Uzasadnienie
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w S. decyzją z dnia [...] r., [...], po rozpatrzeniu odwołania B. J. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. [..] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – [...], wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367).
Rozstrzygnięcie zapadło w poniższych okolicznościach faktycznych i prawnych:
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 104 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn.zm.) i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1[...] 3 ze zm.) odmówił stwierdzenia u B. J. choroby zawodowej – [...] wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869).
Organ wyjaśnił, że przedmiotową sprawę rozpoznał w oparciu o orzeczenie lekarskie n [...] z dnia [...] r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wystawione przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K.. W powołanym orzeczeniu opisano przebieg pracy zawodowej skarżącej, wskazując, że z zawodu jest ona [...], w roku [...] rozpoczęła pracę w [...] męża, w latach [...] podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako [...] (małżonka), a w okresie od [..] r. jako domownik. W [...] r. przebywała na zwolnieniu lekarskim (zasiłek chorobowy) przez 170 dni, od [...] [..] r. przez 155 dni, po czym w dniu [...] r. w [..] orzeczono całkowitą niezdolność do pracy w [...] od [...] r., następnie do [...] r. Z tego powodu od [..] r. B.J. pobiera rentę inwalidzką.
Odnośnie braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej podano, że w wyniku badania przeprowadzonego w WOMP, w tym neurologicznego, nie stwierdzono objawów klinicznych [...], a badaniem serologicznym stwierdzono obecność przeciwciał IgM potwierdzonych testem [...] ([..]). Rozpoznano przebytą [...] wczesną pod postacią rumienia wędrującego rozpoznanego w [..] r., po[..], jak wskazała strona –[...] r. Zatem do zakażenia krętkiem [...] przez ukąszenie zarażonego [...] jak i wystąpienia rumienia wędrującego doszło w okresie braku aktywności zawodowej skarżącej w [...] r.
W związku z odwołaniem B. J. od orzeczenia lekarskiego jednostki orzeczniczej I stopnia, Instytut Medycyny Pracy w Ł. w orzeczeniu lekarskim nr [..] wydanym w dniu [..] r. również stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Organ wskazał, iż w wykonanych w trakcie pobytu badanej w Oddziale Chorób Zawodowych w IMP w Ł. badaniach serologicznych w kierunku [...] stwierdzono utrzymujące się podwyższone wartości przeciwciał w klasie IgM, w badaniu okulistycznym i neurologicznym nie stwierdzono objawów charakterystycznych dla [...]. Ponadto na podstawie zebranej dokumentacji ustalono, że B.J. pod koniec [...] r. zachorowała na [...] pod postacią rumienia wędrującego, jednakże do zakażenia doszło w trakcie pobierania świadczenia chorobowego, czyli w okresie kiedy nie wykonywała pracy zawodowej rolnika, co skutkuje brakiem podstaw do uznania przebytej choroby zakaźnej [...] jako choroby pochodzenia zawodowego.
W postępowaniu odwoławczym Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w S. decyzją z dnia [...] r., [..], z uwagi na nieustalenie statusu prawnego wszystkich stron, a przez to niezapewnienie wszystkim stronom czynnego udziału w postępowaniu, uchylił opisaną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Ponownie rozpoznając sprawę Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. zgodnie z wytycznymi organu nadrzędnego przyznał prawo strony T.J. (mąż skarżącej).
W oparciu o opisane orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych I i II stopnia, kartę oceny narażenia zawodowego sporządzoną przez T. J. oraz dodatkowe wyjaśnienia z WOMP z których wynika, że stwierdzenie rumienia wędrującego u B. J. zostało udokumentowane w dokumentacji medycznej Poradni Dermatologicznej Centralnej Wojskowej Przychodni Lekarskiej "[..] " w W., wypis z dnia [...] r. oraz, że jest on wczesną postacią [...], ograniczoną - zlokalizowaną pojawiającą się do około 8 tygodni od ukąszenia przez zarażonego [...], a sam fakt zamieszkiwania na terenie wiejskim nie może być podstawą do rozpoznania choroby zawodowej, decyzją wydaną w dniu [...] r., [...], organ I instancji ponownie nie stwierdził choroby zawodowej – [...] wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
W odwołaniu od powyższej decyzji B.J. podniosła, że zarówno w WOMP w K. jak i w Instytucie Medycy Pracy w Ł. nie wykonano jej żadnych specjalistycznych badań. Skarżąca wskazała, że [...] jest chorobą zawodową i brak jest podstaw do określenia jej ujawnienia, ponieważ może ona być utajona przez wiele lat.
Opisaną na wstępie decyzją Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K..
W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania w rozpoznawanej sprawie oraz wskazał, że zgodnie z Kodeksem pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, a jej rozpoznanie u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów. Jednostka orzecznicza w sprawie chorób zawodowych ma nie tylko prawo ale obowiązek ocenić, czy i kiedy doszło do zakażenia i wystąpienia choroby, czy w czasie pracy zawodowej, czy poza nią.
W celu dodatkowego wyjaśnienia zarówno w WOMP jak i w IMP w Ł. na wniosek B. J. przeprowadzone zostały niezbędne badania, w tym serologiczne – oznaczenie przeciwciał[...].
I tak WOMP w K. w piśmie z dnia [..] r. wskazał, że dwukrotnie wykonany test IgG-[...] metodą [..] był całkowicie negatywny, co jednoznacznie wskazuje na brak rozwoju postaci przewlekłej choroby. Podkreślono również, że prawidłowe leczenie rumienia wędrującego zawsze daje pełne wyleczenie.
Podobnie Instytut Medycyny Pracy w Ł. w piśmie z dnia [..] r. podał, że w badanej sprawie brak jest bezpośredniego związku czasowego między okresem zatrudnienia, a wystąpieniem objawów świadczących o [...], który jest konieczny do rozpoznania choroby zawodowej. Skarżąca przez wiele lat pracy w zawodzie rolnika wielokrotnie była kłuta przez [...], jednak z medycznego punktu widzenia wkłucie się [...] nie jest tożsame z zakażeniem [...]. W okresie aktywności zawodowej (zakończonej[..].) u skarżącej nie udokumentowano żadnej zmiany skórnej przypominającej rumień wędrujący lub innych objawów chorobowych zależnych od [...] potwierdzonych stosownymi badaniami serologicznymi.
Natomiast informacja o rumieniu zawarta w dokumentacji Poradni Dermatologicznej świadczy o przebyciu wczesnej ograniczonej postaci [...]. Rumień wędrujący występuje najdalej w ciągu kilku miesięcy od zakażenia krętkami [...], a zatem można uznać, że do zakażenia doszło w okresie, kiedy skarżąca nie była już aktywna zawodowo. W wykonanych w trakcie pobytu B. J. w Oddziale Chorób Zawodowych w IMP w Ł. badaniach serologicznych w kierunku [...] stwierdzono utrzymujące się podwyższone wartości przeciwciał w klasie IgM świadczące o świeżym zakażeniu. W dodatkowym piśmie z dnia [..] r. IMP w Ł. podtrzymał swoje stanowisko o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u B. J..
Dalej organ wyjaśnił, że z uwagi na zgon męża skarżącej – T. J. postępowanie administracyjne względem niego stało się bezprzedmiotowe.
Reasumując, w ocenie organu odwoławczego pomimo, iż B.J. mogła być podczas swojej pracy zawodowej narażona na ukąszenia[...], to brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej [...], poz. 21 wykazu chorób zawodowych ww. rozporządzenia, ponieważ wkłucie [...] nie jest tożsame z zakażeniem [...], a zatem w przedmiotowej sprawie brak jest bezpośredniego związku czasowego między okresem zatrudnienia, a wystąpieniem objawów świadczących o [...], co potwierdziły w swoich orzeczeniach obie jednostki orzecznicze. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych, dotyczy wiedzy specjalnej i ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Wydane w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości wykazały brak przesłanek do przyjęcia istnienia u B. J. choroby zawodowej [...], choroby zakaźnej albo ich następstw ujętej w pkt [..] wykazu chorób zawodowych ze względu na brak bezpośredniego związku czasowego między okresem zatrudnienia, a wystąpieniem objawów świadczących o [...], który jest konieczny do rozpoznania choroby zawodowej, oraz braku rozwoju postaci przewlekłej [...], a jedynie wykrycie jej wczesnej postaci rumienia wędrującego, które było spowodowane zakażeniem w okresie kiedy skarżąca nie była już aktywna zawodowo.
Powyższą decyzję B.J. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S..
Skarżąca wskazała, że nigdy nie miała wykonywanych profilaktycznych badań w kierunku krętka [...]. Powołała się również na brzmienie tytułu załącznika rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, tj. wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wskazując, że nie można ustalić okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej – [...], pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w S. wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje:
Wniesiona skarga okazała się niezasadna.
Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1[...] 9 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie dokonuje więc kontroli aktów lub czynności pod względem słusznościowym i nie orzeka w przedmiocie przyznania stronom uprawnień.
Orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej, bądź o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej następuje w drodze decyzji wydanej przez uprawniony organ administracji publicznej. Sąd w ramach swojej kognicji nie wypowiada się w kwestii stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, a jedynie ocenia legalność, czyli zgodność z prawem, rozstrzygnięcia dokonanego przez organy administracji.
Kodeks pracy w przepisie art. 235¹ stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów choroby w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy). Oznacza to, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą (jej rodzajem, charakterem i warunkami jej wykonywania).
Choroby zawodowe zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do -wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 Kodeksu pracy, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzenie".
Uregulowania rozporządzenia obowiązywały już w chwili wydania decyzji organu odwoławczego i według tych przepisów należy oceniać postępowanie organu. Zgodnie z § 8 ust. 1 tego aktu prawnego, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 tego rozporządzenia, oraz formularza oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
Skarżąca została poddana badaniu w jednostkach medycznych, to jest w: Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K. oraz Instytucie Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Ł.. Ośrodki te nie znalazły podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej- [...], wymienionej w poz. [...] załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
W ocenie Sądu brak jest podstaw do zakwestionowania zarówno orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia [...] r. jak i orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J.Nofera w Ł. z dnia [..] r.
Lekarze obu jednostek orzeczniczych niemal zgodnie stwierdzili, że jakkolwiek skarżąca w okresie aktywności zawodowej (praca w zawodzie rolnika) była wielokrotnie kłuta przez [...], to jednak z medycznego punktu widzenia nie każde wkłucie wiąże się z zakażeniem [...]. Do czasu zakończenia aktywności zawodowej [..] r. u B. J. nie udokumentowano żadnej zmiany skórnej, popartej badaniami serologicznymi, wskazującej na [...]. Informacja o stwierdzeniu rumienia wędrującego została zawarta w dokumentacji medycznej Poradni Dermatologicznej w dniu [...] r., co świadczy o przebyciu wczesnej, ograniczonej postaci [...]. Ze względu na wystąpienie rumienia wędrującego najdalej w ciągu kilku miesięcy od zakażenia krętkami [...], uznano, że do zakażenia doszło w okresie, kiedy skarżąca nie była już aktywna zawodowo. Wykonane w Oddziale Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. badania serologiczne, których wyniki wskazują na utrzymujące się podwyższone wartości przeciwciał w klasie IgM, świadczą – w ocenie organu orzekającego, o świeżym zakażeniu.
Po wniesieniu odwołania od decyzji organu I instancji, organ odwoławczy przedłożył odwołanie, ze względu na zawartą w nim argumentację, Wojewódzkiemu Ośrodkowi Medycyny Pracy w K. oraz Instytutowi Medycyny Pracy w Ł.. Jednostka orzecznicza II instancji podtrzymała swoje stanowisko w sprawie wskazując, że przedłożone dokumenty nie stanowią podstawy do weryfikacji orzeczenia z dnia 24 kwietnia 2013 r. WOMP w K. również podtrzymał swoje stanowisko podkreślając brak rozwoju choroby przewlekłej tym bardziej, że wykonany dwukrotnie test IgG [...] metodą [..] jest całkowicie negatywny a utrzymywanie się przeciwciał IgM po przebytym incydencie chorobowym jest zjawiskiem dość częstym i nie mającym większego znaczenia.
Podkreślić należy, że każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej ma charakter opinii biegłego, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ prowadzący postępowanie jest nim związany i nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 1078/06 i powołane w nim orzecznictwo- dostępny w Internecie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dokonując oceny legalności decyzji wydanych przez organy inspekcji sanitarnej w przedmiocie chorób zawodowych sąd może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej. Ocena ta nie może jednak dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Nie oznacza to jednak, że zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest co do zasady niemożliwe. Jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe), to tak zgromadzony materiał dowodowy organ ma obowiązek ocenić zgodnie z regułami obowiązującymi w postepowaniu administracyjnym.
Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk.
W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała i stąd też podstawowym środkiem dowodowym do wydania decyzji były orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z [..] r. oraz Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...] r., uzupełniana następnie, na żądanie organu odwoławczego, [..] r.
Właściwa, zdaniem Sądu, jest argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji wskazująca, że rozpoznane u skarżącej schorzenie nie może być utożsamiane z zawartą w wykazie do rozporządzenia chorobą zawodową. Organ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną i nie jest uprawniony do odmiennej interpretacji wyników badań i rozpoznania dokonanego przez uprawnione jednostki orzecznicze.
Nie spowoduje również uznania za chorobę zawodową subiektywne, nie poparte dowodami przekonanie skarżącej o niezasadności odmowy stwierdzenia u niej choroby zawodowej.
Reasumując Sąd stwierdził, że brak przesłanki w postaci rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. [...] wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych przez upoważnioną placówkę diagnostyczną, uniemożliwia stwierdzenie u skarżącej choroby zawodowej.
W świetle powyższego, decyzje organów obu instancji uznać należało za prawidłowe. W niczym bowiem nie naruszają one zarówno przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę orzekania w sprawie, jak i przepisów procedury administracyjnej. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zawiera trafne rozstrzygnięcie w związku z treścią wydanych w sprawie przez uprawnione placówki diagnostyczne orzeczeń lekarskich o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej [...].
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdził, że są one niezasadne i zostały w wyżej zawartych wywodach wyjaśnione.
Skoro zatem wydane w sprawie decyzje administracyjne w niczym nie naruszają prawa, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, zatem podlegała ona oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).