Uzasadnienie
Prawomocnym wyrokiem z dnia [...], sygn. akt SA/Sz 64/99 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie oddalił skargę T. S. na ostateczną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] pozbawiająca T. S. uprawnień kombatanckich. Z uzasadnienia wyroku wynika, że T. S. uprawnienia kombatanckie uzyskał orzeczeniem Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z dnia [...] z tytułu udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej w [...] w okresie od [...] do [...] (z przerwami) - których został pozbawiony wymienionymi wyżej decyzjami Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po przeprowadzeniu postępowania weryfikacyjnego.
W dniu [...] T. S. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej pozbawienia uprawnień kombatanckich, podnosząc, że w okresie od [...] do [...] pełnił służbę wojskową w [...] i w tym czasie jako żołnierz tego pułku niejednokrotnie wysyłany był do [...], gdzie przez okres kilku tygodni w [...] brał udział w likwidacji band UPA. Wnioskodawca uważa, iż wobec braku dokumentów potwierdzających ten fakt, należy przyjąć jego wyjaśnienie za wiarygodne i na podstawie art. 1 ust. 2 pkt.6 ustawy kombatanckiej jego służba w [...] powinna być uznana za działalność kombatancką. Do wniosku załączono wypis z kopii wykazu MON, jakim dysponuje [...], w którym stwierdzono, że [...] brał czynny udział w likwidacji band z przerwami od [...] do [...].
Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną w trybie art. 154 k.p.a., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] o pozbawieniu T. S. uprawnień kombatanckich. W związku z tym, pismem z dnia [...] T. S. wystąpił do Kierownika Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, powtarzając argumentację zawartą we wniosku z dnia [...].
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] - wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].
W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. S. nie wskazał, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. Wobec tego, po ponownym rozpoznaniu sprawy - biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego – należało uznać, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wyjaśnił dalej, że stosownie do art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w tym kodeksie. Z powyższego przepisu - wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych - wynika, że decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach k.p.a. Jednym z takich wyjątków jest przepis art. 154 k.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują przy tym pojęcia "słuszny interes strony". Zdaniem Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych, ten "słuszny interes strony" nie może prowadzić do obchodzenia innych przepisów prawa, tj. w niniejszej sprawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Niewątpliwie w interesie strony leżałoby uniknięcie sankcji wskazanego wyżej przepisu ustawy, jednakże organy administracji państwowej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do zachowania przyznanych uprawnień kombatanckich zobowiązane są do podjęcia decyzji o ich pozbawieniu. Zdaniem organu, nie budzi wątpliwości fakt, iż T. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w Ludowym Wojsku Polskim w okresie od [...] do [...] (co wynika z odpisu książeczki wojskowej).
Z tego odpisu oraz z wyjaśnień T. S. wynika też, że pełnił on służbę w [...]. Nie został jednak potwierdzony podnoszony przez wnioskodawcę fakt brania udziału w walkach z oddziałami UPA, bowiem w dokumentach urzędowych w postaci odpisu książeczki wojskowej oraz pisma [...] z dnia [...] brak wzmianki na ten temat. Zgodnie z treścią wymienionego pisma, żołnierze [...] w latach [...] brali udział w zwalczaniu Narodowych Sił Zbrojnych oraz band rabunkowych. Organ zauważył przy tym, że okoliczności takiej T. S. nie podnosił w trakcie prowadzonego postępowania weryfikacyjnego przed ZBoWiD, a na poparcie obecnych twierdzeń nie przedłożył żadnych dowodów.
Wskazując na powyższe fakty Kierownik Urzędu uznał, że w przedmiotowej sprawie nie istnieją przesłanki do zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, zgodnie z którym za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Uprawnienia kombatanckie nie przysługują wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, bowiem w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 wymienionej ustawy "pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4". Kierownik Urzędu podkreślił ponadto, że T. S. w żaden sposób nie wykazał, aby spełniał przesłanki przewidziane w treści przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 wskazanej wyżej ustawy, warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich.
Takimi okolicznościami są: uczestnictwo w [...] w latach [...], uzyskanie uprawnień z mocy obecnie obowiązującej ustawy oraz pełnienie z poboru służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie od [...] do [...] Kierownik Urzędu zauważył również, że podnoszony przez T. S. fakt brania udziału w walkach z oddziałami UPA w ramach służby w KBW była już przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego, a zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie T. S. zarzucił zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu d/s Kombatantów Osób Represjonowanych sprzeczność ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego przez przyjęcie, że skarżący utracił uprawnienia kombatanckie pomimo, że brał udział w walkach z bandami rabunkowymi. Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu uprawnień kombatanckich.
Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje:
W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy te sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, iż decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności.
Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego doprowadziła do stwierdzenia, że decyzja ta jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, a skarga nie jest zasadna. Sąd nie znalazł bowiem podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy – co pozwoliłoby, w myśl przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., na uchylenie tej decyzji.
Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...], wydane zostały w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 154 k.p.a. Zgodnie z przepisem § 1 tegoż artykułu "decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony".
W związku z powyższym, należy na wstępie stwierdzić, że postępowanie o którym mowa stanowi jeden z nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji administracyjnych i w takim postępowaniu organy administracji nie są uprawnione do badania prawidłowości decyzji ostatecznej wydanej uprzednio w postępowaniu zwykłym, bowiem oznaczałoby to w istocie rozpoznawanie sprawy w III (a ewentualnie także w IV instancji) – co jest niedopuszczalne. Takie ponowne merytoryczne rozpoznawanie sprawy stanowiłoby więc rażące naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 k.p.a. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23.03.2001 r., Sygn. akt IV S.A. 1515/96, LEX Nr 53442. Uwzględniając powyższe, w sprawie niniejszej dodatkowo tylko można wskazać, że kwestia zasadności pozbawienia skarżącego T. S. była już badana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który prawomocnym wyrokiem z dnia 23 lutego 2000 r., sygn. akt SA/Sz 64/99 oddalił jego skargę na ostateczną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w przedmiocie pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, a zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271), ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia.
Stwierdzenie to nie oznacza jednak niedopuszczalności uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji w trybie art. 154 k.p.a. – jeżeli wystąpią przesłanki dopuszczalności takiego rozstrzygnięcia, przewidziane w tym przepisie.
W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 154 k.p.a. organy administracji zobowiązane są więc jedynie do badania (poza ustaleniem, że na podstawie ocenianej decyzji ostatecznej żadna ze stron nie nabyła prawa), czy za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej "przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony". Należy w związku z tym zauważyć, że ani w skardze, ani we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący nie wskazywał na istnienie przesłanki interesu społecznego, czy słusznego interesu strony, lecz podważał prawidłowość decyzji wydanych w trybie zwykłym. Stwierdzić też należy, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują wymienionych przesłanek: "interesu społecznego" lub "słusznego interesu strony", a zatem do oceny, czy przesłanki takie zaistniały uprawnione są organy administracji, orzekające w trybie art. 154 k.p.a. W zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odnosząc się do kwestii wystąpienia powyższych przesłanek stwierdził, że ten "słuszny interes strony" nie może prowadzić do obchodzenia innych przepisów prawa, tj. w niniejszej sprawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Sąd podziela powyższy pogląd. Stwierdzić bowiem należy, że ustawodawca we wskazanym przepisie (w jego zdaniu pierwszym) pozbawiając uprawnień kombatanckich m. in. osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" – jednoznacznie wskazał, że za takim rozwiązaniem przemawia interes społeczny. Nie można więc z powołaniem się na interes społeczny żądać uchylenia ostatecznej decyzji, która na podstawie tego przepisu pozbawiła skarżącego uprawnień kombatanckich. Równocześnie, zdaniem Sądu, nie można także żądać uchylenia tej decyzji z powołaniem się na słuszny interes skarżącego. Takie rozstrzygnięcie byłoby bowiem sprzeczne nie tylko z jednoznacznym brzmieniem przepisu, ale także z wyrażonym w tym przepisie interesem społecznym.
Zauważyć przy tym należy, że przy ocenie, czy w sprawie występuje "słuszny interes strony", przemawiający za uchyleniem ostatecznej decyzji, należy brać pod uwagę nie subiektywne przekonanie strony o jej pokrzywdzeniu decyzją odmowną (odbierającą uprawnienia), lecz dające się określić przesłanki dotyczące strony, które pozwalają na stwierdzenie, że jej żądanie uchylenia (zmiany) decyzji jest "słuszne", a więc zasługujące na społeczną aprobatę. Stwierdzić należy, że przesłanki takie w sprawie niniejszej nie wystąpiły.
Dokonując więc oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że decyzja ta jest zgodna z prawem, bowiem nie można stwierdzić, że za uchyleniem ostatecznej decyzji pozbawiającej skarżącego uprawnień kombatanckich przemawia interes społeczny lub słuszny interes skarżącego – w podanym wyżej znaczeniu.
Mając wszystko powyższe na względzie, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, orzeczono jak w sentencji (art. 151 p.p.s.a.).