Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 18 września 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 153/14

Uzasadnienie

J.B. zwróciła się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie jej uprawnień kombatanckich z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Wnioskodawczyni podała, że od 1942 – 1945 została wywieziona na roboty przymusowe do miejscowości [...] obecne [...]. Jako dziecko musiała obowiązkowo pracować w polu przy zbieraniu ziemniaków. Podczas nalotu została sama.

Decyzją z [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1, art. 2, art. 3, art. 4 oraz art. 22 § 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 2012, poz. 400) odmówił J.B. przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 1 zgodnie z którą uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które: " brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej."

Ponadto za działalność kombatancką uznaje się: 1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie,

1. 2) uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej,
2. 3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945,
3. 4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej,
4. 5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej,
5. 6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu,
6. 7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945.

Art. 2 wskazuje, że za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się:

1. 1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956,
2. 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych,
3. 3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży,
4. 31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci,

1. 4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej łub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945,
2. 5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców,
3. 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć łub uszczerbek na zdrowiu,
4. 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych.

W myśl art. 3 do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania:

1. 1) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWDZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2,
2. 2) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2.

Art. 4 stanowi, że przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:

1. 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:
2. a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,
3. b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,
4. c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,
5. 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach,
6. 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:
7. a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,
8. b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR,
9. 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
10. 2. Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

Organ mając na uwadze przesłanki zawarte w art. 1-4 ustawy o kombatantach (...) uznał, iż podniesiona przez stronę okoliczność nie spełnia wymagań ustawowych określonych przez Ustawodawcę.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ww. ustawy "O spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia. Na podstawie decyzji o przyznaniu przez Kierownika uprawnień określonych w ustawie Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaje odpowiednie zaświadczenie".

J.B. wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku, wskazując, że jest osobą poszkodowaną przez wojnę, w wyniku postrzału ma kalectwo trwałe.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] r. na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 1 – 4 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. Z 2012 r. poz. 400) utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

W ocenie organu ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego enumeratywnie wylicza tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich.

Organ przeprowadził dowód z ustnego przesłuchania strony na okoliczność, czy w związku z deportacją do pracy przymusowej przebywała w obozie, który spełniałby warunki określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b" lub "c", jednak w trakcie przesłuchania, które miało miejsce w Urzędzie Miasta w dniu [...] r. J.B. zeznała, że nie pamięta czy ona lub jej rodzina przebywali w jakimkolwiek obozie.

Wskazywana przez stronę okoliczność deportacji do pracy przymusowej i jej wykonywania w okresie okupacji, zdaniem organu nie zostały przewidziane przez ustawodawcę polskiego, jako tytuły uprawniające do przyznania uprawnień kombatanckich. Organ wskazał, że nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń odnośnie tytułów przysługujących uprawnień wynikających z ustawy o kombatantach, natomiast uregulowania ustawowe wykluczają możliwość dowolnego interpretowania przepisów ustawy, którymi organy są związane. Organ wskazał, iż zagadnienie prac przymusowych reguluje ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSSR. J.B. decyzją Kierownika Urzędu z dnia 2 stycznia 1997 r. uzyskała uprawnienie do świadczenia przewidzianego we wskazanej ustawie.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła J.B., która w skardze powołała się na te same argumenty, które podniosła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając, że był to przymusowy obóz pracy, z którego do pracy przymusowej była wożona rano wraz z grupą dzieci wozem konnym, a wieczorem przywożono ich z powrotem do obozu.

Na rozprawie skarżąca podała, że przebywała w obozie [...], jej starsi bracia wraz z matką przebywali w miejscowości [...]. W wyniku postrzału była ranna i po operacji przewieziono ją do matki.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a.").

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał,. że zarzuty zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie.

Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w art. 1 określa jakie osoby należy uznać za kombatantów i jakie działania należy uznać za kombatanckie.

Dalsze przepisy zawarte w art. 2 i 3 ustawy wskazują jaka działalność uznawana jest za równorzędną z działalnością kombatancką i jakie osoby działalności kombatanckiej lub równorzędnej z taką działalnością należy zaliczyć. Natomiast art. 4 ustawy odnosi się do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego oraz wyjaśnia co należy rozumieć pod pojęciem represji wojennych.

Wskazywane przez J.B. okoliczności deportacji do pracy przymusowej i jej wykonywania w okresie wojennym oraz to, że podczas wykonywania tych prac strona została sama, nie wypełniają przesłanek ustawowych do uznania, że przysługują skarżącej uprawnienia kombatanckie.

J.B. urodziła się [...] r. zatem latach 1942 – 45 miała 6 – 10 lat. Mając na uwadze treść art. 1 i 2 ustawy nie mogła pełnić służby wojskowej, uczestniczyć w walkach zbrojnych.

Skarżąca nie przebywała też w niewoli ani obozach, o których mowa w art. 3 ustawy. Przeczy temu twierdzenie strony, iż pracowała w gospodarstwie rolnym gdzie zbierała ziemniaki, pasła krowy.

Również nie można uznać, że skarżąca przebywała w miejscu odosobnienia z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych, o których mowa w art. 4 ustawy.

Jak wynika ze zgromadzonego w aktach administracyjnych materiału dowodowego J.B. powołując się na te same okoliczności związane z deportacją do pracy przymusowej otrzymała stosowne uprawnienie do świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87 poz. 395).

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 P.p.s.a. należało orzec jak w wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).