Uzasadnienie
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy i uzupełnieniu materiału dowodowego, odmówił K. D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dziadkiem J. D. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w trakcie postępowania ustalił, że [...]r. wnioskodawczyni ukończyła Liceum Ogólnokształcące , a egzaminy maturalne trwały do [...] r. K. D. oświadczyła, że opiekę nad dziadkiem sprawowała nawet w czasie trwania nauki w szkole, przychodziła do dziadka gdy miała przerwę w zajęciach i zaraz po zajęciach, ponieważ mieszka z rodzicami w odległości [...] m od miejsca zamieszkania dziadka, a opieka nad dziadkiem nie kolidowała z nauką w szkole. Wnioskodawczyni przedłożyła organowi I instancji decyzję z dnia [...] r. w sprawie przyjęcia jej na studia I stopnia Uniwersytecie Technologicznym na rok akademicki [...].
Organ wskazał, że J. D. ma jednego syna M. D. który ze względu na wykonywaną pracę geodety nie może sprawować opieki nad swoim ojcem. M.D. oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług geodezyjnych, a praca zajmuje mu znaczną część [...], dlatego nie jest w stanie sprawować stałej i długotrwałej opieki nad ojcem. W ocenie organu I instancji wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ponieważ jej opieka nad dziadkiem jest doraźna i krótkotrwała, poza tym wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ uczy się na studiach stacjonarnych.
W odwołaniu od decyzji K. D. podniosła, że opieka sprawowana przez nią nad dziadkiem od [...] r. ma charakter stałej, codziennej opieki, ponieważ mieszka blisko dziadka codziennie rano idzie zrobić dziadkowi śniadanie i podać leki, sprząta jego mieszkanie i robi zakupy, pranie natomiast zabiera do domu rodziców, bo dziadek ma zepsutą pralkę. Odwołująca się wskazała, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła [...] r. kiedy już zakończyła naukę w liceum i uważa, że co najmniej do [...] r. kiedy rozpoczęła studia, spełniała warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dziadkiem. Jako absolwent szkoły średniej od dnia [...] r. mogła podjąć zatrudnienie albo staż do dnia [...] r., jednak zrezygnowała z tego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dziadkiem.
Oświadczyła, że także w czasie studiów nie zamierza pozostawić dziadka bez opieki, zamierza dojeżdżać [...], a w razie konieczności zapewnić dziadkowi wspólnie ze swoim ojcem odpłatną opiekę. W tej sytuacji w ocenie wnioskodawczyni decyzja odmowna jest krzywdząca i niezgodna z prawem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 z późn. zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że we wniosku z dnia [...] r. K. D. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem. Tymczasem J. D. posiada krewnego pierwszego stopnia, syna, który jest w stanie sprawować nad nim opiekę, ale tego nie czyni, ponieważ wykonuje zajęcie zarobkowe. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) innym osobom, na których zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9 poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki (art. 128 k.r.i o.). W rozpoznawanej sprawie istnieje osoba, która w pierwszej kolejności jest zobowiązana alimentacyjnie wobec osoby wymagającej opieki, tj. syn. Na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskodawczyni będącej zstępną J. D. przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nim, gdyby jego syn nie był w stanie sprawować nad nim opieki. Nie chodzi przy tym o przeszkody natury faktycznej takie jak inne miejsce zamieszkania niż osoba wymagająca opieki, czy wykonywane zajęcie uniemożliwiające sprawowanie opieki. Przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki muszą mieć charakter obiektywny, niemożliwy do przezwyciężenia. Sytuacja taka występuje np. wtedy, gdy osoba taka nie może sprawować opieki nad inna osobą, ponieważ sama potrzebuje takiej opieki ze względu na znaczny stopień niepełnosprawności. Przy czym powodem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innego zarobkowego zajęcia. Świadczenie to stanowi rodzaj rekompensaty za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Tak więc charakter świadczenia pielęgnacyjnego wyłącza możliwość uznania, że osoba zatrudniona czy wykonująca inne zajęcie zarobkowe, nie jest w stanie sprawować opieki. W rozpoznawanej sprawie syn osoby wymagającej opieki jest w stanie sprawować opiekę, ale nie czyni tego, ponieważ wykonuje zajęcie zarobkowe. Sytuacja taka oznacza, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne nie są uprawnione osoby w dalszej kolejności zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby, nad którą sprawowana jest opieka, a więc wnuczka. W tej sytuacji K. D., jako osobie zobowiązanej alimentacyjnie w dalszej kolejności, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne ze względu na to, że syn osoby wymagającej opieki jako zobowiązany w pierwszej kolejności, jest w stanie sprawować opiekę na J. D. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję K. D. wskazała, że dotychczas otrzymała cztery decyzje odmawiające jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, każda z innej przyczyny. Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił jej przyznania tego świadczenia powołując się na niewłaściwe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz z uwagi na fakt, że w roku szkolnym [...] była uczennicą [...] klasy Liceum Ogólnokształcącego, a w roku akademickim [...] zamierzała podjąć studia. Decyzja ta została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z dnia [...] r. w której organ wskazał, że ojciec skarżącej z przyczyn zawodowych nie jest w stanie sprawować stałej i długotrwałej opieki nad swoim ojcem, a oczekiwanie, że może zrezygnować z pracy zarobkowej jest nieżyciowe i nieracjonalne. W zaskarżonej decyzji natomiast organ odwoławczy radykalnie zmienił swoje stanowisko i uznał, że syn osoby wymagającej opieki jest w stanie sprawować nad nią opiekę, lecz nie czyni tego ponieważ wykonuje zarobkowe zajęcie, co oznacza, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne nie są uprawnione osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby wymagającej opieki w dalszej kolejności. Skarżąca wskazała, że usługi geodezyjne świadczone przez jej ojca są głównym źródłem utrzymania dla całej rodziny, w tym pośrednio dla dziadka. Gdyby ojciec zaprzestał świadczenia tych usług, rodzina nie byłaby w stanie utrzymać się ze świadczenia pielęgnacyjnego. K. D. podniosła, że jej koleżanki od [...] r. podjęły zatrudnienie sezonowe, inne odbyły staże, a jeszcze inne wyjechały za granicę aby zapracować na studia. Skarżąca zrezygnowała z podjęcia pracy żeby opiekować się dziadkiem, ponieważ nie było nikogo innego kto podjąłby się opieki nad nim. Także od czasu, gdy rozpoczął się rok akademicki zamiast pracować w ramach pracy tymczasowej lub innej przewidzianej dla studentów (zajęcia na uczelni są tylko do czwartku), skarżąca szybko wraca żeby zająć się dziadkiem. Obecnie od poniedziałku do środy dziadkiem zajmuje się ojciec wnioskodawczyni, a od czwartku do niedzieli skarżąca.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium wskazało, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jako osobie spokrewnionej w dalszej kolejności, gdyż istnieje osoba zobowiązana alimentacyjnie w pierwszej kolejności, która jest w stanie sprawować opiekę, ale nie czyni tego, ponieważ wykonuje zajęcie zarobkowe. Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi rekompensatę dla osoby uprawnionej, tj. zobowiązanej alimentacyjnie w pierwszej kolejności, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki jest samodzielną decyzją osoby uprawnionej. Jeżeli osoba taka istnieje i jako osoba zdolna do wykonywania zajęcia zarobkowego, a tym samym do sprawowania opieki, nie rezygnuje z tego zajęcia w celu sprawowania opieki, nie znajduje zastosowania art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uprawnia inne osoby do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Uprawnienie tych osób wiąże się wyłącznie z taką sytuacją, gdy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie sprawować opieki, ponieważ sama wymaga opieki z powodu niepełnosprawności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.
Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad osobą niepełnosprawną.
W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa".
W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (ust. 1 a).
W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, iż J. D., którym opiekuje się skarżąca jest osobą zaliczoną do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, a inwalidztwo istnieje od [...] r. Jest on wdowcem i ma syna M. D., z którym nie zamieszkuje.
W myśl art. 17 ust. 1a ustawy, skoro wymagający opieki J. D. ma syna, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla jego wnuczki mogłoby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że syn J. D. nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad ojcem.
Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego.
W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowania przez te osoby opieki nad chorym krewnym.
Nie można zatem przyjąć, iż fakt wykonywania zarobkowego zajęcia przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą stałej opieki, wyłącza możliwość sprawowania przez tę osobę opieki nad chorym członkiem rodziny.
Należy wskazać bowiem, iż podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest właśnie rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki.
Prawidłowe jest więc stanowisko organu odwoławczego, który stwierdził, iż fakt, że M. D. prowadzi działalność gospodarczą, nie świadczy o niemożności sprawowania opieki nad ojcem opieki.
Wobec niespełnienia przez M. D. przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a ustawy, brak było podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Nie było także podstaw do uznania, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dziadkiem. K. D. jest na utrzymaniu rodziców z którymi mieszka i mimo sprawowania opieki nad dziadkiem w [...] r. ukończyła Liceum Ogólnokształcące, a od [...] r. została przyjęta na I rok studiów stacjonarnych
W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, że sprawowanie opieki nad dziadkiem było powodem rezygnacji przez nią z zatrudnienia.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.