, skarpetek, ciepłych spodni, koszul, szalika, rękawiczek i swetrów na zimę – w kwocie [...] zł, opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, zimną wodę, CO w łącznej wysokości [...] zł a także zakupu środków czystości i higieny osobistej w łącznej wysokości [...] zł, a nadto (decyzją z dnia [...] r.) świadczenie pieniężne na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie [...] zł miesięcznie od [...] r.
Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa i przekroczenia granic uznania administracyjnego, skoro organy szczegółowo wskazały, czym kierowały się przy podejmowaniu rozstrzygnięć, a Sąd, co wywiedziono wyżej, argumentację tę podzielił.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę oddalił.