Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267) w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), po rozpatrzeniu odwołania P.N. od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Powyższa decyzja organu odwoławczego zapadła w następującym stanie faktycznym.
Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił P.N. umorzenia należności z tytułu wypłaconych w okresie świadczeniowym: 2008/2009, 2009/2010, 2010/2011, 2011/2012 świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej – E.N.
Od powyższej decyzji P.N. wniósł odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta S. odmówił umorzenia ww. należności w kwocie [...] zł oraz odsetek ustawowych, wyliczonych na dzień wystawienia decyzji, w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał aktualną sytuację osobistą, rodzinną i majątkową wnioskodawcy. Prezydent Miasta S. wyjaśnił charakter świadczeń alimentacyjnych oraz odniósł się do faktu przebywania P.N. w zakładzie karnym. Wskazując na powyższe organ nie doszukał się przesłanek do umorzenia zadłużenia - kwoty głównej oraz odsetek ustawowych, wyliczonych na dzień 5 maja 2014 r. Nadto organ I instancji wskazał, że strona może skorzystać z ulgi w postaci odroczenia terminu płatności lub rozłożenia długu na raty po złożeniu stosownego wniosku.
W odwołaniu od wyżej opisanej decyzji P.N. wskazał, że organ I instancji pominął fakt, że ze względów zdrowotnych nie płaci alimentów od już 2007 r., skupiając się na przede wszystkim jego pobycie w zakładzie karnym. Dodatkowo wyjaśnił, że złożył stosowny wniosek o zapoznanie się z aktami sprawy, jednakże nie z jego winy wniosek ten wpłynął do organu już po wyznaczonym terminie.
Organ odwoławczy, po rozpoznaniu odwołania, w motywach wymienionego na wstępie rozstrzygnięcia zacytował treść art. 27 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazał, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ww. ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien jednak być skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich na które zobowiązany nie ma wpływu i ma on charakter stały.
Kolegium podało, że z akt sprawy wynika, że P.N. pobawiony jest wolności i aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym w P. Przewidywany termin zakończenia odbywania kary pobawienia wolności przypada na dzień 6 grudnia 2019 r. Dodatkowo zobowiązany jest do naprawienia szkody na kwotę ponad 250.000 zł. Żona P.N. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Nie osiąga żadnych dochodów, a jedynym jej źródłem utrzymania jest pomoc rodziny w zakresie zapewnienia jej i dzieciom wyżywienia. Rodzina strony nie korzysta z pomocy społecznej, nie otrzymuje żadnych świadczeń oraz dodatku mieszkaniowego.
Dodatkowo, P.N. wyjaśnił, że legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem ograniczeń co do możliwości podjęcia pracy oraz że wystąpił do Sądu o obniżenie zasądzonej renty alimentacyjnej do kwoty 250 zł.
Organ odwoławczy wskazał dalej, że na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego ustalono, że w poszczególnych latach P.N. osiągnął dochody: w 2009 r. – [...] zł, w 2010 r. [...] zł, w 2011 r. – [...] zł, w 2012 r. – [...] zł, w 2012 r. – [...] zł. Natomiast spłata zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyniosła: w 2008 r. – [...] zł, w 2009 r. – [...] zł, w 2010 r. – [...] zł. W trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w G. P.N. uczestniczył, w programie readaptacji społecznej "Zawodowy kierowca". Ponadto stara się o zatrudnienie w zakładzie karnym, jednak jego ostatnia prośba z lutego 2014 r. została rozpatrzona odmownie z powodu negatywnej opinii działu penitencjarnego oraz działu ochrony.
W ocenie Kolegium, sytuacja P.N. jest trudna, ale nie na tyle, aby w sposób trwały uniemożliwić mu podejmowanie w przyszłości, po opuszczeniu zakładu karnego, działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Tym bardziej, że z akt sprawy nie wynika, że jest on osobą w ogóle niezdolną do pracy.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że trudna sytuacja odwołującego się spowodowana jest również odbywaniem przez niego kary pozbawienia wolności, jednakże to on sam przyczynił się do takiego stanu rzeczy. Ponadto, zdaniem Kolegium, nie można z góry założyć, że po zakończeniu odbywania kary, nie będzie on w stanie spłacać swojego zobowiązania. Odwrotne założenie i umorzenie w takiej sytuacji należności byłoby "swoistą gratyfikacją" dla tych, którzy popełniają czyny zabronione, a więc swoim postępowaniem godzą w przyjęty porządek społeczny. W takiej sytuacji umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do nieuzasadnionego, w okolicznościach sprawy, przerzucenia obowiązku alimentacyjnego na wszystkich podatników, co jest sprzeczne z interesem społecznym.
Na powyższą decyzję P.N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uzupełnioną pismem procesowym z dnia 14 stycznia 2015 r.
Odnosząc się do twierdzeń zawartych w zaskarżonej decyzji, podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji podał, że organy orzekające w sprawie nie zbadały rzetelnie jego sytuacji zdrowotnej. Stan zdrowia uniemożliwiał mu bowiem podjęcie zatrudnienia, a pobyt w zakładzie karnym spowoduje jego całkowite wykluczenie z rynku pracy. Zdaniem skarżącego, z uwagi na powyższe nigdy nie będzie w stanie spłacić powstałych zaległości.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w rozstrzygnięciu i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wbrew zarzutom skarżącego, nie narusza przepisów prawa.
Na wstępie przypomnieć należy, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). W myśl art. 30 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 ustawy).
Użycie przez ustawodawcę sformułowania "może" jednoznacznie wskazuje, że wydawane na podstawie tego przepisu decyzje administracyjne mają charakter uznaniowy, co zresztą podkreśliło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ administracji działa zatem w ramach uznania administracyjnego, będąc jednak przy tym związany przesłankami ustanowionymi w ww. przepisie, tj. sytuacją dochodową i rodzinną osoby ubiegającej się o umorzenie długu alimentacyjnego.
Powyższe przesłanki organ winien wykazać i odnieść się do nich w uzasadnieniu decyzji. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.).
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja spełnia powyższe wymogi prawne, a organy orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, czemu dały wyraz w wyczerpującym uzasadnieniu faktycznym i prawnym.
Wniosek skarżącego rozpatrzony został bowiem z uwzględnieniem jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne.
Okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że skarżący domagał się umorzenia wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z uwagi na długotrwały pobyt w zakładzie karnym, a w szczególności na brak odpłatnej pracy. Ponadto zarzucił, że organy nie zbadały rzetelnie jego sytuacji zdrowotnej. Stan zdrowia uniemożliwiał mu bowiem podjęcie zatrudnienia jeszcze pod pozbawieniem wolności.
Oceniając powyższe okoliczności wskazać trzeba, że organy administracji zasadnie uznały, iż nie uzasadniają one konieczności umorzenia wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, gdyż odbywanie kary pozbawienia wolności stanowi efekt zabronionych działań zobowiązanego.
W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny.
Nadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nimi związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.
Stan taki winien jednak być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością taką w szczególności nie może być odbywanie kary pozbawienia wolności, ponieważ jak już wyżej wskazano stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego.
Zdaniem Sądu, stan zdrowia P.N. nie może również stanowić argumentu przemawiającego w sposób zdecydowany za słusznością jego wniosku. Dolegliwości skarżącego, opisane w zaskarżonej decyzji, nie świadczą o tym, że skarżący jest niezdolny do pracy w ogóle. Przy zastosowaniu odpowiedniego leczenia możliwe jest polepszenie jego samopoczucia i podjęcie pracy w warunkach dostosowanych do jego możliwości fizycznych i stanu zdrowia. Tym samym nie wyklucza to możliwość spłacenia powstałego zadłużenia w przyszłości.
Nie można jako okoliczności dającej podstawę do umorzenia zadłużenia alimentacyjnego traktować podniesionego przez skarżącego argumentu, że będzie pozbawiony wolności aż do 2019 r., a pobyt w zakładzie karnym spowoduje jego całkowite wykluczenie z rynku pracy.
Obecnie zaistniałe trudności w tym względzie, a także wiek skarżącego po opuszczeniu zakładu karnego, nie wykluczają zmiany takiego stanu rzeczy w przyszłości. Nie można też wykluczyć sytuacji, że skarżący podejmie pracę jeszcze w warunkach odbywania kary, o podjęcie której, jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, stara się. Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że skarżący przebywając w zakładzie karnym zapewnione ma całodobowe utrzymanie, stąd też przyszłe, ewentualne zarobki mogą zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia.
Reasumując, wskazać trzeba, że umorzenie w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami może być dokonane jedynie wówczas, gdy ocena całokształtu okoliczności dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej dłużnika pozwala uznać, że wystąpiła szczególna sytuacja uprawniająca do wnioskowania o takie rozstrzygnięcie. Taka szczególna sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie wystąpiła.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako niezasadną należało oddalić.