Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, zwanej dalej: "K.p.a.") oraz na podstawie art. 16 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), działający z upoważnienia Burmistrza D, Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. przyznał H.W. zasiłek pielęgnacyjny dla I.W. od dnia [...] do dnia [...] w kwocie [...] zł miesięcznie.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że H.W. będąca opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionej córki H.W., w dniu [...] złożyła do organu wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla córki. Organ ustalił, że H.W. jest stałą mieszkanką Domu Pomocy Społecznej w M., do którego została skierowana na podstawie decyzji administracyjnej na stałe.
Jak wskazał organ, do wniosku dołączone zostało orzeczenie z dnia [...] stwierdzające, że H.W. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Dodał, że strona ponosi częściową odpłatność za pobyt w DPS w M., o którą pomniejszana jest przyznana przez ZUS renta socjalna. W związku z powyższym organ uznał, że strona spełnia warunki umożliwiające przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, który został przyznany do końca miesiąca, przed którym osoba uprawniona do świadczenia kończy 75 lat.
H.W. wystąpiła z odwołaniem od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...]. Nie zgodziła się z przyznaniem zasiłku pielęgnacyjnego tylko za trzy miesiące wstecz. Wyjaśniła, że nie ma wykształcenia prawniczego.
W miesiącu maju (2016 r.) wnosząca odwołanie dowiedziała się, że jej córce jako mieszkance DPS przysługuje zasiłek pielęgnacyjny. Podniosła, że w ubiegłych latach zwracała się do organu o przyznanie świadczenia i pracownicy poinformowali ją, że ono nie przysługuje, gdyż: "i tak Państwo P. dopłaca do pobytu ok.1.500 zł". Oświadczyła, że ewidentnie ustnie wprowadzono ją w błąd. Odwołująca się podniosła, iż wierzyła, że organ jako instytucja zaufania publicznego zna przepisy prawa i prawidłowo informuje. Zwróciła się o wyrównanie zasiłku pielęgnacyjnego od daty jego przysługiwania.
Decyzją z dnia [...], Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 16 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...].
W uzasadnieniu swej decyzji Kolegium stwierdziło, iż organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że H.W., jako opiekun prawny całkowicie ubezwłasnowolnionej córki, umieszczonej w DPS – instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie częściowo odpłatne, spełnia wymagania z art. 16 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Według Kolegium, prawidłowo również został ustalony okres na jaki zasiłek przysługuje, co wynika z art. 24 ust. 2 ww. ustawy. Zasiłek pielęgnacyjny ustala się, począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jak zauważyło Kolegium, z akt sprawy wynika, że przedmiotowy wniosek został złożony w dniu [...], wobec powyższego uprawnienie do świadczenia przysługuje od dnia [...].
H.W., opiekun prawny H.W., wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...].
W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż obecnie od prawnika uzyskała poradę, że I.W. zasiłek pielęgnacyjny przysługiwał od 2003 r., zgodnie z ustawą, jako mieszkance DPS. Skarżąca stwierdziła, iż przez kilkanaście lat była w przez organy na piśmie i ustnie wprowadzana w błąd, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje.
Według skarżącej, organ pierwszej instancji i drugiej instancji (decyzja Kolegium z dnia [...]), a nawet Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (wyrok z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 667/07), powołane do orzekania i interpretacji prawa, orzekły niezgodnie z prawem. Wskazała, że orzeczenia tych organów znajdują się w aktach organu pierwszej instancji. Podniosła, iż utwierdzona w przekonaniu, że skoro wszystkie instancje orzekły, o nieprzysługiwaniu dla córki zasiłku pielęgnacyjnego, następnych wniosków nie składała. Dodała, iż ustnie pytała w organie pierwszej instancji, czy były zmiany przepisów, ale odpowiedzi brzmiały, że zasiłek nie przysługuje, gdyż DPS zapewnia mieszkańcowi całodobowe utrzymanie. Wskazała, że w czerwcu 2016 r. przyznano córce zasiłek pielęgnacyjny.
Ponadto skarżąca zwróciła się z zapytaniem, czy z 30% renty socjalnej córki i z 30% zasiłku pielęgnacyjnego, DPS może "zabierać ma leki, ubrania itp.". Końcowo skarżąca stwierdziła, że w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego została naruszona praworządność i wniosła o wyrównanie tego zasiłku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
W piśmie z dnia [...] H.W. poinformowała, że przesyła wyrok Sądu z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 667/07, przekonujący, że zasiłek pielęgnacyjny na I.W. nie przysługuje. Stwierdziła, że nie mogła więc na okrągło składać wniosku o przedmiotowy zasiłek. Jednocześnie zwróciła się o informację, czy obecnie DPS prawidłowo "zabiera" 70% renty socjalnej córki, podczas jej nieobecności w DPS, kiedy przebywa w tym czasie u rodziny w D. Do wniosku dołączyła kopie ww. wyroku oraz zaświadczenia DPS w M..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Dokonana w niniejszej sprawie przez Sąd kontrola zgodności z prawem działań organów administracji publicznej nie potwierdziła zasadności wniesionej skargi.
Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji wydanej w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego. Wyjaśnić zatem należy, że wyłącznie działalność organu w zakresie wydania decyzji w ww. przedmiocie podlegać może aktualnie ocenie w ramach sądowej kontroli zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że Sąd nie może wypowiadać się w kwestiach podniesionych w skardze, wykraczających poza granice niniejszej sprawy, tj. zasadności potrącania z dochodu środków na utrzymanie mieszkańca w DPS oraz pobierania odpłatności za okres, w którym mieszkaniec DPS przebywa u rodziny.
Ponadto wymaga wyjaśnienia stronie, że kontrola Sądu nie polega na zastępowaniu organu w merytorycznym rozpoznawaniu wniosków o przyznanie świadczeń przewidzianych ustawą, ale na kontroli rozstrzygnięć podejmowanych przez tego organy pod kątem zgodności z prawem ich wydania (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2016, poz. 1066 ze zm.). Z tego względu żądanie skargi o "wyrównanie" zasiłku pielęgnacyjnego w ramach kontroli sądowej nie jest możliwe.
Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
W myśl art. 16 ust. 2 ww. ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:
- 1) niepełnosprawnemu dziecku;
- 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) osobie, która ukończyła 75 lat.
Sąd stwierdza, iż z okoliczności sprawy wynika, że jej stan faktyczny nie jest sporny. H.W., jako opiekun prawny ubezwłasnowolnionej córki H.W., wystąpiła do organu pierwszej instancji z wnioskiem z dnia [...] o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. H.W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe (orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...]). Na wniosek opiekuna prawnego, decyzją z dnia [...]. H.W. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w M., gdzie obecnie przebywa. H.W. jest uprawniona do pobierania renty socjalnej. Według aktualnej decyzji ZUS z dnia [...], świadczenie rentowe pomniejszane jest o kwotę [...] zł z tytułu odpłatności strony za jej pobyt w DPS.
Sąd, uznając za prawidłowe ustalenia jakie w przedmiocie stanu faktycznego poczyniły organy, przyjmuje je za podstawę własnych rozważań prawnych.
W ocenie Sądu analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organ pierwszej instancji wydał, zgodną z podstawą materialnoprawną decyzję przyznającą H.W. zasiłek pielęgnacyjny dla H.W. skoro spełnione zostały przesłanki ustawowe do otrzymania przedmiotowego zasiłku.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest natomiast to, za jaki okres przysługuje stronie prawo do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego. Jak wynika z treści decyzji organu pierwszej instancji zasiłek pielęgnacyjny został przyznany uprawnionej od dnia 1 czerwca 2016 r.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, iż na gruncie wyżej wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy przyjąć, że proces przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, składa się z następujących czynności: wniosku zainteresowanego podmiotu, urzędowego potwierdzenia istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku i przyznania zasiłku. Zasiłek jest związany z istnieniem określonego stopnia niepełnosprawności i jest przeznaczony na zniwelowanie skutków tego upośledzenia. Wnioskowość oznacza, że uprawniony komunikuje fakt potrzeby pobierania określonego świadczenia i żąda ustalenia jego przyznania oraz określenia jego wysokości. Sam fakt stwierdzenia niepełnosprawności, niezależnie od tego, kiedy miał miejsce, nie oznacza automatycznie, że każdemu niepełnosprawnemu świadczenie jest niezbędne do zaspokajania jego istotnych potrzeb życiowych. Dopiero wniosek aktualizuje samo żądanie (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 388/08, opubl. w Lex nr 493159)
W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając, że ustalony zasiłek pielęgnacyjny, mógł być przyznany stronie od dnia 1 czerwca 2016 r. (skoro ze stosownym wnioskiem strona wystąpiła w dniu [...]), a nie wstecznie jak wnosiła w odwołaniu strona skarżąca, podnosząc w skardze, że zasiłek ten przysługiwał od 2003 r.
Wynikająca z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych reguła doznaje jedynie wyjątku w przypadkach kontynuacji przyznanych wcześniej świadczeń, w stosunku do których prawo do ich dalszego otrzymywania uzależnione jest od przedłożenia kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności, wydawanego przez inny organ, gdy poprzednie orzeczenie wydane było na czas określony.
Sytuacja taka nie miała miejsca w niniejszej sprawie. W związku z tym nie było możliwe przyznanie stronie zasiłku pielęgnacyjnego za okres poprzedzający miesiąc złożenia wniosku. Skarżąca podniosła, iż uprzednio organy obu instancji uznały, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie przysługuje, a Sąd wyrokiem z dnia 24 października 2007 r. sygn. akt II SA/Sz 667/2007 oddalił skargę. Sąd zauważa, że stronom tego postępowania przysługiwało prawo wniesienia skargi kasacyjnej, z czego skarżąca nie skorzystała. Wskazane orzeczenie sądowe jest prawomocne. Podstawowym skutkiem prawomocności orzeczenia jest związanie stron i sądu treścią rozstrzygnięcia. Tak więc sięganie przez Sąd do oceny trafności tego orzeczenia nie jest aktualnie możliwe.
W rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego wynika, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało przyznane na rzecz osoby uprawnionej od [...] do dnia [...] w kwocie po [...] zł miesięcznie, na co decydujący wpływ miał moment złożenia wniosku o przyznanie ww. zasiłku.
W świetle powyższych ustaleń, oczywiste w przedmiotowej sprawie być musi, zdaniem Sądu, że organ nie mógł przyznać stronie zasiłku pielęgnacyjnego wstecznie za okres poprzedzający miesiąc złożenia wniosku i to za kilka lat wstecz, gdyż takiej możliwości nie przewidują obowiązujące przepisy prawa. W konsekwencji Sąd uznaje, że organom obu instancji nie sposób zarzucić wydania decyzji w sprawie z naruszeniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wpływu na powyższą ocenę, nie mogła mieć także argumentacja skarżącej o wprowadzeniu jej w błędne przekonanie przez pracowników pomocy społecznej co do niezasadności przyznania zasiłku pielęgnacyjnego dla H.W.. Okoliczności tego rodzaju nie mogą mieć wpływu na ustalenie momentu od którego przysługuje prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie art. 16 ust. 1 i 2 w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zasadą jest, że świadczenia z ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogą być przyznawane za okres wcześniejszy niż miesiąc złożenia wniosku.
Sąd zauważ, że brzmienie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie początkowej daty przyznania świadczeń rodzinnych jest zbieżne z treścią art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), a ponadto zbieżne są konstytucyjne cele tych świadczeń. Okoliczność, że strona spełniała przesłanki do uzyskania takiego zasiłku nie jest tożsama z obowiązkiem jego przyznania, gdyż jego przyznanie i wypłatę determinuje data złożenia samego wniosku, o czym przesądza art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Aby uzyskać zasiłek pielęgnacyjny należy spełniać określone przesłanki, natomiast data ich przyznania uzależniona jest od złożenia wniosku o przyznanie takiego zasiłku. Tożsame stanowisko na gruncie art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej o obowiązku wypłaty świadczenia pieniężnego ciążącego na organie począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek z wymaganą dokumentacją, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1933/06, opubl. w Lex nr 470172).
Wskazany w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych początek przyznania świadczenia rodzinnego - od daty złożenia wniosku - nie jest terminem, który podlega przywróceniu. W razie jego niezachowania strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku. Przyczyny niezłożenia wniosku, w tym ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia, jaki związany jest z datą złożenia wniosku (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 297/10, opubl. w Lex nr 603898). Nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wstecz, czyli za okres poprzedzający moment złożenia wniosku o jego przyznanie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 lutego 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 486/09, opubl. w Lex nr 559845). Powyższe poglądy skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.
Kierując się powyższym Sąd przyjął, iż brak jest podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w sposób podniesiony w skardze. Sąd w granicach niniejszej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie dopatrzył się naruszenia prawa procesowego i materialnego ww. decyzjami w sposób uzasadniający uwzględnienie skargi.
Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), niezasadną skargę oddalił.