Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art.104 Kpa i art. 3 pkt 11, art. 16a, art. 20, art. 23 ust. 4e, art. 25, art. 26, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), Pracy Socjalnej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza, po rozpatrzeniu wniosku M. W. z dnia [...] – odmówił przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na ojca A. W. Organ I instancji ustalił, że A. W. jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...].
Ponadto A. W. pozostaje w związku małżeńskim z H. W., która posiada własne orzeczenie - lekarza Orzecznika ZUS - uznające ją za osobę całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. A. W. i H. W. pobierają emerytury. Wnioskodawca jest osobą niepracującą. Przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie pracował zawodowo, był zarejestrowany w urzędzie pracy. Ostatnio w stosunku pracy pozostawał w okresie od dnia [...]do dnia [...], po czym nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych w okresie od [...] do dnia [...]. Od dnia [...] do dnia [...] był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W dniu [...] został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej z powodu nie stawienia się w wyznaczonym dniu przez PUP. Do [...] M. W. posiadał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.
Organ I instancji wskazał dalej, że z dniem [...] zostały zmienione przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Zmiany tej dokonano ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). W związku z powyższym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł.
W rozpatrywanej sprawie dochód na członka rodziny po przeliczeniu wyniósł [...] zł i przekracza przewidziane ustawą kryterium dochodowe o kwotę [...] zł na osobę, a poza tym nie wystąpiła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w konsekwencji nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego i należało odmówić stronie tego prawa.
Od powyższej decyzji M. W. odwołał się wskazując, że jest ona niezgodna ze stanem faktycznym i narusza elementarne zasady prawne, gdyż wymaga się od niego ponownej rezygnacji z zatrudnienia, podczas gdy już tego faktu dokonał wcześniej i pobierał świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto odwołujący się oświadczył, że nie jest zgodne ze stanem faktycznym, że dochód w jego gospodarstwie domowym przekracza ustawowy pułap, gdyż on sam nie posiada żadnego dochodu.
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 3 pkt 22 i art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji wydanej w sprawie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzją organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podziela stanowisko organu I instancji, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki koniecznej do przyznania takiego zasiłku, a mianowicie nie doszło do rezygnacji przez niego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawca ostatnio zatrudniony był w Zespole Szkół P. w okresie od [...], a następnie od [...] nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych i od dnia [...] zarejestrowany był jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku w Urzędzie Pracy. Po tym okresie pobierał od [...] świadczenie pielęgnacyjne na ojca.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na treść art. 16a oraz art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych podkreśliło, że jedną z koniecznych przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Fakt wcześniejszego niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w przypadku, jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, jest niewystarczający do przyznania wnioskodawcy wnioskowanego świadczenia. M. W. nie zrezygnował z zatrudnienia lub: innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą, albowiem z akt sprawy wynika, iż ostatni jego stosunek pracy ustał z dniem [...]. Tym samym brak jest związku pomiędzy zakończeniem zatrudnienia ()a sprawowaniem opieki.
M. W. zaskarżył decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie podniósł zarzuty zgłoszone na etapie postępowania odwoławczego, wskazując między innymi, że od[...] otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne z powodu opieki nad ojcem o znacznym stopniu niepełnosprawności i z powodu rezygnacji z poszukiwania pracy. Rezygnacja z zatrudnienia była warunkiem otrzymania świadczenia. Obecnie urząd domaga się aby ponownie zrezygnował z pracy podczas gdy już to uczynił w [...] rezygnując z poszukiwania pracy. Takie podejście godzi – zdaniem skarżącego – w zasadę państwa prawa.
Ponadto skarżący podkreślił, że nie jest osobą ubezwłasnowolnioną, ani nieletnią i sam dba o swoje sprawy finansowe. Mieszka z rodzicami w jednym domostwie, ale jego dochody wynoszą zero złotych. Państwo nie jest w stanie zapewnić opieki jego rodzicom, zaś jemu odmawia pomocy, co obraża elementarne zasady sprawiedliwości społecznej.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dała podstawę do stwierdzenia, że skarga M. W., pomimo częściowo słusznych zarzutów, nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem kontrolowane rozstrzygniecie tej sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć zapadłych w niniejszej sprawie stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej: "u.ś.r.", obowiązujący od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548).
Przepisy te wprowadziły do polskiego systemu prawnego nowy rodzaj świadczenia – specjalny zasiłek opiekuńczy. To nowe świadczenie w istotnej mierze nawiązuje do konstrukcji świadczenia pielęgnacyjnego w jego wcześniejszym kształcie, obowiązującym do dnia, tj. do nowelizacji dokonanej ustawą zmieniającą, z tym że jako wymóg jego przyznania wprowadzono tzw. kryterium dochodowe.
W świetle treści art. 16a u.ś.r., przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione zostało od spełnienia łącznie następujących przesłanek:
- 1) osoba ubiegająca się o zasiłek w związku ze sprawowaniem opieki nad daną osobą faktycznie tę opiekę sprawuje;
- 2) na osobie ubiegającej się o zasiłek ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529),
- 3) osoba ubiegająca się o zasiłek rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki;
- 4) osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;
- 5) łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty tzw. kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r., przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych, wyliczonych w art. 16a ust. 8 u.ś.r.
Aktualnie, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z dnia 24 sierpnia 2012 r.) wysokość kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynosi [...] zł.
W rozpatrywanej sprawie organy uznały zgodnie, że brak jest podstawy do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż nie spełnia on przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wynikającej z art. 16a ust. 1 u.ś.r., a ponadto – jak wyliczył organ I instancji - łączny dochód wnioskodawcy i jego rodziny oraz rodziny osoby wymagającej opieki przekracza w przeliczeniu na osobę tzw. kryterium dochodowe.
W ocenie Sądu, organ I instancji prawidłowo przyjął, co zaaprobował organ odwoławczy, że dochód rodziny skarżącego wyklucza możliwość przyznania mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, gdyż prawo to jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy tj. kwoty[...] zł.
Organ w sposób prawidłowy ustalił, że dochód obu rodzin, a więc w tym przypadku suma przeciętnych miesięcznych dochodów ojca i matki skarżącego w roku [...] wyniosła kwotę [...] zł i po przeliczeniu miesięczny dochód na trzech członków rodziny stanowi kwotę [...] zł, co znacznie przekracza ustawowe kryterium dochodowe określone w ustawie na członka rodziny.
Wyjaśnić należy, że przy obliczaniu dochodu w ramach tego postępowania bez znaczenia była okoliczność, że skarżący, jako osoba dorosła, deklarował całkowitą niezależność finansową od rodziców i sam nie osiągnął żadnych dochodów. Ustawodawca wymaga bowiem od organów ustalenia łącznego dochodu członków rodziny osoby wymagającej opieki, a więc i osoby wymagającej opieki i małżonka tej osoby i dochodu osoby sprawującej tą opiekę i jej rodziny (por. art. 16 a ust. 2 w zw. z art. 16 a ust. 4 pkt 2 u.ś.r.). Przepisy nie przewidują w tym przypadku żadnego odstępstwa od zasad obliczania dochodu w celu ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W świetle zebranego materiału dowodowego, nie ma wątpliwości, że rodzice skarżącego uzyskali w roku [...] w skali miesiąca dochód w podanej powyżej kwocie. Dlatego też zarzuty skarżącego w kwestii błędnych ustaleń w tym zakresie nie mogły być uwzględnione przez Sąd.
Natomiast rację ma skarżący, że organy obu instancji, dokonując wykładni 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, błędnie przyjęły, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które faktycznie, dosłownie i aktualnie zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Byłoby fikcją wymaganie od skarżącego, aby przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, podjął pracę, a następnie z niej zrezygnował w celu uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad chorym ojcem, a takie właśnie działanie sugerują organy dokonując literalnej wykładni art. 16 a ustawy.
W odniesieniu do sytuacji skarżącego, który w poprzednio obowiązującym stanie prawnym faktycznie zrezygnował z zatrudnienia w celu opieki nad ojcem, z tego też tytułu otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne i w sposób ciągły sprawuje opiekę nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem, specjalny zasiłek opiekuńczy należy postrzegać jako kontynuację przyznanego uprzednio świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.
W tym zakresie Sąd uznał za słuszne zarzuty skargi, jednakże pozostaje to bez wpływu na zgodne z prawem rozstrzygniecie organów.
Podstawą bowiem odmowy skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest fakt przekroczenia w tej sprawie ustawowego kryterium dochodowego w przeliczeniu na osobę w rodzinie.
Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.