Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 25 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 145/16

Uzasadnienie

Energa Elektrownie [...], złożyła do Burmistrza wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy elektrowni wiatrowych [...] wraz ze stacją elektroenergetyczną [...] i niezbędną infrastrukturą techniczną. Do wniosku dołączono kartę informacyjną przedsięwzięcia, z treści której wynikało m.in., iż realizacja obejmować będzie [...] turbin zainstalowanych na wieżach o wysokości do 150+4 m npt i mocy po 3 MW każda, a łączna ich moc wyniesie 48 MW oraz wykaz [...] działek na których zlokalizowane będą wieże z turbinami i wykaz [...] działek, na które przedsięwzięcie będzie oddziaływać. Wniosek, w terminie późniejszym został uzupełniony o wypisy z rejestru gruntów dla ww. działek oraz o kopię mapy ewidencyjnej w skali 1:5000 z naniesionymi miejscami lokalizacji poszczególnych elektrowni i wskazującej obszar, na które farma wiatrowa będzie oddziaływać.

Po wszczęciu postępowania i zawiadomieniu stron w drodze obwieszczenia na podstawie art. 49 K.p.a., Burmistrz uzyskał opinie organów współdziałających, tj. Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (RDOŚ) i Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS), co do konieczności przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, a następnie postanowieniem z dnia 18 września 2009 r. nałożył na wnioskodawcę obowiązek przeprowadzenia ww. postępowania określając zakres raportu. Z uwagi na nałożenie na inwestora przez RDOŚ obowiązku uwzględnienia w raporcie wyników analizy przyrodniczej w ramach przeprowadzonego monitoringu przedinwestycyjnego z uwzględnieniem wszystkich okresów rocznego cyklu życiowego ptaków jak również migrującej fauny, raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko został przedłożony organowi w lutym 2012 r. a jego uzupełnienie w czerwcu 2012 r. Raport ten został poddany uzgodnieniom z organami współdziałającymi, tj. RDOŚ i PPIS.

W toku postępowania, pismem z dnia 5 sierpnia 2012 r. wnioskodawca poinformował organ I instancji o rezygnacji z wariantu realizacji [...] wież, wybierając wariant [...] wiatrowni o łącznej mocy 39 MW, co zostało uwzględnione w raporcie. Organ I instancji w drodze obwieszczenia z dnia 28 czerwca 2012 r. poinformował o rozpoczęciu procedury udziału społeczeństwa w niniejszym postępowaniu informując o terminie (3.07.2012 r.- 23.07.2012 r.) i miejscu zapoznania się z dokumentacją oraz możliwości składania uwag i wniosków. W dniu 23 lipca 2012 r. R. S., złożył swoje uwagi na piśmie. Do uwag tych odniósł się autor raportu w piśmie z dnia 30 sierpnia 2012 r. przesłanym do organu I instancji. Obwieszczeniem z dnia 3 września 2012 r., wywieszonym na tablicy ogłoszeń Urzędu Miasta i Gminy w oraz sołectw, [...] i [...], strony zostały poinformowane o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym w terminie 7 dni.

W dniu 27 września 2012 r. zgłosił udział w postępowaniu pełnomocnik R. S. radca prawny A. H. wnosząc o przedłużenie wyznaczonego terminu do składania uwag ze względu na udzielenie pełnomocnictwa na tym etapie postępowania Burmistrz nie uwzględnił ww. wniosku i decyzją nr [...] z dnia [...] r. ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy wiatrowej Drzewiany składającej się z [...] elektrowni wiatrowych o łącznej mocy 39 MW, maksymalnej wysokości wież do 170 metrów każda i średnicy śmigła 90 m wraz ze stacją elektroenergetyczną 110/30KY i niezbędną towarzyszącą infrastrukturą techniczną, na terenie miejscowości: [...]

W odwołaniu od decyzji organu I instancji pełnomocnik R. S. zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 37 ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko poprzez nie odniesienie się w pełni do wniosków i zarzutów składanych przez uczestników konsultacji oraz art. 7 Kpa poprzez nie podjęcie przez organ działań koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Ponadto podniósł, że organ wydając decyzję nie odniósł się do wniosku strony wyrażonego w piśmie z dnia 24 września 2012 r. o przesłuchanie autorów rozbieżnych raportów, tj. sporządzonego przez firmę [...] na zlecenie inwestora oraz sporządzonego przez Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody oraz o powołanie biegłego w celu wyjaśnienia rozbieżności. Dodatkowo zaznaczył, że w piśmie z zarzutami z dnia 1 października 2012 r. wniósł o powołanie biegłych z dziedziny energetyki, ornitologii celem oceny prawidłowości sporządzonego raportu. W ocenie pełnomocnika, organ winien wyjaśnić dlaczego odmówił dokonania wnioskowanych czynności.

Ponadto z decyzji wynika, że w ramach budowy farmy przewiduje się tymczasowe zaplecze budowy z pawilonami socjalno-administracyjnymi dla pracowników, place parkingowe ciężkiego sprzętu, place składowania elementów konstrukcji, które będą zajmować grunt w długim czasie a oddziaływanie będzie negatywne, bezpośrednie, długoterminowe, lecz odwracalne, natomiast nie wskazano na czym ta odwracalność ma polegać, jakie działania będą musiały być podjęte, kto poniesie koszty, na ile to będzie uciążliwe dla ludzi i zwierząt. Decyzja nie wyczerpuje tematu wpływu bezpośredniego i pośredniego przedsięwzięcia na zdrowie i warunki życia ludzi i dobra materialne. Nie uzyskano informacji, czy bliskość wiatrowni nie wpłynie negatywnie na funkcjonowanie internetu, telefonu, a także czy hałas nie będzie za duży dla ludzi i zwierząt domowych. Ze względu na liczne uwagi wniesione przez mieszkańców, w ocenie odwołującego się, przed budową należałoby przeprowadzić np. komputerową symulację z konkretnymi danymi poziomów hałasu, która jest powszechnie stosowana przy tych przedsięwzięciach.

Brak też jest informacji o oddziaływaniu wiatraków w postaci infradźwięków. Decyzja nie precyzuje jak rozstrzygnięte zostanie zagrożenie zwane efektem cienia. W zakresie oddziaływania na środowisko, brak jest w decyzji dokładnego odniesienia się do tego, czy projektowana zmiana przeznaczenia terenu na elektrownie wiatrowe nie będzie miała wpływu na jakość wód powierzchniowych i podziemnych np. poprzez zanieczyszczenie ziemi produktami ropopochodnymi. Z treści decyzji nie wynika nadto, jakie były wyniki postępowania uzgodnieniowego z organami współdziałającymi.

Reasumując pełnomocnik odwołującego się podniósł, że wobec tak dużej wątpliwości i podnoszonych zarzutów, organ miał obowiązek przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko, bądź powołania biegłych do zweryfikowania raportu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu przedmiotowego odwołania, decyzją z dnia [...] r. Nr SKO.[...] uznało decyzję organu I instancji za prawidłową i utrzymało ją w mocy.

W decyzji tej Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o w pełni zebrany materiał dowodowy, organ zasięgnął opinii RDOŚ i PPIS i uzgodnił raport z tymi organami. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium uznało je za nieuzasadnione. Zdaniem tego organu Burmistrz nie mógł uwzględnić wniosku odwołującego się zawartego w piśmie z dnia 24 września 2012 r., o przesłuchanie autorów rozbieżnych raportów, tj. sporządzonego przez firmę [...] na zlecenie inwestora oraz sporządzonego przez Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody [...] oraz o powołanie biegłego w celu wyjaśnienia tych rozbieżności w sytuacji, gdyż Towarzystwo to nie występowało w tym postępowaniu na prawach strony. Zarzut o nieuwzględnieniu w decyzji uciążliwości dla środowiska wynikającej z przeprowadzonych robót budowlanych (tymczasowe zaplecze budowy, place parkingowe ciężkiego sprzętu, place składowe elementów konstrukcji) również jest nieuzasadniony, gdyż w pkt 1.2. decyzji Burmistrz w całości uwzględnił uwarunkowania wskazane w postanowieniu uzgadniającym RDOŚ w Szczecinie.

Zarzut o braku informacji co do ewentualnie nadmiernego hałasu oddziaływującego na ludzi i zwierzęta domowe nie znajduje potwierdzenia w dokonanej w raporcie symulacji rozprzestrzeniania się hałasu powodowanego przez turbiny oraz emisji infradźwięków. Organ II instancji zwrócił uwagę, że w części C załączników do raportu znajdują się mapy obrazujące rozkład izolinii poziomu hałasu rozprzestrzeniającego się od poszczególnych turbin, z których wynika, iż na terenach zabudowy mieszkaniowej dopuszczalny normatyw poziomu hałasu nie będzie przekroczony zarówno w ciągu dnia jak i w nocy, zaś w raporcie na str. 97-100 szeroko opisano tematykę infradźwięków, podsumowując, iż nie ma żadnych dowodów na to, że infradźwięki, których źródłem są turbiny wiatrowe, wywierają negatywny wpływ na zdrowie ludzi lub ich samopoczucie.

Ponadto, zdaniem organu, niezasadny jest zarzut, iż w decyzji brak jest dokładnego odniesienia się do tego, czy projektowana zmiana przeznaczenia terenu na elektrownie wiatrowe będzie miała wpływ na jakość wód powierzchniowych i podziemnych, bowiem z ustaleń zawartych w raporcie wynika, że w fazie budowy i eksploatacji przedsięwzięcia wystąpienie zanieczyszczeń produktami ropopochodnymi wód powierzchniowych może wystąpić jedynie w sytuacjach awaryjnych, np. wycieki z pojazdów transportowych lub budowlanych, jednakże sytuacje te będą eliminowane przez odpowiedni nadzór nad pracą tych pojazdów.

Odnosząc się wpływu wiatrowni na funkcjonowanie internetu i telefonu oraz do kwestii efektu cienia, Kolegium podniosło, iż badania nad tymi zagadnieniami znajdują się w fazie badań prowadzonych przez naukowców, i jak dotychczas z ich badań nie wynika, iż praca wiatrowni ma na nie znaczący wpływ.

Nie zgadzając się z przedmiotową decyzją pełnomocnik R. S. złożył na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Pismem z dnia 25 września 2013 r. uczestnik postępowania – Spółka A., która to spółka połączyła się z inicjatorem niniejszego postępowania o wydanie środowiskowych uwarunkowań – wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 192/13 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] r. Uzasadniając wyrok Sąd wskazał, że strona skarżąca nie wnosiła zarzutów formalnych do przebiegu postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jak i formalnej zawartości wydanej decyzji punktu widzenia przepisów ustawy o uioś. Wnoszone przez R. S. zarzuty dotyczyły uchybień w postępowaniu dowodowym oraz nie odniesienia się przez organ I instancji do zarzutów i wniosków składanych przez stronę, w tym o powołanie biegłych z dziedziny energetyki i ornitologii w celu oceny prawidłowości sporządzonego raportu.

Zarzut ten skarżący ponowił w odwołaniu, jednakże organ odwoławczy rozpatrzył go łącznie z żądaniem przesłuchania autorów raportu i opinii Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody [...] uznając go za niezasadny.

Sąd stwierdził uchybienia organu odwoławczego występujące w przestrzeganiu mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 7 Kpa, art. 77 § 1 Kpa, art. 80 Kpa, art. 84 § 1 Kpa, a przede wszystkim art. 107 § 3 Kpa i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, które to uchybienia bezpośrednio skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu w prawidłowo prowadzonym postępowaniu organ winien dokonać własnej oceny specjalistycznego dokumentu, jakim jest raport o oddziaływaniu na środowisko. Sąd przyznał rację skarżącemu, że organ odwoławczy nie wyjaśnił, na czym ma polegać odwracalność negatywnego oddziaływania planowanej inwestycji na środowisko jak i nie odniósł się do wyników oceny przedsięwzięcia dokonanej przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska.

Sąd stwierdził, że z uzasadnienia decyzji z dnia [...] r. nie wynikają ustalenia przekonujące stronę o zasadności takiego właśnie rozstrzygnięcia. Tymczasem motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Za niedopuszczalne uznał Sąd odnoszenie się przez organ odwoławczy do zgłaszanych w postępowaniu zarzutów w innych formach aniżeli wydana decyzja i "uzupełnianie" jej uzasadnienia pismami kierowanymi do strony lub jej pełnomocnika, bądź pismem przewodnim, przekazującym odwołanie strony organowi odwoławczemu. Skoro taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie i była sygnalizowana przez stronę, to organ odwoławczy miał obowiązek odnieść się do działania organu w zakresie ustosunkowania się do zarzutów strony poza formalnie prowadzonym postępowaniem.

Po wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję w dniu [...] r. Nr [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] r.

Na skutek skargi R. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 749/14 uchylił ww. decyzję Kolegium uznając, że skoro z dniem 20 grudnia 2012 r Spółka B. utraciła swój byt prawny, w związku z przejęciem przez Spółkę A., to wydana przez organ II instancji w dniu [...] r. decyzja skierowana została do podmiotu, który już nie istniał. Jednocześnie, Sąd wskazał, że odstąpił od oceny merytorycznej zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, gdyż bezsprzecznie byłaby ona przedwczesna. W toku ponownej analizy niniejszej sprawy organ II instancji winien uwzględnić powyższe istotne dla sprawy ustalenia i poczynić kroki celem właściwego określenia stron postępowania, w tym podmiotu, który nabył uprawnienia wynikające z decyzji z dnia [...] r. o środowiskowych uwarunkowaniach.

Po wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 267 ze zm.) i art. 33-38, 3944 i 59- 70 oraz 73-86 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2013 r. poz. 1235 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu odwołania R. S, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z [.,..] r.

Na wstępie rozważań merytorycznych Kolegium odniosło się do kwestii ustalenia podmiotu, który nabył uprawnienia z decyzji z dnia [...] r. i podało, że w dniu 23 stycznia 2009 r. Sąd Rejonowy zarejestrował zmianę firmy wnioskodawcy: Spółka B na Spółkę A.. Zmiana została opublikowana w dzienniku urzędowym Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia 10 lutego 2009 r. (poz. 15355). W dniu 31 stycznia 2011 roku sąd rejestrowy wpisał do rejestru przedsiębiorców KRS informację o zmianie firmy spółki B. na Spółkę A. Zmiana została opublikowana w dzienniku urzędowym Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia 17 lutego 2011 r. (poz. 17669). W dniu 28 czerwca 2012 r. sąd rejestrowy wpisał do rejestru przedsiębiorców KRS informację o zmianie firmy spółki A.. na Spółkę C. Zmiana została opublikowana w dzienniku urzędowym Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia 23 lipca 2012 roku (poz. 119461) i Spółka ta była adresatem decyzji organu I instancji z dnia 3 października 2012 r. Z powyższego jednoznacznie wynika, że przedmiotowa decyzja organu I instancji została skierowana do właściwego podmiotu.

Spółka B została w dniu 20 grudnia 2012 r. przejęta wraz z całym majątkiem przez Spółkę A.. Następnie Spółka A.. i została przekształcona w spółkę C. Na dzień rozpatrywania odwołania R. S. przez organ odwoławczy podmiotem, który nabył uprawnienia z decyzji organu I instancji z dnia [...] r. a zatem i stroną postępowania jest spółka C. Zgodnie z art. 553 § 1 i 2 k.s.h., spółka przekształcona i spółka przekształcana to ten sam podmiot, który jedynie zmienił formę organizacyjną, w której działa. Nie mamy tu zatem również do czynienia z przeniesieniem decyzji, o czym mowa w art. 76 a ustawy o uioś. Z kolei decyzja organu I instancji z dnia [...] r. przenosząca prawa z decyzji środowiskowej na rzecz Spółki C.. została uchylona decyzją z dnia [...] r.

W dalszych rozważaniach organ II instancji wskazał, że najważniejszym elementem postępowania zmierzającego do ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia jest ocena jego oddziaływania na środowisko, która obejmuje: 1) weryfikację przedłożonego przez inwestora raportu,

1. 2) uzyskanie wymaganych uzgodnień i opinii (art. 77 ust.1),
2. 3) zapewnienie udziału społeczeństwa w postępowaniu (art.33-38).

W ramach takiej oceny, stosownie do art. 62 ust.1 ustawy o uioś, organ m.in. analizując raport, bada bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na środowisko (w tym na zdrowie i warunki życia ludzi), na dobra materialne i zabytki, możliwość oraz sposób zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, ewentualny wymagany zakres monitoringu. Rola organu sprowadza się do kontroli ustaleń raportu, czy zamierzone oddziaływanie mieści się w wyznaczonych ustawowo normatywnych standardach oddziaływania poszczególnych substancji i energii emitowanych do środowiska czy też je przekracza, zwłaszcza, który z zaproponowanych wariantów (art. 86 ust.1 pkt 5,6,7) jest najkorzystniejszy dla środowiska, celem wskazania go przez organ do realizacji w wydawanej decyzji.

Planowany zespół elektrowni będzie zlokalizowany poza obszarami Natura 2000, ale w sąsiedztwie Specjalnych Obszarów Ochrony Siedlisk: [...] Na terenie planowanej inwestycji znajduje się też kilka obszarów istniejących i planowanych do objęcia ochrona prawną. Są to m.in. obszar chronionego krajobrazu [...] oraz użytki ekologiczne jak też projektowane - rezerwat przyrody [...], [...], [...]. Nie przewiduje się wystąpienia negatywnego oddziaływania na integralność obszarów Natura 2000 jak i obszarów objętych ochroną. Teren ten jest terenem upraw rolnych położonych pomiędzy kompleksem leśnym i jest obecnie użytkowany umiarkowanie intensywnie z licznymi fragmentami pól odłogowanych. Przeprowadzony przedinwestycyjny monitoring ptaków i nietoperzy pozwolił na stwierdzenie, że nie ingeruje ona w ich siedliska.

Biorąc pod uwagę, że planowana inwestycja pomimo zlokalizowania na obszarach oraz w sąsiedztwie z obszarami istniejących i projektowanych form ochrony przyrody, nie ingeruje w siedliska wchodzące w skład analizowanych terenów, nie zachodzi określona w art. 81 ust. 2 ustawy uioś podstawa do wydania decyzji o odmowie zgody na realizację przedsięwzięcia. Poza tym istotne jest to, że problem ten, przed wydaniem decyzji był rozważany i zaakceptowany przez organ uzgadniający i opiniujący w postępowaniu toczącym się w oparciu o art. 77 ustawy uioś. W ocenie organu ochrony środowiska zaplanowana lokalizacja turbin nie będzie tworzyła bariery ekologicznej. Tereny objęte inwestycją leżą poza korytarzami międzynarodowymi i nie są biotopem umożliwiającym występowanie dużych koncentracji ptaków migrujących.

Natomiast główny korytarz lokalny stanowi dolina rzek [...] i [...], w związku z czym lokalizacja farmy jak i poszczególnych turbin została tak zaplanowana ażeby nie tworzyła bariery przegradzającej te korytarze. Funkcjonowanie elektrowni nie wpłynie też na szatę roślinną bowiem teren wokół elektrowni będzie nadal użytkowany rolniczo. Oczywiście grunt zajęty pod turbiny będzie trwale zajęty w długim okresie jednak po zdemontowaniu turbin i rozbiórce infrastruktury towarzyszącej nastąpi powrót do stanu wyjściowego. W obszarze lokalizacji planowanej inwestycji nie stwierdzono gatunków roślin objętych ochroną prawną oraz siedlisk przyrodniczych. Lokalizacja inwestycji obejmuje teren o niewielkich walorach botanicznych, bowiem dominują tu pola uprawne i ugory.

Odnośnie wpływu elektrowni wiatrowych na zdrowie ludzi Kolegium wyjaśniło, że do jednych z głównych oddziaływań na środowisko a więc i na ludzi związanych z elektrowniami wiatrowymi należy zaliczyć emisję hałasu towarzyszącą pracy turbin wiatrowych. Podczas pracy turbin wiatrowych emitowany jest hałas z zakresu częstotliwości słyszalnych, jak i hałas o charakterze infradźwięków, potocznie określany, jako niesłyszalny. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.U. z 2014 r., poz. 112) dopuszczalny poziom hałasu w środowisku na obszarach chronionych tj. na granicy terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i usług chronionych akustycznie nie może przekraczać 50 dB w porze dziennej i 40 dB w porze nocnej (od godz.22 do 6), natomiast dla terenów zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, zamieszkania zbiorowego, zabudowy zagrodowej i mieszkaniowo-usługowej - 55 dB w porze dziennej i 45 dB w porze nocnej.

Szczegółowa analiza raportu zawierającego m. in. oddziaływanie hałasu na przyległe tereny wykazała, że poziom hałasu dla obszarów chronionych zamknie się w granicach dopuszczalnych przepisami. Najbliższe tereny objęte ochroną akustyczną stanowiące zabudowę zagrodową, znajdują się w m. [...], [...] oraz przy drodze [...], a najbliższa odległość do zabudowy wynosi 700 m. Z dokonanych obliczeń, jak też z oceny RDOŚ wynika, że na granicy terenów chronionych akustycznie nie wystąpią przekroczenia standardów jakości środowiska, oczywiście przy zachowaniu parametrów technicznych elektrowni jak też po spełnieniu warunków wpisanych do decyzji.

Jednocześnie, kierując się zasadą przezorności jak też potrzebą ewentualnej weryfikacji prognozy oddziaływania inwestycji na środowisko został na inwestora nałożony obowiązek przeprowadzenia szczegółowego monitoringu porealizacyjnego w zakresie awifauny i chiropterofauny przez okres co najmniej 5 lat po oddaniu farmy do eksploatacji, jak też nałożono obowiązek wykonania pomiarów kontrolnych hałasu na terenach objętych ochrona akustyczną.

Nie stwierdzono oddziaływań skumulowanych z istniejącymi farmami wiatrowymi, a w przypadku wszelkich projektowanych farm wiatrowych określono jedynie ich lokalizację. W ocenie organu II instancji raport ma charakter kompleksowy, uwzględniający szerokie uwarunkowania oddziaływania na środowisko i poszczególne gatunki awi- i chiropterofauny, a okres prowadzonych obserwacji niezbędnych do jego sporządzenia obejmował odpowiedni czas do sformułowania zawartych w nim ustaleń. Na przestrzeni jednego roku przeanalizowano przebieg tras, kierunki i wysokości przemieszczania się zwierząt, związki pomiędzy występowaniem ptaków a ich siedliskami w okolicy inwestycji odnoszące się do możliwości odpoczynku i żerowania w okresie koczowisk, a następnie migracji wiosennej, jesiennej, możliwości odpoczynku i żerowania w okresie zimowiska oraz możliwości występowania lęgów. Wykonano analizę możliwości utworzenia bariery ekologicznej przez projektowaną farmę wiatrową.

Uwzględniając ww. czynniki, dokonano szeregu analiz technicznych w zakresie oddziaływania, przeprowadzono inwentaryzacje przyrodnicze i monitoring środowiskowy. Analiza dotycząca oddziaływania inwestycji została przeprowadzona w oparciu o dostępne opracowania naukowe krajowe jak i zagraniczne i obowiązujące normy. W toku postępowania materiał zawarty w raporcie podlegał ocenie Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska i we wnioskowanym przez ten organ zakresie został uzupełniony. W ocenie Kolegium, w raporcie w sposób wyczerpujący wskazano, celowość i zasadność wyboru wariantu III inwestycji, który jest optymalny ze względów środowiskowych, ekologicznych i ekonomicznych, Zaakceptowany przez inwestora wariant III stanowi modyfikację dwóch pierwszych wariantów, uwzględniając wnioski na podstawie których odrzucono wariant I i II, jako najbardziej konfliktowe. Pierwotnie założony I wariant realizacyjny odrzucono w jego całkowitym zakresie z uwagi na wykazane przekroczenia normy emisji hałasu i przewidywane konflikty ze środowiskiem przyrodniczym, szczególnie konfliktowy jest obszar południowo-wschodni, wykorzystywany przez ptaki i nietoperze.

Kolejny, II wariant - po redukcji liczby elektrowni do [...] sztuk elektrowni wiatrowych o mocy 3,0 MW, poziomie mocy akustycznej 106,5 dB, wysokości wieży niemniejszej jak 100 m i całkowitej wysokości do 170 m, nie pozostaje w konflikcie ze środowiskiem przyrodniczym, jednakże podobnie jak przy wariancie I, po wykonaniu badań w zakresie emisji hałasu, warunek zachowania norm hałasu spełniony byłby jedynie w porze dziennej, wariant ten także odrzucono. Do realizacji przyjęto wariant III, zakładający budowę [...] elektrowni wiatrowych o jednakowej mocy do 3 MW, poziomie mocy akustycznej do 106,5 dB, wzięto pod uwagę zalecenie obniżenia poziomów mocy akustycznej [...] wybranych elektrowni na niższe stopnie, określono wysokość wież nie mniejszą jak 100 m, przy wysokości całkowitej do 170 m. Dla III wariantu - jako realizacyjnego sporządzono raport (str. 82 i nast. raportu). Wariant ten nie jest co prawda najkorzystniejszym dla inwestora (mniejsza moc farmy), natomiast jest najkorzystniejszy dla środowiska (ze względu na mniejsze oddziaływanie na awifaunę oraz zdrowie i życie człowieka - zmniejszenie oddziaływania w zakresie hałasu).

Wyniki analizy klimatu akustycznego nie wykazały przekroczenia poziomów dopuszczalnych hałasu w pobliżu siedzib ludzkich. Konstrukcje nie będą wprowadzać do atmosfery żadnych zanieczyszczeń. Analizowany wariant przedsięwzięcia jest optymalnie zlokalizowany w przestrzeni i znajduje się na terenach upraw rolniczych o małej wartości przyrodniczej. Realizacja wariantu III wiąże się z mniejszą ingerencją w środowisko naturalne. Wraz z redukcją liczby siłowni zmniejszy się ogólna powierzchnia zajęta pod place manewrowe, fundamenty i drogi dojazdowe; co w porównaniu z wariantem I o ¼ zmniejszy planowaną pod tę inwestycję powierzchnię ziemi i roślinność. W znaczący sposób ograniczony zostanie również wpływu inwestycji na krajobraz. Sformułowany przez odwołującego zarzut nierzetelności badań monitoringowych w okresie 2009-2010 nie został poparty żadnymi danymi zebranymi metodycznie, a które to dane uprawniałyby do zakwestionowania raportu.

Obserwacje kilkunastu bielików, jak też odnalezienie gniazda bociana czarnego i myszołowa nie są dowodem na brak profesjonalizmu i rzetelności prowadzonym obserwacjom monitoringu. Zdaniem Kolegium, nie ma potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, bowiem w żaden sposób nie przyczyni się to do wyjaśnienia okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie ma również potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego o wnioskowany w piśmie z dnia 24 września 2012 r. dowód z przesłuchania autorów raportu oddziaływania na środowisko i opinii dostarczonej przez stronę, ani o dowód z opinii biegłego w przedmiocie oceny prawidłowości wykonania raportu dostarczonego przez wnioskodawcę. W oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy należy uznać, że okoliczności wynikające z przygotowanych opracowań zostały w toku postępowania dostatecznie udowodnione. Wątpliwości nie budzi rzetelność opracowanych na zlecenie wnioskodawcy dokumentów, ich bezstronny charakter oraz spełnienie wymogów formalnych i prawnych raportu.

Wspomniane przez odwołującego rozbieżności mają swoje źródło w obranej metodyce sporządzenia dokumentacji i prowadzonych badań, w tym obserwacji fauny, a także ograniczonym okresie prowadzenia obserwacji w przypadku opracowania sporządzonego przez PTOP [...].

Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, organ wyjaśnił, że w przedmiotowym postępowaniu dysponował dwiema opiniami, jedną sporządzoną przez fachowy zespół autorki na zlecenie wnioskodawcy oraz opinią prywatną sporządzoną przez działającą w ramach PTOP [...] osobę posiadającą stosowną wiedzę i wiadomości specjalne, której wnioski w częściowo pokrywającym się zakresie rzeczowym opinii były odmienne od wniosków autorów raportu. Kolegium podkreśliło, że pomimo występowania rozbieżności nie znajduje uzasadnienia do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego celem oceny prawidłowości sporządzenia raportu dostarczonego przez wnioskodawcę. Opracowanie PTOP [...], jakkolwiek interesujące, nie może być brane pod uwagę w niniejszym postępowaniu jako dowód choćby ze względu na jej wąski zakres oraz krótki okres obserwacji, zaś wnioski z tej opinii nie są na tyle doniosłe, aby determinować miały weryfikację raportu, sporządzonego przecież zgodnie z prawem.

Z przedstawionego opracowania nie wynika żadne uzasadnienie o bardzo wysokim negatywnym oddziaływaniu przedsięwzięcia na lęgowe ptaki drapieżne. W ocenie Kolegium zawarte w podsumowaniu opracowania uzasadnienia i wnioski w wielu miejscach stoją w sprzeczności z wcześniejszymi zapisami opracowania i nie są poparte udokumentowanymi wizytami obserwacji terenowych. Brak jest liczby wizyt, sposobu metodologii ani metod przeprowadzonych badań. W ocenie organu, m.in. ze względu na przeprowadzenie jedynie krótkotrwałych obserwacji 22-24 lutego 2011 r. raport A. B. nie jest przydatny w sprawie. Nie zasługują także na uwzględnienie tezy opinii o ponadprzeciętnych walorach przyrodniczych terenów (tutaj nawet w skali europejskiej), czy też wskazywanie na nieistniejące w rzeczywistości formalnej "Obszary Funkcjonalne". Dokonane dotychczas rozpoznanie przyrodnicze nie wskazało obszaru lokalizacji farmy wiatrowej w rejonie Drzewian jako obszaru ponadprzeciętnie cennego przyrodniczo.

Podobnie za nieuprawnione uznać należy wskazywanie dla ptaków nielęgowych "możliwości" wystąpienia negatywnego oddziaływania. Dotyczy to m. in. odniesienia liczebności stwierdzonych na obszarze lokalizacji farmy wiatrowej gęsi i żurawi do liczebności położonych w pobliżu obszarów Natura 2000 nie bez powodu uznanych za obszary prawnie chronione. W ocenie Kolegium, z uwagi na brak jakichkolwiek obserwacji tego gatunku w trakcie prowadzonych obserwacji terenowych na potrzeby raportu brak jest także uzasadnienia dla żądania weryfikacji raportu i wpisania gadożera na listę obserwowanych gatunków.

W świetle dokonanych przez okres całego roku badań opisanych w raporcie z uwagi na brak żerowisk optymalnych dla żerowania bociana czarnego na całym obszarze FEW nie zasługuje na uwzględnienie informacja o żerowaniu tych ptaków na całym obszarze farmy wiatrowej. Fakt lokalizacji gniazda bociana czarnego nie zasługuje na uznanie, jako wprost kolizyjne. Nadto, zauważyć należy, iż występowanie i żerowanie bociana czarnego w obszarze prowadzonego monitoringu jest w raporcie potwierdzone i jest jedną z przyczyn istotnej korekty obszaru i wielkości farmy. Bezspornym w przedmiotowej sprawie jest, iż obszary gdzie gatunek ten był obserwowany w okresie 2009-2010 zostały w procesie planistycznym wyłączone z lokalizacji inwestycji. Podobnie rzecz miała się w odniesieniu do opisanych w raporcie i oznaczonych na stanowiącej załącznik graficzny mapie obserwacje żerowania i gniazdowania osobników bociana białego.

W efekcie tych obserwacji wyłączone zostały obszary istotne dla par lęgowych z okolicy FEW i wyłączone z lokalizacji elektrowni wiatrowych. Niekwestionowanym jest - wbrew wywodom zawartym w pismach odwołującego - iż status ochronny tych gatunków w rejonie lokalizacji FEW nie zostanie naruszony. Odnosząc się do zagrożenia żurawi i bielików organ podkreślił, iż w raporcie wskazano na ich obecność na obszarze farmy i przeanalizowano możliwy jej wpływ na zachowanie tych osobników. Samo występowanie w okresie przedinwestycyjnym nie skutkuje realnym zagrożeniem występowania kolizji żurawi z pracującymi elektrowniami, co znajduje potwierdzenie w obserwacjach na pracujących już farmach elektrowni wiatrowych, niekiedy zlokalizowanych w dużo bardziej intensywnie wykorzystywanych przez ten gatunek lokalizacjach niż w okolic [...].

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu odwołania, iż brak jest odniesienia się do kwestii "odwracalności" oddziaływania inwestycji związanego z etapem budowy, a dokładniej wyznaczeniem tymczasowego zaplecza budowy, gdzie zlokalizowane zostaną tymczasowe pawilony socjalno-administracyjne dla pracowników, place parkingowe ciężkiego sprzętu oraz place tymczasowego składowania, Kolegium wskazało, iż co do zasady siłownie wiatrowe można zdemontować w ciągu 1-2 dni, co jest procesem odwrotnym do ich budowy. Odwracalność oddziaływania na tym etapie realizacji przedsięwzięcia wynika z braku konieczności utrzymywania opisanego powyżej zaplecza w fazie użytkowania farmy wiatrowej, w związku z tym pomieszczenia przygotowane dla ekipy prowadzącej prace budowlane zostaną usunięte, a powierzchnie przeznaczone na magazynowanie podzespołów zostaną zwolnione, tak samo jak miejsca parkowania sprzętu budowlanego.

Oddziaływanie to nie będzie wpływać samoistnie na ludzi i środowisko. W raporcie i decyzji znalazły się zapisy dotyczące zagospodarowania odpadów powstających na obszarze zaplecza placu budowy. Oddziaływanie na pozostałe elementy środowiska będzie miało charakter nieznaczący. Wskazano na hipotetyczne oddziaływanie związane z awarią maszyn budowlanych i zanieczyszczenia ewentualne gleby, które ma być minimalizowane poprzez działania kontrolne sprzętu oraz szybkie reagowanie w sytuacjach ich wystąpienia. Teren zaplecza placu budowy zostanie uporządkowany i przywrócony do stanu pierwotnego. Oddziaływanie to ma charakter krótkotrwały i przewidywane jest na okres 2-3 miesięcy w zależności od warunków wietrzności, które determinują tempo wykonywania prac. W pozostałym zakresie oddziaływanie przedsięwzięcia na środowisko ma również charakter odwracalny, ponieważ eksploatacja elektrowni przewidziana jest na czas określony (25-30 lat), po którym nastąpi jej demontaż, a także rozbiórka infrastruktury towarzyszącej.

Nie wiadomo aktualnie, czy po upływie tego czasu elektrownie zostaną zlikwidowane, czy też zastąpione nowymi konstrukcjami. Przyjmując wariant likwidacji elektrowni, należy wskazać, iż ewentualna likwidacja elektrowni spowoduje natychmiastowy powrót krajobrazu do stanu wyjściowego. Zawarte w tym zakresie ustalenia raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko są przekonujące i wystarczające.

Nadto zdaniem Kolegium, wbrew twierdzeniom strony zawartym w piśmie z dnia 23 lipca 2012 r., budowa i eksploatacja elektrowni wiatrowych nie będzie wpływała negatywnie na powierzchnię ziemi oraz gleby. Wyłączeniu z produkcji rolnej łącznie zostanie czasowo (na okres ok. 25 lat) niecałe 2% gleb powierzchni ogólnej terenu, co nie spowoduje ograniczeń w dotychczasowym rolniczym użytkowaniu terenu. Kolegium nie przychyla się również do twierdzenia co do obniżenia opłacalności i zwiększenia kosztów uprawy związanego z funkcjonowaniem przedsięwzięcia, ponieważ zajęcie bardzo ograniczonego obszaru pól uprawnych pod inwestycję nie wpłynie negatywnie na sposób gospodarowania i prowadzenia produkcji rolnej na tym terenie. W tym samym piśmie Państwo S. zgłosili uwagi dotyczące ustaleń raportu w zakresie ustaleń co do niektórych gatunków ptaków, wśród których wskazali gatunki takie jak - bocian czarny, żuraw, bielik i gatunki szponiaste (myszołów, orlik krzykliwy, kania ruda i in.) powołując się na ustalenia zawarte w opracowaniu pt. "Wstępna ocena wpływu planowanej farmy wiatrowej na awifaunę w rejonie miejscowości [...] i [...] (gm. [...]) autorstwa A.B. - PTOP [...].

Przedstawione przez nich stanowisko, w zakresie w jakim podważa przydatność raportu sporządzonego przez wnioskodawcę i kwestionuje możliwość wydania w oparciu o to opracowanie decyzji środowiskowej, nie zasługuje na uwzględnienie. Autorzy nie wskazują w piśmie danych, które wnosiłyby nowe informacje o spektrum gatunkowym występujących na obszarze oddziaływania przedsięwzięcia ptaków, liczbie występujących ptaków, roli terenu planowanej farmy [...] w cyklu życiowym poszczególnych gatunków. Nie wskazują również na inną niż zapisaną w raporcie ocenę obszaru jako terenu istotnego dla awifauny.

Uwagi dotyczące raportu i opisanego w nim oddziaływania na gatunki ptaków i nietoperzy wnosił również J. S., który w piśmie z dnia 23 lipca 2012r. odnosił się także do opracowania wykonanego przez PTOP [...]. Odnosząc się do nich organ odwoławczy uznał, że nie mogły one stanowić podstawy do kwestionowania zapisów raportu, ponieważ wywiedzione wnioski nie są poparte badaniami, które mogłyby podważyć badania dokonane przez autorów raportu.

Dalej Kolegium podkreśliło, że realizacja przedsięwzięcia nie spowoduje naruszenia wymagań ochrony środowiska zawartych w przepisach, jeśli spełnione będą warunki określone w raporcie o oddziaływaniu na środowisko oraz nałożone w decyzji środowiskowej. Incydentalny charakter przypisać należy pracom w trakcie budowy. Powstające w trakcie budowy zanieczyszczenie powietrza nie przekroczy odległości kilku metrów od miejsca wykonywania prac i nie przekroczy granicy działki, teren sąsiadujący z inwestycją pozostanie nienaruszony, niezależnie od intensywności działań inwestycyjnych, zatem mając na uwadze to, iż uciążliwość planowanej budowy zamykać się będzie w granicach działek objętych inwestycją powoduje to, iż na nieruchomości odwołującego się nie będzie miało to wpływu.

Mając na uwadze lokalizację najbliższej okolicznej zabudowy mieszkaniowej chronionej akustycznie w odległościach ponad 700 m od elektrowni i placów budowy, wykonywanie prac w porze dziennej oraz rozłożenie poszczególnych prac w czasie, etap budowy nie będzie stanowił zagrożenia ze względu na emisję hałasu. Za zasadne uznało Kolegium wskazanie w tym miejscu wyroku WSA w Szczecinie z dnia 30 stycznia 2014 r. (sygn. II SA/Sz 996/13), z którego wynika, że hałas emitowany przez turbiny wiatrowe nie ma znaczenia dla terenów rolniczych, dla nich bowiem nie określono dopuszczalnych wartości immisji hałasu. Na terenach bezpośredniej lokalizacji elektrowni oraz na terenach nowych dróg dojazdowych, w związku z likwidacją pokrywy glebowej, ucierpi mikrofauna pokrywy glebowej, jednakże potencjalny wpływ planowanej inwestycji na etapie budowy nie będzie większy niż oddziaływania maszyn rolniczych na polach w trakcie zabiegów agrotechnicznych. Podobnie i jako krótkotrwałe określić należy oddziaływanie elektrowni wiatrowych na szatę roślinną, będzie bowiem miało miejsce wyłącznie na etapie inwestycyjnym.

Odnosząc się do zarzutu o negatywnym oddziaływaniu inwestycji na jakość wód powierzchniowych i podziemnych, organ odwoławczy podkreślił, że założono, iż w wyniku realizacji przedsięwzięcia nie będzie występowało oddziaływanie na wody powierzchniowe. Z uwagi na występowanie wód podziemnych na poziomie poniżej planowanych wykopów (fundamentowanie maks. do 4 m) nie przewidziano oddziaływania na wody podziemne. W raporcie wyjaśniono, iż wpływ inwestycji na wody podziemne polegać będzie na lokalnym ograniczeniu infiltracji wody opadowej do gruntu. Woda ta spłynie po powierzchni fundamentów elektrowni i wsiąknie do gruntu w ich bezpośrednim sąsiedztwie.

Dodatkowo z ustaleń poczynionych w raporcie wynika, że analizowany obszar znajduje się poza obszarami o płytkim zaleganiu wód podziemnych, obszarów ochronnych ujęć wód podziemnych, a także nie leży w obrębie głównych zbiorników wód podziemnych (GZWP). Skarżący nie odnoszą się do przewidywanych okoliczności powstawania zanieczyszczeń wód na etapie eksploatacji elektrowni, stąd brak jest możliwości uwzględnienia tego zarzutu, w szczególności biorąc pod uwagę fakt, że zagrożenie takie nie zostało zdefiniowane na etapie sporządzania raportu.

W przypadku pozostałych oddziaływań planowanej inwestycji należy zauważyć, że problematyka infradźwięków opisana została w raporcie (str.97 i nast.), a kwestie efektu cienia poruszone zostały w rozdziale dotyczącym oddziaływania na ludzi, zwierzęta, rośliny i powietrze (str.92 raportu). Tu Kolegium podkreśliło, że z pracą elektrowni wiatrowych może być ewentualnie związana uciążliwość z tzw. hałasem infradźwiękowym. Przyjęto tak nazywać hałas o częstotliwości poniżej progu słyszalności, tj. w zakresie 1 - 20 Hz (według ISO 7196) i znowelizowanej normy PN-2-01338.2010 Hałas infradźwiękowy. Progi słyszenia infradźwięków są tym wyższe im niższa jest ich częstotliwość źródła infradźwięków mogą być naturalne np. wiatr czy też szum fal, np. wiatr o prędkości 25 km/godz. to częstotliwość 1Hz, czyli poziom hałasu-110dB oraz sztuczne tj. związane z działalnością człowieka - urządzenia klimatyzacyjne i wentylacyjne, samochody osobowe itp.

Bezspornym jest jednak to, że potencjalne negatywne oddziaływanie, może wystąpić jedynie po osiągnięciu przez infradźwięki odpowiednio wysokiego poziomu ciśnienia akustycznego. Podkreślić należy, że każdy aktywnie żyjący i pracujący człowiek narażony jest na oddziaływanie infradźwięków występujących w jego otoczeniu, niezależnie od charakteru pracy i miejsca zamieszkania. Na podstawie licznych badań zarówno wykonywanych w kraju jak i za granicą ustalono, że wibracje ciała człowieka wywołane dźwiękiem o częstotliwości rezonansu, czyli o takiej częstotliwości, która wywołuje wzrost amplitudy drgań układu, na który oddziałuje, ma miejsce tylko w przypadku bardzo głośnych dźwięków po wyżej 100dB. Z tym zjawiskiem nie mamy do czynienia w przypadku elektrowni wiatrowych, bowiem poziom hałasu emitowanego przez nie jest znacznie niższy. Tu należy przywołać wyniki badań dot. infradźwięków wykonanych przez pracowników Politechniki dr inż.

R I. i dr inż. A Z, co zostało również przywołane w raporcie, którzy wykonali pomiary i analizę zjawisk akustycznych z zakresu infradźwięków towarzyszących pracy elektrowniom wiatrowych, Najniższy poziom tła akustycznego dla analizowanego terenu stanowi poziom hałasu infradźwiękowego pochodzącego od źródła naturalnego tj. wiatru o prędkości 2,5m/sek. Podkreślić tu należy, że elektrownie wiatrowe lokalizowane są na terenach, gdzie klimatycznie prędkość wiatru jest wyższa niż 2,5 m/sek. Zatem, należy zgodzić się, że elektrownie wiatrowe emitują infradźwięki na bardzo niskim poziomie, poniżej wartości mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że z pracą elektrowni wiatrowych może być związany też tzw. efekt migotania cienia, który powstaje okazjonalnie, wtedy gdy promienie słoneczne padają prostopadle na powierzchnię łopat wirnika, oczywiście ma to miejsce tylko wtedy gdy wieje wiatr z prędkością, przy której praca elektrowni jest możliwa. Efekt migotania cienia może być dla niektórych osób odczuwalny, ale tylko w niewielkiej odległości od turbiny i tylko wtedy gdy jest długotrwały. Obecnie jest możliwe bardzo precyzyjne oszacowanie, kiedy faktycznie i dla jakich lokalizacji oraz przez ile godzin w roku efekt ten będzie występował. Aby efekt migotania cienia mógł osiągnąć częstotliwość efektu stroboskopowego, szkodliwego dla ludzi, a więc przekraczać 2,5 Hz, to rotor wirnika musiałby wykonywać 50 obrotów na minutę. Obecne zaś stosuje się wolnoobrotowe turbiny, które obracają się z prędkością maksymalną 13 obrotów na minutę. Poza tym wieża i łopaty wirnika są powlekane specjalną matową farbą.

Natomiast źródłami oddziaływania pola elektromagnetycznego przedmiotowego przedsięwzięcia są: generator turbinowy, transformator generatora turbiny i sieć kablowa. Z raportu wynika, że składowe elektryczna i magnetyczna dla miejsc dostępnych dla ludzi nie będą przekraczały wartości dopuszczalnych (vide rozporządzenie MŚ z 30.10.2003 r.) Poziom pola elektromagnetycznego generowanego na poziomie terenu na wysokości człowieka jest pomijany, nie przekracza wartości naturalnych. Nie wpłynie też na pogorszenie klimatu elektromagnetycznego środowiska. Powyższe potwierdzają również dotychczas przeprowadzane pomiary pół elektromagnetycznych na istniejących już obiektach.(str. 100 i nast. raportu).

Z kolei w zakresie wpływu działalności elektrowni wiatrowych na funkcjonowanie internetu, telefonu i telewizji, organ wskazał, że mimo prowadzonych badań nie zostało naukowo dowiedzione, aby istnienie owych obiektów było przyczyną powstawania wywodzonego negatywnego wpływu.

Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia zdarzeń o znamionach katastrofy oraz ich konsekwencji, organ wskazał, że właściwy organ określa wymogi w zakresie przeciwdziałania skutkom awarii przemysłowych, do których zgodnie z obowiązującymi przepisami zaliczane są incydenty o charakterze nadzwyczajnym, związane jednak z normalnym tokiem funkcjonowania i eksploatacji instalacji, nie zaś zdarzenia, których przyczyn należy upatrywać w okolicznościach zewnętrznych (np. powołana przez skarżącego katastrofa lotnicza). Z kolei zagrożenie dla ludzi związane z oblodzeniem wirników wspomniane w odwołaniu od decyzji nie będzie miało miejsca z uwagi na zastosowanie technologii przewidujących zgodnie z najlepszą dostępną technologią przewody grzewcze zapobiegające temu zjawisku.

Za chybiony uznał również organ II instancji zarzut odwołującego o braku odniesienia się przez organ I instancji do wyników oceny przedsięwzięcia dokonanej przez RDOŚ, bowiem w całości uwzględniono uwarunkowania wskazane w postanowieniu uzgadniającym RDOŚ z dnia 28 czerwca 2012 r. dotyczące uwarunkowań środowiskowych dla budowy farmy wiatrowej.

Zdaniem Kolegium, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdza, że przyjęte rozwiązania zapewnią minimalizację negatywnego wpływu planowanego przedsięwzięcia na środowisko. Realizacja przedsięwzięcia nie spowoduje naruszenia wymagań ochrony środowiska zawartych w przepisach, jeśli spełnione będą warunki określone w raporcie o oddziaływaniu na środowisko oraz nałożone w decyzji środowiskowej. Dokonano analizy wszystkich potencjalnych uciążliwości istniejącej infrastruktury oraz uwzględniono podstawowe dane techniczne zawarte w opracowywanej dokumentacji.

W ocenie Kolegium decyzja organu I instancji spełnia w pełni wymogi określone w art. 82 i art. 85 ustawy uioś, bowiem w sentencji decyzji zawiera nie tylko środowiskowe uwarunkowania wskazane przez organy współdziałające (RDOŚ i PPIS) w wydanych postanowieniach uzgodnieniowych (patrz pkt I.2. decyzji), ale nakłada na inwestora obowiązek wykonania pomiarów poziomu hałasu na terenach objętych ochroną, w tym zabudowy mieszkalnej, w terminie 2 miesięcy od oddania do użytkowania, jak również dokonania analizy porealizacyjnej, oceniającej wpływ farmy wiatrowej na środowisko przyrodnicze, głównie na ptaki, na podstawie monitoringu porealizacyjnego prowadzonego przez okres 5 lat wskazując szczegółowo zakres tej analizy i analizy porealizacyjnej w zakresie klimatu akustycznego. Jej uzasadnienie spełnia wymogi art. 85 ust. 2 ustawy o uioś.

Również zarzuty naruszenia przepisów formułujących zasady ogólne postępowania postawione w formie ogólnego zarzutu naruszenia art. 7 Kpa należy uznać za bezpodstawne. W postępowaniu dot. środowiskowych uwarunkowań nie można postępowaniu dowodowemu zarzucić braków, które nie mają znaczenia dla treści decyzji czy też poprzestać tylko na stwierdzeniu, że rozstrzygniecie oparto na niekompletnym i nierzetelnym materiale.

Dalej organ wskazał, że nie nałożono obowiązku przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko ze względu na szczegółowy i jednoznaczny opis planowanej do zastosowania technologii oraz stosowanych środków mających na celu zmniejszenie uciążliwości dla środowiska. Weryfikacji rzeczywistego oddziaływania zrealizowanego przedsięwzięcia na środowisko służyć ma instytucja analizy porealizacyjnej.

W ocenie Kolegium nieuprawnionym jest także zarzut "uzupełnienia" decyzji w piśmie przekazującym odwołanie strony i akta sprawy. Wnikliwa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, postanowienia nakładającego obowiązek przeprowadzenia postępowania oddziaływania inwestycji na środowisko, zakresu raportu, stanowisk zawartych w postanowieniach organów współdziałających, a przede wszystkim odczytanie ze zrozumieniem sporządzonego dla celów niniejszego postępowania raportu wraz z jego uzupełnieniem, czyni ten zarzut nieuzasadnionym.

R. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. zarzucając je naruszenie:

1. - art. 7 Kpa i 80 Kpa poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału, oraz błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. - art. 84 Kpa, poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego ds. ornitologii i energetyki w sytuacji, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
3. - art. 127 Kpa w zw. z art. 138 § 1 Kpa w zw. z art. 7 Kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie przez organ odwoławczy niniejszej sprawy i nie odniesienie się do wszystkich zarzutów odwołania.
4. - art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez pominięcie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu z dnia 21 maja 2015 r.

Zdaniem skarżącego, ocena prawna wyrażona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny została pominięta przez organ odwoławczy, który w decyzji z dnia połowicznie wyjaśnił, iż decyzja wydana została wydana prawidłowo, albowiem spółka C jest tym samym podmiotem co Spółka B. Nie można bowiem pominąć, iż wniosek wszczynający postępowanie w przedmiotowej sprawie złożyła Spółka A. natomiast decyzja z dnia [...] r. została wydana po rozpoznaniu wniosku Spółka C.. Organ II instancji nie wykazał by Spółka C była następcą prawnym Spółki B.. W danych bazy REGON wynika, iż spółka B. zakończyła działanie z dniem 19 kwietnia 2013 r. natomiast z przedstawionego ciągu przekształceń wskazanego przez organ II instancji nie wynika sukcesja generalna pomiędzy wskazanymi podmiotami. Wyraźnie wskazać zatem należy, iż w chwili wydawania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Sp.C. nie istniała. Spółka A. straciła swój byt prawny w dniu 20 grudnia 2012 r. w związku z przejęciem przez Spółkę B. W sytuacji utraty przez spółkę A. zdolności prawnej organ II Instancji powinien uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania o charakterze podmiotowym.

Następnie skarżący ponownie podniósł, że skoro do raportu zgłoszono uwagi oraz żądanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego to organ winien je rozpatrzyć, a ewentualną odmowę uzasadnić w sposób zrozumiały dla stron z argumentacją przekonującą o braku zasadności przeprowadzenia tego dowodu. Powołując się na art. 78 Kpa skarżący podkreślił, że organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Organ administracji publicznej obowiązany jest dokładnie ustalić stan faktyczny i w tym celu ma obowiązek dokładnie zebrać materiał dowodowy. Dla realizacji tego obowiązku ma znaczenie przeprowadzenie żądanych dowodów przez stronę. Tymczasem organ odwoławczy w zasadzie ograniczył się do analizy dwóch przeciwstawnych opinii i skłonieniu się do uznania, iż wnioski i założenia wynikające z opinii spółki [...] są wystarczające dla wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

W ocenie skarżącego w zakresie oszacowania wpływu planowanej inwestycji na środowisko organ odwoławczy powielił schemat postępowania i ograniczył się do opisania w sposób szczegółowy i obszerny wniosków z raportu. Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, iż nie budzi wątpliwości rzetelność opracowanych na zlecenie wnioskodawcy dokumentów oraz ich bezstronny charakter. Niedopuszczalne jest aby stanowisko autorów tego raportu było jedyną miarodajną odpowiedzią na wszelkie zarzuty zgłoszone w postępowaniu z udziałem społeczeństwa i aby argumenty autorów raportu przedstawiane były przez organ jako własne. Organ odwoławczy odnosząc się do konkurencyjnej opinii sporządzonej przez PTOP [...] stwierdził, że krótkotrwałe obserwacje świadczą o niskiej wartości oceny wykonanej przez A. B. Zważyć jednak należy że obserwacje te choć krótkotrwale jednak przedstawiają odmienny stan faktyczny, tym bardziej więc powinny być wzięte przez organ pod uwagę.

Skoro kilkumiesięczne obserwacje autorów opinii inwestora nie potwierdzają spostrzeżeń wynikających z opinii PTOP [...], do której załączona została dokumentacja fotograficzna i zdjęciowa, to sam nasuwa się wniosek, że opinia inwestora nie była wykonywana w sposób rzetelny i w konsekwencji nie jest bardziej wiarygodna. Na marginesie podkreślić trzeba że nie ma nigdzie wytycznych wskazujących na długość czasu obserwacji - ważne są wnioski merytoryczne z niej wypływające. Należy przypomnieć, że jeszcze w okresie sprzed wydania decyzji środowiskowej J. S. w uwagach i wnioskach do raportu wskazywał na występowanie w obrębie gminy [...] takich gatunków ptactwa jak: żuraw, czapla biała, bielik, orlik grubodzioby, orlik krzykliwy, gadożer, bocian czarny a także nietoperzy. Powyższe zostało stwierdzone nie tylko przez autora opinii, ale też J. S. mieszkańców i leśników miejscowości [...]. Leśnicy kilkukrotnie obserwowali gadożera niosącego pokarm dla piskląt.

Z kierunku przelotów wynika, że prawdopodobnie gniazdo tego ptaka znajduje się w bezpośredniej bliskości wiatraka nr 2, w pobliżu gniazda bociana czarnego. Gniazdo odnaleziono, ale potwierdzenie, że jest to gniazdo gadożera wymaga dodatkowych obserwacji. Gatunek ten nie został wymieniony w raporcie. W toku postępowania administracyjnego przed organem I instancji J. S. w piśmie do Burmistrza załączył 27 filmów oraz 7 zdjęć na dowód występowania, żerowania i prawdopodobnie gniazdowania Bielików na tym terenie. Organ odwoławczy zauważył iż formułowany zarzut nierzetelności badań monitoringowych nie został poparty żadnymi danymi zebranymi metodycznie a które to dane uprawniałyby do zakwestionowania raportu. Żadna inna ze stron postępowania nie była w stanie we własnym zakresie i własnymi środkami dostarczyć materiału dowodowego w postaci kontropinii, która będzie dorównywać profesjonalnemu charakterowi raportowi.

Nie mniej jednak strony wskazywały na konieczność przeprowadzenia dodatkowych dowodów w sprawie. Bocian czarny należy do gatunków objętych ścisłą ochroną gatunkową, wokół jego gniazd tworzy się strefy ochronne. Należy do grupy gatunków, których nie dotyczą odstępstwa od rygorów ochronnych, jakie są dopuszczane dla innych gatunków. Został też uznany za gatunek wymagający ochrony czynnej. Występuje on i występował na terenie objętym inwestycją. Powyższy fakt był wielokrotnie podnoszony przez skarżącego. Bocian czarny jest stale i systematycznie widywany w regionie, co potwierdzają mieszkańcy oraz pracownicy leśnictwa [...]. Obecnie trwa postępowanie mające na celu ustalenia stref ochrony i ostoi i regularnego przebywania dla gniazda bociana czarnego stwierdzonego na terenie leśnictwa [...] (sygn. [...]).

Końcowo skarżący wskazał, że za niedopuszczalne uznać należy odnoszenie się przez organ do zgłaszanych w postępowaniu zarzutów w innych formach aniżeli wydana decyzja i "uzupełnianie" jej uzasadnienia pismami kierowanymi do strony lub jej pełnomocnika bądź pismem przewodnim przekazującym odwołanie strony organowi odwoławczemu. W tej kwestii organ odwoławczy ponownie ograniczył się do stwierdzenia, iż wnikliwa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w tym raportu i stanowisk zawartych w postanowieniach organów współdziałających czyni ten zarzut niezrozumiałym.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 27 kwietnia 2016 r. w odpowiedzi na skargę R. S. uczestnik postępowania Spółka C. wskazał m.in., że Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo uczyniło adresatem zaskarżonej decyzji spółkę C., będącą z mocy art. 494 § 1 i art. 553 § 1 Kodeksu spółek handlowych następcą prawnym spółki B. Ponadto w ocenie uczestnika postępowania, na uwzględnienie nie zasługuje również żaden z pozostałych zarzutów stawianych przez R. S. zaskarżonemu rozstrzygnięciu.

Na rozprawie w dniu 6 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącego podkreślił, że z uwagi na występowanie bociana czarnego w pobliżu wiatraka najbardziej wysuniętego w kierunku granicy działki skarżącego RDOŚ ustanowił obszar ochronny oraz przedłożył wezwanie tego organu.

Pełnomocnik uczestnika postępowania wskazał, że jego zdaniem z treści tego pisma wynika jedynie, że wszczęta została procedura o ustanowienie strefy ochronnej na wniosek skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

Przedmiotem kontroli Sądu stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] r. wydaną w przedmiocie określenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy wiatrowej [...] składającej się z [...] elektrowni wiatrowych o łącznej mocy 39 MW, maksymalnej wysokości wież do 170 m każda i średnicy śmigła 90 m wraz ze stacją elektroenergetyczną 110/30KY i niezbędną towarzyszącą infrastrukturą techniczną, na terenie miejscowości [...]

Należy podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny dwukrotnie uchylał decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydane w przedmiocie określenia środowiskowych uwarunkowań dla farmy wiatrowej Drzewiany, dlatego też ponownie rozpoznając sprawę, Sąd w obecnym składzie zobowiązany jest do dokonania kontroli, czy w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy organ prawidłowo uwzględnił wytyczne i wskazania zawarte w poprzednich wyrokach. Podporządkowanie się organu ponownie orzekającego w sprawie wytycznym Sądu i wyrażonej przez ten Sąd ocenie prawnej jest głównym kryterium sądowej kontroli poprawności nowowydanej decyzji. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny Sądu uprzednio orzekającego i co do których Sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu, ponownie oceniane być nie mogą.

Stosownie bowiem do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej jako P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem. Pojęcie "ocena prawna" z art. 153 P.p.s.a. oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje przeprowadzonej oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości np. w postaci braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

W tej sprawie Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 192/13 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza z [...] r. z uwagi na naruszenie art. 7 Kpa, art. 77 § 1 Kpa, art. 80 Kpa, art. 84 § 1 Kpa, art. 107 § 3 Kpa i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa wobec, ogólnie rzecz ujmując, niedostatecznego wyjaśnienia i uzasadnienia istotnych motywów rozstrzygnięcia o ustaleniu środowiskowych uwarunkowań dla realizacji spornej inwestycji, braku należytej oceny raportu, w szczególności, w kontekście zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od decyzji z dnia [...] r.

Z kolei wyrokiem z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 749/14 Sąd uchylił wydaną po ww. wyroku decyzję Kolegium z dnia [...] r. Nr [...] stwierdzając, że decyzja ta skierowana została do podmiotu, który już nie istniał. Jednocześnie, Sąd wskazał, że odstąpił od oceny merytorycznej zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, gdyż bezsprzecznie byłaby ona przedwczesna. Według wskazań Sądu, w toku ponownej analizy sprawy organ II instancji winien poczynić kroki celem właściwego określenia stron postępowania, w tym podmiotu, który nabył uprawnienia wynikające z decyzji z dnia [...] r. o środowiskowych uwarunkowaniach.

W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, orzekający obecnie Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że organ odwoławczy uwzględnił w zaskarżonej decyzji, przekazane mu w dwóch wyrokach, zalecenia i wytyczne Sądu.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy - w przeciwieństwie do poprzedniej decyzji SKO z dnia [...] r. Nr [...] - wyczerpująco odniósł się do poszczególnych zagadnień związanych oceną oddziaływania projektowanej farmy [...] na środowisko, w szczególności właściwie przeanalizował wpływ przedsięwzięcia na środowisko oraz zdrowie i warunki życia ludzi, dokonał własnej oceny i weryfikacji raportu oraz rozważył wszystkie zarzuty podniesione w odwołaniu skarżącego, co znalazło odzwierciedlanie w uzasadnieniu tej decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 Kpa. Decyzja ta spełnia również wymogi określone w art. 85 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2013 r. poz. 1235 ze zm.), dalej zwana ustawą środowiskową.

Zgodnie z art. 85 ust. 1 oraz ust. 2, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wymaga uzasadnienia. Uzasadnienie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, niezależnie od wymagań wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, powinno zawierać:

1. 1) w przypadku gdy została przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko:
2. a) informacje o przeprowadzonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa oraz o tym, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę, i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa,
3. b) informacje, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione:
4. – ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko,
5. – uzgodnienia regionalnego dyrektora ochrony środowiska oraz opinie organu, o którym mowa w art. 78,
6. – wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone.

W ocenie Sądu, organ II instancji, zgodnie z wytycznymi z wyroku II SA/Sz 192/13, należycie rozpatrzył cały materiał dowodowy w tej sprawie, podając przyczyny nieuwzględnienia wniosków dowodowych stron, rozważył i wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy w sposób wystarczający dla podjęcia rozstrzygnięcia o środowiskowych uwarunkowaniach dla spornej inwestycji, realizując tym samym zasady procedury administracyjnej określone w art. 7, 77 § 1 i 80 oraz 84 Kpa.

W tym miejscu należy podkreślić, że strona skarżąca nie wnosiła zarzutów formalnych do przebiegu postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, w tym do procedury udziału społeczeństwa w postępowaniu w tej sprawie, jak i formalnej zawartości wydanej decyzji z punktu widzenia przepisów ustawy środowiskowej, a orzekający uprzednio skład Sądu żadnych wad w tym zakresie nie dopatrzył się, a zatem kwestie te nie podlegały ponownej ocenie obecnego składu Sądu.

Sąd stwierdził, że Kolegium dokładniej niż w uprzednio skontrolowanej decyzji, omówiło temat wpływu planowanego przedsięwzięcia na zdrowie ludzi i ich warunki życia, w szczególności w zakresie emisji hałasu i infradźwięków oraz efektu migotania, a także wpływu inwestycji na wody powierzchniowe i podziemne, odpowiadając tym samym na główne zarzuty odwołania od decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania.

Analizując czynnik hałasu emitowanego przez elektrownie wiatrowe organ odniósł się do wyników raportu, wskazał obowiązujące dopuszczalne normy hałasu dla poszczególnych terenów z rozróżnieniem rodzajów zabudowy i z odniesieniem się do przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.U. z 2014 r., poz. 112) oraz podał odległości do najbliższej zabudowy mieszkaniowej (700 m), stwierdzając, że poziom hałasu dla obszarów chronionych zamknie się w granicach dopuszczalnych przepisami. W tym też zakresie odwołał się do obliczeń dokonanych w postanowieniu przez organ ochrony środowiska (RDOŚ). Do aspektu emisji hałasu organ odwoławczy nawiązał także przy okazji omawiania poszczególnych wariantów inwestycji (I, II, III) z uzasadnieniem wyboru do realizacji wariantu III inwestycji jako najkorzystniejszego dla środowiska - ze względu na położenie na płaskim terenie upraw rolnych o małej wartości przyrodniczej i mniejszy rozmiar, podyktowanego m.in. warunkiem zachowania właściwych dla pory dnia i nocy norm hałasu.

Zagadnienie hałasu organ rozważył także dla etapu budowy farmy, wskazując, że ewentualna uciążliwość będzie miała charakter okresowy (vide: str. 9 i 13 uzasadnienia decyzji), nadto organ wyjaśnił, iż po zakończeniu budowy teren zostanie uporządkowany i przywrócony do stanu poprzedniego, co pozostaje w gestii inwestora. Sposób rozprzestrzeniania się hałasu obrazują mapy izolinii hałasu z raportu z których wynika, że poziom hałasu nie przekracza dopuszczalnych poziomów poza terenem inwestycji.

Organ podkreślił także, że w celu weryfikacji prognozy tego rodzaju oddziaływania został na inwestora nałożony obowiązek wykonania po oddaniu farmy do eksploatacji pomiarów kontrolnych hałasu na terenach objętych ochrona akustyczną oraz że dla terenów rolnych brak jest norm prawnych określających dopuszczalne poziomy hałasu.

W kwestii infradźwięków organ II instancji na stronie 14 uzasadnienia decyzji objaśnił co to jest hałas infradźwiękowy, jakie są jego źródła, parametry słyszalności przez człowieka oraz możliwości wpływu na zdrowie i wskazał, że elektrownie wiatrowe emitują infradźwięki na bardzo niskim poziomie, poniżej wartości mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi.

Dalej organ odniósł się do czynnika migotania cienia i pola elektromagnetycznego wyjaśniając, że aby efekt migotania cienia mógł osiągnąć częstotliwość szkodliwą dla ludzi, a więc przekraczać 2,5 Hz, to rotor wirnika musiałby wykonywać 50 obrotów na minutę, a obecnie stosuje się wolnoobrotowe turbiny, które obracają się z prędkością maksymalną 13 obrotów na minutę. Poza tym wieża i łopaty wirnika są powlekane specjalną matową farbą. Natomiast z raportu wynika, że składowe elektryczna i magnetyczna dla miejsc dostępnych dla ludzi nie będą przekraczały wartości dopuszczalnych (vide: str. 14 uzasadnienia).

W kwestii ewentualnego zagrożenia zanieczyszczenia wód organ II instancji, powołując się na raport, stwierdził brak oddziaływania inwestycji na wody podziemne, gdyż analizowany obszar znajduje się poza obszarami o płytkim zaleganiu wód podziemnych i ochronnych ujęć wód podziemnych, a także nie leży w obrębie głównych zbiorników wód podziemnych i nie występują tu wody powierzchniowe.

W odniesieniu do kolejnych uwag skarżącego w zakresie wpływu elektrowni wiatrowych na funkcjonowanie internetu, telefonu i telewizji, organ II instancji wskazał na brak badań, aby istnienie elektrowni wiatrowych było przyczyną powstawania negatywnego wpływu na media. Organ omówił także pozostałe podnoszone w toku postępowania kwestie typu oblodzenie wirników i inne zagrożenia o charakterze nadzwyczajnym (str. 14 i 15 uzasadnienia).

Organ II instancji wskazał nadto, że nie istnieje możliwość kumulowania się oddziaływań przedsięwzięć znajdujących się na obszarze oddziaływania inwestycji.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy rzetelnie uzupełnił uzasadnienie decyzji o monitowaną w odwołaniu analizę powyżej wskazanych aspektów oddziaływania kwestionowanej inwestycji na środowisko.

Sąd stwierdził również, że tym razem organ odpowiedział na wątpliwości skarżącego co do użytego w decyzjach pojęcia "odwracalność" inwestycji, wyjaśniając na stronie 11 i 12 uzasadnienia m.in., że odwracalność oddziaływania na etapie realizacji przedsięwzięcia wiąże się z brakiem konieczności utrzymywania zaplecza budowlanego w fazie użytkowania farmy wiatrowej. Z kolei eksploatacja elektrowni przewidziana jest na czas określony (25-30 lat), po którym nastąpi jej demontaż, a także rozbiórka infrastruktury towarzyszącej, co spowoduje natychmiastowy powrót krajobrazu do stanu wyjściowego.

Trafnie, zdaniem Sądu, Kolegium uznało za chybiony zarzut odwołującego o braku odniesienia się przez organ I instancji do wyników oceny przedsięwzięcia dokonanej przez RDOŚ, gdyż decyzja organu I instancji w całości uwzględnia uwarunkowania wskazane w postanowieniu uzgadniającym RDOŚ z dnia 28 czerwca 2012 r.

Kolegium rozważyło również uwagi skarżącego zgłoszone w piśmie z dnia 23 lipca 2012 r. wskazując, że budowa i eksploatacja elektrowni wiatrowych nie będzie wpływała negatywnie na powierzchnię ziemi oraz gleby. Wyłączeniu z produkcji rolnej łącznie zostanie czasowo niecałe 2% gleb powierzchni ogólnej terenu, co nie spowoduje ograniczeń w dotychczasowym rolniczym użytkowaniu terenu.

W zakresie uwag dotyczących ustaleń raportu co do obecności na spornym terenie niektórych gatunków ptaków, wśród których wskazali gatunki takie jak bocian czarny, żuraw, bielik i gatunki szponiaste powołując się opracowanie pt. "Wstępna ocena wpływu planowanej farmy wiatrowej na awifaunę w rejonie miejscowości [...] autorstwa A.B. - PTOP [...] organ odwoławczy prawidłowo odwołał się do wyników monitoringu przedinwestycyjnego, ujętych w raporcie, stwierdzając, iż status ochronny ww. ptaków nie zostanie naruszony wskutek lokalizacji FW "[....]". Słusznie zauważyło Kolegium, że zarzut odwołującego nierzetelności badań monitoringowych w okresie 2009-2010 nie został poparty żadnymi danymi zebranymi metodycznie, a które to tylko dane uprawniałyby do zakwestionowania raportu.

Zdaniem Sądu, ocena dotycząca wpływu inwestycji na ornitofaunę została wystarczająco omówiona w uzasadnieniu decyzji i istotne jest w tym zakresie ustalenie, że nie zachodzi możliwość oddziaływania przedsięwzięcia na obszary wymagające specjalnej ochrony ze względu na występowanie zwierząt lub ich siedlisk lub siedlisk przyrodniczych objętych ochroną, w tym na obszary Natura 2000, nie nastąpi wpływ na spójność i integralność obszarów Natura 2000, a inwestycja nie powinna powodować przekroczeń standardów jakości środowiska, tym samym pogorszenia stanu środowiska.

Należy podkreślić, że raport, w oparciu o który organy podejmują rozstrzygnięcie w swej istocie jest wysoko specjalistycznym opracowaniem autorstwa ekspertów z różnych dziedzin. W niczym, w ocenie Sądu, nie umniejsza jego mocy dowodowej fakt, że ten środek dowodowy jest sporządzany na zlecenie inwestora, skoro w dalszym toku postępowania podlega ocenie i opiniowaniu przez wyspecjalizowane organy w zakresie ochrony środowiska oraz zdrowia i życia ludzi (tu przez: Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska).

Sąd nie może samodzielnie dokonywać oceny merytorycznej treści przedmiotowego raportu, gdyż wymaga to wiadomości specjalnych z poszczególnych gałęzi nauki. Stąd ocena raportu dotyczy w szczególności kwestii, czy jest on wyczerpujący (kompletny) i spójny, czyli spełnia ustawowe wymagania co do jego zawartości (treści) w rozumieniu dyspozycji art. 66 ustawy środowiskowej, a więc nie może to być ocena merytoryczna. I w takim też zakresie Sąd może kontrolować prawidłowość oceny przedmiotowego dowodu wyrażoną w decyzjach organów merytorycznie rozstrzygających sprawę. Raport wchodzi w skład materiału dowodowego sprawy, jest dowodem z dokumentu i, jak każdy inny dowód składany przez stronę czy zgromadzony przez organ, podlega regułom postępowania dowodowego, w tym i swobodnej ocenie dowodów zgodnie z art. 80 Kpa.

Zdaniem Sądu, organ II instancji dokonał prawidłowej weryfikacji raportu złożonego do akt przedmiotowej sprawy administracyjnej. Z faktu, iż ocenił go pozytywnie, przyjmując jako dowód przemawiający za określeniem uwarunkowań przyjętych w decyzji, nie można wyprowadzić wniosku, iż taka ocena narusza obowiązek wynikający z art. 80 Kpa.

Organ prawidłowo ocenił przedmiotowy raport jako zgodny z zakresem wyznaczonym przez organ I instancji oraz odpowiadający w pełni wymogom art. 66 ustawy środowiskowej. Z tego też powodu zasadnie wskazał organ odwoławczy, że nie ma potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego o dowody wnioskowane przez skarżącego, gdyż raport w sposób kompleksowy ustalił wpływ inwestycji na środowisko.

Podważenie ustaleń raportu, jak słusznie podkreślił organ II instancji, mogłoby nastąpić jedynie, co do zasady, poprzez przedstawienie równie kompletnej analizy uwarunkowań przyrodniczych (tzw. kontrraportu), sporządzonej przez specjalistów dysponujący równie fachową wiedzą jak autorzy raportu, której wnioski pozostawałyby w całkowitej sprzeczności do tych zawartych w raporcie przedłożonym przez inwestora.

Zauważyć, że żadna ze stron postępowania zajmująca stanowisko opozycyjne względem inwestora, w tym skarżący, nie przedłożyli tego rodzaju dowodu.

Sąd podziela stanowisko Kolegium, że opinia wykonana przez Stowarzyszenie "[...], na która powołuje się skarżący, nie może stanowić skutecznego kontrdowodu dla raportu na podstawie którego wydano kwestionowane decyzje.

Organ wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, że nie ma potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, gdyż w żaden sposób nie przyczyni się to do wyjaśnienia okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a które - jak już powyżej wskazano - zostały wystarczająco rozstrzygnięte w niewadliwym raporcie. Organ wyjaśnił też, że wspomniane przez odwołującego rozbieżności mają swoje źródło w obranej metodyce sporządzenia dokumentacji i prowadzonych badań, w tym obserwacji fauny, a także ograniczonym okresie prowadzenia obserwacji w przypadku opracowania sporządzonego przez PTOP [...].

Zdaniem Sądu, tym razem Kolegium szeroko odniosło się w zaskarżonej decyzji do ww. wniosków dowodowych strony w postaci przesłuchania autorów raportu oddziaływania na środowisko, opinii "PTOP " [...] i o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w przedmiocie oceny prawidłowości wykonania raportu dostarczonego przez wnioskodawcę, jasno wyjaśniając powody ich nieuwzględnienia w prowadzonym postępowaniu (vide: uzasadnienie str. 9, 10 i 11).

Kolegium wskazało między innymi, że opracowanie PTOP [...], nie może być brane pod uwagę w niniejszym postępowaniu jako dowód choćby ze względu na jej wąski zakres oraz krótki okres obserwacji, zaś wnioski z tej opinii nie są na tyle doniosłe, aby determinować miały weryfikację raportu, sporządzonego jak ustalono zgodnie z prawem, w szczególności brak jest liczby wizyt, sposobu metodologii ani metod przeprowadzonych badań, a obserwacje zostały przeprowadzone krótkotrwale.

Stąd też zarzut braku odniesienia się organu do wniosków dowodowych strony nie mógł być aktualnie skutecznie podniesiony. W tym zakresie stanowisko organu odwoławczego również zostało należycie uzupełnione, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej obecnie decyzji, a które Sąd w pełni podziela.

Reasumując, Sąd stwierdził, że organ odwoławczy przeprowadzając ponownie postępowanie w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia lokalizacji [...] wiatraków farmy [...] na terenie zakreślonym we wniosku inwestora w pełni zastosował do wskazań Sądu z wyroku z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 192/13, co pozwoliło na prawidłowe merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, a w dalszej konsekwencji na merytoryczną ocenę Sądu rozstrzygnięcia o środowiskowych uwarunkowaniach.

Sąd w składzie obecnym stwierdza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że istotą postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest rozpoznanie wszelkich zagrożeń i uciążliwości zamierzonego przedsięwzięcia wobec środowiska i dopiero na tej podstawie możliwe jest określenie wpływu planowanej inwestycji na środowisko, a następnie warunków likwidacji lub minimalizacji stwierdzonych zagrożeń, co jak wynika z powyższego organ prawidłowo uczynił.

Organ trafnie uznał, że informacje zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, poddane w odpowiednim zakresie uzgodnieniu organów współdziałających były wystarczające do określenia warunków i skutków realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia dla środowiska.

Należy przypomnieć, że ustawodawca określił precyzyjnie katalog okoliczności uzasadniających odmowę zgody na realizację przedsięwzięcia, mianowicie organ może odmówić wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jedynie w razie:

1. 1) niezgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan ten został uchwalony (art. 80 ust. 2 ustawy środowiskowej), 2) odmowy uzgodnienia warunków realizacji bądź wydania negatywnej opinii, przez organy o których mowa w art. 77 ust. 1 ustawy środowiskowej, 3) braku zgody wnioskodawcy na realizację przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany, jeżeli z oceny oddziaływania na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w innym wariancie (art. 81 ust. 1 ustawy środowiskowej), 4) gdy z oceny oddziaływania na środowisko wynika, że przedsięwzięcie może znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, a za realizacją przedsięwzięcia nie przemawiają konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym i brak jest rozwiązań alternatywnych (art. 81 ust. 2 ustawy środowiskowej), 5 jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika, że przedsięwzięcie może spowodować nieosiągnięcie celów środowiskowych zawartych w planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza (art. 81 ust. 3 ustawy środowiskowej).

Mając na uwadze materiał dowodowy sprawy i dokonane w niej ustalenia jasno i czytelnie przedstawione w zaskarżonej decyzji, w kontekście przywołanych regulacji prawnych, Sąd uznał, że organ zasadnie stwierdził, iż zaistniały przesłanki do ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla realizacji budowy farmy wiatrowej Drzewiany.

Należy zgodzić się z organem II instancji, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miał fakt pozytywnego zaopiniowania planowanego przedsięwzięcia przez RDOŚ oraz organ Inspekcji Sanitarnej. Ponadto żaden z uczestników postępowania nie zakwestionował skutecznie prawidłowości tych rozstrzygnięć. Przedmiotowe uzgodnienie i opinie są wiążące dla organu wydającego decyzję środowiskową. Twierdzenia skarżącego, jak i przedłożony dowód w postaci opinii Towarzystwa Ochrony Przyrody [...] nie doprowadziły do skutecznego podważenia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

Sąd stwierdził także, że Kolegium odniosło się do kwestii ustalenia podmiotu, który nabył uprawnienia z decyzji z dnia [...] r. i klarownie wyjaśniło, że przedmiotowa decyzja organu I instancji została skierowana do właściwego podmiotu. Spółka C. została w dniu 20 grudnia 2012 r. przejęta wraz z całym majątkiem przez Spółkę B. Następnie Spółka B zmieniła nazwę na Spółkę C.. i została przekształcona w spółkę C. Na dzień rozpatrywania odwołania R. S. przez organ odwoławczy podmiotem, który nabył uprawnienia z decyzji organu I instancji z dnia 3 października 2012 r. a zatem i stroną postępowania jest spółka C

Tym samym niezasadny okazał się zarzut skarżącego naruszenia art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez pominięcie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu z dnia 21 maja 2015 r.

W tym stanie rzeczy, nie stwierdzając w ustalonych okolicznościach sprawy naruszenia prawa uzasadniającego uchylenie zaskarżonej decyzji, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.