Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezydent Miasta S., na podstawie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego orzekł o uchyleniu od dnia [...] r. decyzji z dnia [...] r., nr [...], w części dotyczącej przyznania A. P. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka M. P., przyznanego na okres od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu organ ten wskazał, iż w dniu [...] r., wpłynął do organu wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...], orzekający o ustaleniu wobec dziecka ojcostwa i zasadzający alimenty od D. K..
Dnia [...] r. A. P. złożyła oświadczenie wyrażające zgodę na uchylenie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka od dnia [...] r.
A. P. odwołała się od powyższej decyzji nie zgadzając się z jej treścią i wyjaśniła, iż pobrała przedmiotowy dodatek nieświadomie i nie poczuwa się do jego zwrotu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 3 pkt 11, art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A. P. utrzymało w mocy decyzję administracyjną organu I instancji.
Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 155 K.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Jak wynika z powyższego dla zmiany lub uchylenia decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, niezbędne jest łączne spełnienie czterech wyżej wymienionych przesłanek: istnienie decyzji ostatecznej, za uchyleniem lub zmianą przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, zgoda strony na zmianę lub uchylenie decyzji, brak przeciwwskazań w przepisach ustaw szczególnych.
Na podstawie znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego Kolegium ustaliło, że w dniu [...] r. organ I instancji wydał decyzję, którą przyznał A. P. zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na rzecz M. P.. Sąd Rejonowy [...] w wyroku z dnia [...] r., sygn. akt [...]), orzekł o ustaleniu wobec dziecka ojcostwa i zasądził alimenty od D. K..
Zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasadzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:
- 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje;
- 2) ojciec dziecka jest nieznany;
- 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.
Z uwagi na powyższe, iż A. P. w dniu [...] r. wyraziła zgodę na uchylenie decyzji z dnia [...] r., nr [...], w części dotyczącej przyznania jej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka M. P. od dnia [...] r. Organ uznał, że zostały spełnione wszystkie wymienione w art. 155 K.p.a. przesłanki uzasadniające uchylenie ww. decyzji we wskazanej powyżej części, dlatego też orzekł jak w sentencji decyzji.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji zawarte w decyzji, dlatego brak jest podstaw do jej kwestionowania. Z uwagi treść ww. wyroku i brzmienie art. 11a ust. 1 ww. ustawy odpadła bowiem możliwość dalszego pobierania przedmiotowego dodatku.
Odnosząc się do treści odwołania, w którym strona wskazała, iż pobrała dodatek rodzinny nieświadomie i nie czuje się zobowiązana do jego zwrotu, Kolegium wyjaśniło, iż decyzja niniejsza dotyczy uchylenia od [...] r. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, na co odwołująca wyraziła zgodę. Dlatego też, argumenty podniesione w odwołaniu są na tym etapie przedwczesne. Strona będzie mogła je podnosić po wydaniu przez organ I instancji decyzji orzekającej o uznaniu ww. dodatku za nienależnie pobrane świadczenie i nakazującej jego zwrot.
Powyższa decyzja została zaskarżona przez A. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Skarżąca podniosła, że jest matką samotnie wychowującą dziecko, a wydany przez sąd wyrok został oparty tylko na zeznaniach świadków, gdyż nie wiadomo gdzie przebywa D. K., "domniemany" ojciec dziecka. Skarżąca dodała, iż nie poczuwa się do zwrotu dodatku.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).
Zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały na podstawie art. 155 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Decyzje podejmowane w trybie art. 155 K.p.a. mają charakter uznaniowy, zmianie mogą więc ulec takie decyzje, które mają też charakter uznaniowy lub przy wydawaniu których, organ ma do wyboru pewną gamę rozstrzygnięć, z których każde jest zgodne z prawem. Wzruszenie decyzji w tym trybie winno być podyktowane względami interesu społecznego lub słusznego interesu strony.
Należy dodać, ze postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 K.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, które nie może zmierzać do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem, albowiem jego celem jest ustalenie zaistnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. W sprawach, w których wprowadzona jest instytucja tzw. decyzji związanej, nie ma podstaw do zastosowania przepisu art. 155 K.p.a. Jak stwierdzono w tezie pierwszej wyroku NSA z 12 kwietnia 2000 r. (sygn. akt III SA 1388/99), w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 155 K.p.a. organ administracji nie stosuje prawa materialnego. Organ administracji orzekający w trybie art. 155 przeprowadza kontrolę wydanej decyzji ostatecznej z jednego punktu widzenia, tj. bada, czy za zmianą albo uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony (wyrok NSA z 13 sierpnia 1997 r., III SA 854/96,). Nie jest uprawniony do ponownego merytorycznego rozpatrywania sprawy.
Wchodzenie w meritum decyzji dotyczącej nałożenia obowiązków i czynienie ustaleń faktycznych dotyczących podstaw wydania decyzji uchylanej, nie powinno mieć miejsca w przypadku stosowania art. 155 K.p.a. Rozstrzygnięcie w tym trybie może być oparte jedynie na stanie faktycznym sprawy pierwotnej, przy uwzględnieniu normy prawa materialnego, w oparciu o którą tą pierwotną decyzję wydano.
W niniejszej sprawie obydwa organy wydane decyzje oparły na zmianie stanu faktycznego sprawy, natomiast całkowicie pominęły przesłanki wynikające z art. 155 K.p.a., tym samym decyzja wydana została z istotnym naruszeniem tego przepisu, które miało wpływ na wynik sprawy.
Na marginesie sąd zauważa, że przedstawianie stronie – zestresowanej wizytą w urzędzie i niekoniecznie posiadającej świadomość co to oznacza - do uzupełnienia i podpisania "oświadczenia" o wyrażeniu zgody na zmianę/uchylenie decyzji w trybie art. 155 K.p.a., a także zgody na zwrot nienależnie pobranych świadczeń, jest co najmniej nieetyczne i stanowi o naruszeniu art. 8 i 11 K.p.a. Dodać także należy, że jeżeli strona, która złożyła wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 155 K.p.a., następnie odwołuje się od decyzji, to jednocześnie cofa swoje przyzwolenie na taki tryb postępowania.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną i rozpozna sprawę w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną.