Uzasadnienie
D. G. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na opisaną w sentencji postanowienia decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji nakazującą skarżącej rozbiórkę [...] o wymiarach [...] m x [...] m każdy, postawionych na działce nr [...], przy ul. [...] bez pozwolenia właściwego organu.
Wezwana do uiszczenia wpisu od przedmiotowej skargi w wysokości 500 zł, w zakreślonym terminie uiściła żądany wpis, a następnie złożyła na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuację finansową. Mianowicie wskazała, że pracuje jako [...] w [...], który jest czynny [...] miesięcy w roku, natomiast w pozostałych miesiącach skarżąca przebywa na zasiłku dla bezrobotnych. Mąż pobiera rentę, ponieważ jest chory; [...]. Dojazdy do szpitala, zakup lekarstw pochłaniają dużą część dochodu rodziny. Zamieszkiwany przez rodzinę dom, również wymaga cyklicznych remontów, co wiąże się z ponoszeniem wydatków.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, posiadany majątek stanowi współwłasność w ¼ części domu o powierzchni [...] m2, współwłasność w 1/20 części nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha oraz samochód osobowy marki [...]. Nadto skarżąca podała, że pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym córka – K. G. oraz wnuczki G. i Z. M. Córka kontynuuje studia podyplomowe, na utrzymanie dzieci łoży ich ojciec, ale skarżąca nie zna wysokości kwoty.
Na miesięczny dochód rodziny składa się renta męża skarżącej w wysokości 1[...] zł, pensja wnioskodawczyni w wysokości [...] zł, wynagrodzenie z tytułu umowy pracę na zlecenie w wysokości ok. [...] zł, zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł. Skarżąca wyjaśniła, że w okresie w którym pracuje jej dochód wynosi [...] zł, a w okresie w którym jest na zasiłku – [...]zl.
W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, wezwaniem z dnia 3 lutego 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał D. G. do przedłożenia dowodów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów, tj.
- - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu (np. gaz, prąd) oraz innych niezbędnych wydatków ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - kserokopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości na rok 2013 oraz 2014 (jeżeli skarżąca już otrzymała),
- - w związku ze wskazaniem córki oraz wnuczek w formularzu oświadczenia, czy pozostaje ona ze skarżącą i jej mężem we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli tak to przedłożenie dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez córkę z okresu ostatnich 6 miesięcy, wyciągów z kont z tego samego okresu oraz wskazanie w jakiej części córka partycypuje w kosztach utrzymania domu,
- - dowodów potwierdzających wysokość renty otrzymywanej przez W. G. w okresie ostatnich 6 miesięcy,
- - dowodów potwierdzających wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez skarżącą w okresie ostatnich 6 miesięcy,
- - zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w przedmiocie przyznania wnioskodawczyni zasiłku dla bezrobotnych,
- - wyciągów z rachunków bankowych kont skarżącej i jej męża z okresu ostatnich 6 miesięcy,
- - oświadczenia w przedmiocie wysokości dochodu uzyskiwanego z tytułu wynajmu dwóch domków letniskowych w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy.
D. G. żądanych dokumentów nie nadesłała.
Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył:
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie strony dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.
Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości).
W warunkach niniejszej sprawy mając na uwadze jej przedmiot oraz dane zawarte w formularzu PPF w pełni uzasadnione było wezwanie wnioskodawczyni do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Nieuzyskanie odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, mimo zawartego pouczenia, uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji rodzinnej wnioskodawczyni oraz jej możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenie, że spełnia ona przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie uczyniła.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.