Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]Kierownik Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza, orzekł o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego P. M. [...] z tytułu alimentów wypłaconych w okresie [...] z funduszu alimentacyjnego i [...] z tyt. odsetek.
Jako podstawę prawną decyzji wskazano w niej miedzy innymi art. art. 27 ust. 1, 1a, ust. 2 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.)
Z uzasadnienia tej decyzji, sprostowanej postanowieniem z dnia [...] co do daty przyznania świadczenia wynika, że Burmistrz decyzją z dnia [...] ustalił świadczenie w kwocie [...] miesięcznie należne O. M. z funduszu alimentacyjnego na okres od [...]. Organ przytoczył treść art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wyjaśnił, że decyzją z dnia [...], orzekł o obowiązku P. M. zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz O. M. Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia [...] uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji decyzją z [...] ponownie orzekł o obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz O. M. Odwołanie od tej decyzji wniósł pełnomocnik dłużnika. Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją Nr [...] uchyliło tę decyzję do ponownego rozpoznania.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy oraz uzupełnieniu materiału dowodowego zgodnie ze wskazaniami SKO, organ I instancji stwierdził, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od [...] podlegają zwrotowi.
Odwołanie od wyżej opisanej decyzji z dnia [...] wniósł pełnomocnik P.M. – adwokat D. K. podnosząc zarzuty naruszenia art. 21 pkt 1 i 2 oraz art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 7, art. 8 i art. 109 K.p.a poprzez niedoręczenie skarżącemu decyzji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego i wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz wskazując art. 27 ust. 1, 2 i 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżona decyzję.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, po opisaniu dotychczasowego toku sprawy, przytoczył treść art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie którego podjęta została zaskarżona decyzja.
Powołując się na akta sprawy Kolegium ustaliło, że organ I instancji decyzją z dnia [...] przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego R.O. na rzecz małoletniego O. M., jak również, że dłużnik przekazał na rzecz osoby uprawnionej na ręce R. O. alimenty po [...] miesięcznie poza [...] w pełnej kwocie lub w ratach twierdząc, że w okresie od [...] płacił alimenty. Organ II Instancji stwierdził, że w aktach sprawy znajdują się niekompletne wyciągi bankowe a także zlecenia wypłaty dokonane przez E. M. z tytułu alimentów P. M. na rzecz R.O. Kolegium ustaliło dalej, że wpłacone kwoty alimentów R. O. zwracała dłużnikowi alimentacyjnemu, co zostało potwierdzone w postępowaniu uzupełniającym oświadczeniem ze wskazaniem przekazania ich komornikowi sądowemu.
Jednocześnie z oświadczenia wierzyciela z dnia [...] wynika, że powyższe kwoty były dłużnikowi zwracane lub nie zostały przyjęte, a postępowanie dłużnika alimentacyjnego miało na celu utrudnienie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna, co doprowadziło do zmiany miejsca zamieszkania i likwidacji znanego dłużnikowi konta bankowego. Po likwidacji konta bankowego R. O. nie odbierała przekazów pieniężnych od dłużnika alimentacyjnego.
Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO zauważyło, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie nakazują organowi przesyłania (doręczania) dłużnikowi alimentacyjnemu decyzji ustalających prawo osób uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy, organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu tylko informację o przyznaniu osobie uprawionej świadczenia alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że takie zawiadomienie z dnia [...] zostało wysłane do P.M. a z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach wynika, że zostało odebrane w dniu [...] Według Kolegium wyrok NSA z dnia 5.10.2011 r., sygn. I OSK 793/11, na który powołano się w wyroku WSA z dnia 5.12.2012 r. sygn. akt stwierdzającym, że dłużnik alimentacyjny powinien być stroną postępowania o przyznanie przedmiotowego świadczenia, co do tej kwestii ma charakter odosobniony.
Organ II instancji za bezpodstawny uznał zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego wywodząc, że w postępowaniu opartym o przepis art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ rozstrzyga tylko o kwestii zwrotu należności i nie ma podstaw do badania czy odniesienia się do faktu całkowitej lub częściowej spłaty zobowiązań. Badanie czy w okresie świadczeniowym wierzycielowi przysługiwało świadczenie z funduszu alimentacyjnego, może być prowadzone w postępowaniu o przyznanie takiego świadczenia czy też w postępowaniu o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych.
W związku z powyższym Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem.
P. M. reprezentowany przez pełnomocnika adw. D.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając:
- 1. sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym,
- 2. nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych w sprawie mających wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a w szczególności ustalenia czy doręczono skarżącemu decyzję przyznającą zasiłek alimentacyjny uprawnionemu małoletniemu O.M.,
- 3. obrazę postanowień art. 109 kpa w związku z art. 20, 28 i 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez niedoręczenie skarżącemu decyzji o przyznaniu zasiłku alimentacyjnego małoletniemu O. M.,
- 4. obrazę art. 7 oraz art. 77 kpa poprzez uchybienie obowiązku "wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z odwołań wymienionych w pkt 1-17 i załączonych dowodów wpłat alimentów dokonanych przez P.M. wymienionych w odwołaniu z dnia [...] do SKO od decyzji Burmistrza z dnia [...].
W uzasadnieniu skargi poza powtórzeniem tez stawianych w niej zarzutów oraz przytoczeniu argumentacji takiej jak w odwołaniu, skarżący podniósł, że w zaskarżonej decyzji SKO diametralnie zmienia swoje stanowisko nie odnosząc się do poprzednich stwierdzeń i wytycznych dla organu I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten nie narusza prawa w istotny sposób, uzasadniający jego wyeliminowanie z obrotu prawnego przez sąd.
Na wstępie, wobec zawartego w skardze wniosku o przeprowadzenie dowodu z akt administracyjnych, wyjaśnić trzeba, że stosownie do art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz. U. z 2012 r, poz. 270 z późn. zm.), dalej określanej jako: "P.p.s.a." sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy administracyjnej, a zatem nie zachodzi potrzeba przeprowadzania dowodu z tych akt. Sąd przy tym nie rozstrzyga merytorycznie sprawy administracyjnej, gdyż to należy do organów administracji publicznej, lecz kontroluje zgodność z prawem zaskarżonej decyzji ostatecznej, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), rozstrzygając w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną, jak stanowi to art. 134 § 1 P.p.s.a. Oznacza to między innymi niedopuszczalność wychodzenia przez sąd administracyjny poza granice przedmiotowe konkretnej sprawy, które zakreślane są przez przedmiot decyzji organu I instancji.
Dlatego w świetle powyższych uregulowań oraz art. 106 § 3 P.p.s.a nie było podstaw do przeprowadzenia dowodów uzupełniających. Natomiast wobec przekazania przez organ sądowi wraz z odpowiedzią na skargę niepełnych akt administracyjnych, sąd zobowiązał Kolegium do usunięcia tego braku.
W niniejszej sprawie należało zatem poddać kontroli legalności tylko decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dlatego za całkowicie bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są zarzuty i wywody skargi kwestionujące prawidłowość postępowania administracyjnego, które zakończyło się przyznaniem małoletniemu synowi skarżącego świadczeń alimentacyjnych (a nie " " jak świadczenie to nazywa autor skargi) z funduszu alimentacyjnego.
Mimo że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na odrębność tych postępowań, to jednak, wobec zarzutów skargi, zagadnienie to wymaga głębszego wyjaśnienia. Mianowicie, ustawa z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), reguluje odrębnie zagadnienia przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z tego funduszu oraz zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 27 wyżej wskazanej ustawy. W myśl ust. 1 powołanego przepisu, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Zgodnie z art. 27 ust. 2 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (ust. 3).
Z powyższych przepisów wynika, że świadczenie przyznane z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem zwrotnym, zaś obowiązek zwrotu powstaje, albo po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O tym obowiązku rozstrzyga organ administracji właściwy wierzyciela, w formie decyzji. Decyzja o zwrocie wypłaconego świadczenia stanowi więc konsekwencję decyzji przyznającej to świadczenie.
Rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 27 ust. 2 ustawy, konkretyzuje obowiązek zwrotu należności wyłożonych z budżetu państwa na podstawie decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta podejmowana jest w sytuacji potwierdzonego przez komornika braku możliwości wyegzekwowania alimentów od dłużnika alimentacyjnego.
Ustawodawca jednoznacznie określił, że obowiązek zwrotu właściwemu organowi wierzyciela należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego spoczywa na dłużniku, gdyż za niego – w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie - wypłacane są środki finansowe osobie uprawnionej do alimentów. Rozstrzygnięcie co do tej kwestii potwierdza zatem powstanie po stronie dłużnika nowego obowiązku, który należy odróżnić od obowiązku alimentacyjnego wynikającego z orzeczenia sądu.
Zawsze zatem, gdy w obrocie prawnym pozostaje administracyjna decyzja ostateczna przyznająca prawo do świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego, wypłata tych świadczeń ma charakter zastępczy za osobę zobowiązaną do łożenia alimentów, co pociąga za sobą prawny obowiązek zwrócenia przez zobowiązanego równowartości tych świadczeń. Konkretyzacja tego obowiązku następuje w decyzji administracyjnej określającej wysokość kwoty podlegającej zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Analiza treści przepisu art. 27 ustawy prowadzi do wniosku, że wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wymaga tylko i jedynie ustalenia, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia zostały wypłacone. Powyższe warunki muszą być spełnione kumulatywnie. Przy czym, dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, dopóki decyzja o przyznaniu świadczenia nie zostanie wzruszona, bądź wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2005 r. sygn. akt I OSK 793/11, lex nr 1149435).
W ocenie Sądu, za prawidłowe uznać należy stanowisko organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki warunkujące wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zarzut niewyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych jest chybiony.
Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] organ przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna skarżącego w kwocie po [...] miesięcznie, na okres od [...]. W podanym okresie świadczeniowym należności zostały wypłacone uprawnionemu.
Powyższa okoliczność faktyczna wypłaty świadczeń na rzecz uprawnionego w ustalonym okresie, przesądza o prawidłowości rozstrzygnięcia zobowiązującego skarżącego do zwrotu całej kwoty wypłaconej z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
Jeszcze raz podkreślić trzeba, że decyzja wydana w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy ma charakter decyzji związanej. Oznacza to, że spełnienie łącznie dwóch wyżej wskazanych przesłanek, tj. wypłacenia ze środków funduszu alimentacyjnego świadczenia dla osoby uprawnionej oraz funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji przyznającej to świadczenie, obliguje organ do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu należności. Przy czym organ prowadząc postępowanie nie jest uprawniony do ustalenia żadnych innych okoliczności aniżeli te, które warunkują podjęcie orzeczenia o zwrocie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Wbrew zarzutom skargi, bez znaczenia, dla niniejszej sprawy jest to, czy i kiedy skarżący dowiedział się o wydaniu decyzji w sprawie przyznania na rzecz O. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, albowiem ta okoliczność nie mieści się w przesłankach materialnoprawnych zastosowania art. 27 ust. 2 ustawy. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1494/12, w którym podkreślono, że "przekazanie dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest czynnością niezależną od decyzji wydanej w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Przekazanie informacji w tym zakresie nie jest zatem przesłanką rozstrzygnięcia decyzji ustalającej obowiązek zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu " (wyrok dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów postępowania administracyjnego i zostały podjęte zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W tym stanie rzeczy, orzeczono o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.