Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta K. zobowiązał J. W. do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. z tytułu odpłatności za pobyt M. H. w Domu Pomocy Społecznej w L. w łącznej kwocie [...]zł, na którą składają się należności wynikające z ostatecznych decyzji z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r., obejmujące okres od [...] r. do [...] r. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał przepisy art. 14, art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.).
J. W. złożyła odwołanie od ww. decyzji podnosząc, że w świetle obowiązujących przepisów brak jest podstaw do obciążania jej należnościami za okres przypadający przed dniem wydania decyzji z dnia [...] r. Strona podkreśliła, że powyższa decyzja ma konstytutywny charakter i może wywierać wyłącznie skutki ex nunc. Jednocześnie przypomniała, że wszystkie wcześniejsze decyzje mające stanowić podstawę ustalenia odpłatności zostały uchylone wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze względu na rażące naruszenie prawa.
W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) i art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało brzmienie art. 60 ustawy o pomocy społecznej i zwróciło uwagę, że decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Jednakże istotą zagadnienia wymagającego rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie nie jest kwestia prawidłowości ustalenia wysokości kwoty, jaką zobowiązana jest uiszczać odwołująca się tytułem opłat za pobyt jej matki w DPS w L. ale uregulowana prawnie przepisem art. 61 ust. 3 ustawy możliwość domagania się od odwołującej zwrotu kwoty poniesionych zastępczo kosztów pobytu jej matki w domu pomocy. Zastępcze ponoszenie przez gminę opłat może nastąpić, tak jak ma to miejsce w analizowanej sprawie wówczas, gdy osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji (art. 59 ustawy) lub podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy (art. 103 ustawy), nie wywiązują się z tego obowiązku.
Decyzje z dnia [...] r. i z dnia [...] r., określające wysokość kwot, które winna uiszczać odwołująca się, są ostateczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 27 października 2016 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 608/16, uznał, że w sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której pomimo, że M. H. od dnia 23 kwietnia 2012 r. przebywa w DPS w L., a zaskarżona decyzja jest kolejną ustalającą odpłatność za pobyt w tym domu (...), to nie można uznać - jak oczekiwała odwołująca - że wydana decyzja winna obowiązywać jedynie od dnia jej wydania, bowiem w takiej sytuacji wystarczające byłoby wniesienie odwołania, aby spowodować przesunięcie terminu od jakiego obowiązywałaby ustalona decyzją odpłatność (skrócenie okresu odpłatności) (...). Sąd uznał, iż toczące się w sprawie postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w DPS, trwa od momentu przeniesienia M. H. do DPS w L., tj. od [...] r.
Odnosząc się do podnoszonego w odwołaniu zarzutu braku podstaw do wydania decyzji z mocą wsteczną, tj. zobowiązania strony do ponoszenia części odpłatności za pobyt M. H. od momentu umieszczenia jej w DPS w L. Kolegium, odwołując się do wskazanego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 922/16 i powołanego w nim orzecznictwa, uznało zarzut ten za niezasadny. Kolegium przypomniało, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2017 r. poz. 1369).
W ocenie Kolegium, organ I instancji, wobec uchylania się J. W. od uiszczania określonej decyzjami z dnia [...] r. i z dnia [...] r., kwoty [...]zł miesięcznie za pobyt jej matki w DPS w L., zgodnie z dyspozycją zawartą w przepisie art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, miał prawo do zobowiązania odwołującej się do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K..
J. W. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 6 K.p.a. wyrażającego zasadę praworządności, art. 7 K.p.a. wyrażającego zasadę prawdy obiektywnej, art. 8 K.p.a. wyrażającego zasadę zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem niedokładnie wyjaśniono stan faktyczny i wydano decyzję z mocą wsteczną. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w zakresie obejmującym należności za okres od [...] r. do dnia [...] r., czyli do dnia wydania pierwszej prawomocnej decyzji z dnia [...] r. nr [...]. Jedyne, ostateczne decyzje dotyczące odpłatności za pobyt w DPS w L. M. H. to decyzje z dnia [...] r. i z dnia [...] r. Zdaniem skarżącej, brak jest zatem podstaw do obciążana jej należnościami za okres przypadający przed dniem wydania pierwszej z ww. decyzji.
Przed tą datą nie było żadnej decyzji określającej wysokość należności. Ze względu na konstytutywny charakter tej decyzji może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc, tj. na przyszłość. Wydane decyzje nie mogą stanowić podstawy do obciążania skarżącej należnościami za okres sprzed daty ich wydania, czyli z mocą wsteczną. Podstawy takiej nie stanowi również umowa nr [...] z dnia [...] r. dotycząca partycypowania w kosztach pobytu w DPS w [...] nie zaś w DPS w L.. Skoro do daty wydania decyzji z dnia [...] r. nie funkcjonowała żadna prawomocna decyzja ustalająca wysokość zobowiązania skarżącej, tym samym, w jej ocenie, nie ciąży na niej obowiązek uiszczania jakiejkolwiek opłaty.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do przesądzenia, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo określiły wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K., w szczególności tych wydatków, które obejmują okres od 2012 do 30 października 2015 r. Zdaniem skarżącej, skoro pierwszą decyzją określającą wysokość jej odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej jest decyzja z [...] r., to dopiero od tej daty ciążył na niej obowiązek uiszczania ponoszenia części opłat związanych z pobytem matki w Domu Pomocy Społecznej.
Zdaniem Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ciąży m.in. na zstępnych, co wynika wprost z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 3 ww. ustawy, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Stosownie do art. 104 ust. 3 ustawy, wysokość należności, o których mowa w ust. 1 (tj. m.in. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy), podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.
Z przywołanych przepisów wynika, że skoro obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy z 2004 r. o pomocy społecznej, to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane gmina, która zastępczo ponosi wydatki i może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 (por. wyrok WSA w Gliwicach, z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 158/16).
Nie jest sporne w sprawie, że kwota jaką winna uiszczać skarżąca w związku z pobytem jej matki w Domu Pomocy Społecznej została ustalona ostatecznymi decyzjami administracyjnymi. Przy tym pierwsza z tych decyzji była poddana kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 608/16, uznał tą decyzję, jak i utrzymującą ją w mocy decyzję organu odwoławczego z dnia [...] r., za zgodne z prawem. Istotne jest również, że w uzasadnieniu ww. wyroku Sąd określił skutki obowiązywania decyzji organu I instancji z [...] r. wskazując, że rozstrzygnięta tą decyzją sprawa dotyczy okresu od początku pobytu M. H. w DPS w L., dlatego ustalenia sytuacji finansowej i rodzinnej osób zobowiązanych dotyczyło roku 2012. Sąd stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że "nie można (...) uznać, że wydana decyzja winna obowiązywać jedynie od dnia jej wydania, bowiem w takiej sytuacji wystarczające byłoby wniesienie odwołania, by spowodować przesunięcie terminu od jakiego obowiązywałaby ustalona decyzją odpłatność (skrócenie okresu odpłatności)." Na poparcie zajętego stanowiska Sąd przytoczył poglądy doktryny i orzecznictwa wskazujące, że również decyzja konstytutywna może działać z mocą wsteczną (str. 17 uzasadnienia).
W kontekście przytoczonego wyroku i zaprezentowanej w niej wykładni przepisów prawa stwierdzić należy, że prawomocny wyrok Sądu z 27 października 2016 r. był wiążący dla organów (art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), jak i determinuje ocenę obecnego składu orzekającego co do skutków decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. Skoro ocena obowiązywalności decyzji z [...] r. została już jednoznacznie zaprezentowana w prawomocnym wyroku, to skład Sądu rozpoznający niniejszą sprawę również oceną tą czuje się związany. Tożsame stanowisko odnoszące się do możliwości objęcia członka rodziny opłatami za okres poprzedzający wydanie decyzji określającej wysokość należności jakie winien on ponosić w związku z pobytem osoby bliskiej w domu pomocy społecznej prezentowany jest w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 października 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 865/17).
Również w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 653/16 Sąd przyjął, że decyzją o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej może być objęty okres wsteczny, tj. okres od daty umieszczenia w placówce do daty wydania decyzji.
Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że prawidłowo organy obu instancji orzekając w niniejszej sprawie określiły wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K., obejmując również okres od 2012 r. do 30 października 2015 r. Sąd nie dostrzegł przy tym zarzucanych skargą naruszeń przepisów prawa procesowego. Stan faktyczny sprawy, co do zasady niesporny, został ustalony prawidłowo. Kwotę zobowiązań skarżącej określono w oparciu o dane z działu księgowości MOPS w K., uwzględniając uiszczone już przez stronę wpłaty. Właściwie zastosowano przy tym przepisy prawa, stanowiące podstawę prawną kwestionowanej decyzji. To zaś oznacza, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, co skutkować musiało jej oddaleniem, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.