Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a." oraz art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2 i art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), zwanej dalej "u.p.s.", po rozpatrzeniu odwołania I. B. (dalej: "skarżący", "strona skarżąca") od decyzji Burmistrza T. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] odmawiającej przyznania zasiłku okresowego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy, z którego wynikało, że skarżący wnioskiem z dnia 13 listopada 2019 r. wystąpił o udzielenie mu pomocy finansowej. Organ I instancji odmówił przyznania zasiłku okresowego, wskazując na brak współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym.
Odwołując się od decyzji organu I instancji I. B. podniósł, że spełnia warunki do przyznania świadczeń i organ nie mógł mu ich odmówić ich przyznania tylko z powodu jego alkoholizmu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniając swoją decyzję w pierwszej kolejności przytoczyło przepis art. 38 ust. 1 u.p.s. określający zasady przyznawania przez organy pomocy społecznej zasiłku okresowego, przepis art. 8 ust. 1 tej ustawy w związku z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżący spełnia wskazane w rozporządzeniu kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, wynoszące 701 zł. Kolegium ustaliło również, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, został z nim zawarty kontrakt socjalny, natomiast decyzją z dnia [...] marca 2019 r. Kierownik Centrum Integracji Społecznej w R. orzekł o zaprzestaniu przez I. B. indywidualnego programu zatrudnienia socjalnego z dniem 18 marca 2019 r. ze względu na nieusprawiedliwioną nieobecność w dniach od 11-18 marca 2019 r. i brak możliwości wyjaśnienia przyczyn nieobecności z powodu braku kontaktu.
Organ odwoławczy w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty stwierdził również, że skarżący od 4 czerwca 2019 r. jest osobą nieaktywną zawodowo, został wykreślony w ewidencji z powodu niestawiennictwa w wyznaczonym terminie, finansowo pomaga mu matka, która opłaca rachunki i kupuje żywność, natomiast z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący nadużywa [...] i jest bierny zawodowo od wielu lat.
Kolegium w oparciu o powyższe ustalenia stwierdziło, że skarżący uczynił sobie z pomocy społecznej stałe źródło dochodu i nie podejmuje żadnych działań, które taki stan rzeczy by zmieniły.
Organ odwoławczy powołując się na przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. stwierdził, że brak współpracy z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczeń, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Zaprzestanie przez I. B. współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, tym bardziej, że nie jest w stanie sam jej pokonać, skutkowało - zdaniem organu - odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium podkreśliło, że celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie beneficjentów w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, skoro nie wykorzystują oni własnych uprawnień, zasobów i możliwości a z pomocy społecznej czynią sobie stałe źródło dochodu. Udzielenie pomocy w takiej sytuacji jest sprzeczne z zasadami pomocy społecznej.
- I. B. nie zgadzając się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r., wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
W skardze domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej Burmistrza T. z dnia [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego. Wniósł o dopuszczenie dowodów z dramatycznej sytuacji skarżącego, który od kilkunastu lat boryka się z brakiem zatrudnienia. Z powodu braku ubezpieczenia nie może się leczyć.
W uzasadnieniu skargi podniósł, że twierdzenie Kolegium, iż brak jest współpracy pomiędzy nim, a organem pomocy społecznej jest "nie do zaakceptowania, gdyż pomimo dramatycznej sytuacji doszło do rażącego naruszenia prawa konstytucyjnego i zasad współżycia społecznego".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w formie zasiłku okresowego.
Nakreślając ramy prawne rozpoznawanej sprawy, należy zwrócić uwagę na przepis art. 2 ust. 1 u.p.s., który stanowi, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
W myśl art. 38 u.p.s.
- 1. Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:
- 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;
- 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.
- 2. Zasiłek okresowy ustala się:
- 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie;
- 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.
- 3. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między:
- 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby;
- 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.
- 4. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie.
4a. W przypadku podjęcia zatrudnienia przez osobę objętą kontraktem socjalnym pobierającą zasiłek okresowy, może być on wypłacany nadal niezależnie od dochodu, do dnia wynikającego z decyzji przyznającej zasiłek okresowy, nie dłużej jednak niż do 2 miesięcy od dnia, w którym osoba została zatrudniona.
Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ I instancji skarżący spełnia warunki formalne kwalifikujące do przyznania wsparcia z pomocy społecznej, bowiem nie osiąga dochodu, a w dacie składania wniosku był osobą bezrobotną, chociaż nieaktywną zawodowo (wyrejestrowaną z Powiatowego Urzędu Pracy ze względu na niestawiennictwo w wyznaczonym terminie). Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia spowodowana była przeszkodą wynikającą z art. 11 ust. 2 u.p.s. W myśl tego przepisu brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Użycie przez ustawodawcę zwrotu "mogą stanowić podstawę" wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w tym zakresie.
W ocenie sądu, norma materialnoprawna stanowiąca oparcie dla decyzji w sprawie odmowy przyznania zasiłku okresowego, której rekonstrukcja uwzględnia postanowienia przepisu art. 38 u.p.s. na wyznaczenie granic zewnętrznych uznania przysługujących organom pomocy społecznej w postaci trzech podstawowych okoliczności, a więc spełnienie kryterium dochodowego i zaistnienie niezbędnej potrzeby bytowej oraz jednej negatywnej - braku współdziałania w przezwyciężeniu trudnej sytuacji. W analizowanej sprawie bezspornie spełniony został warunek kryterium dochodowego kwalifikujący do przyznania zasiłku okresowego bowiem przy kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącym 701 zł miesięcznie, skarżący nie osiąga żadnego dochodu. Zdaniem sądu, prawidłowe były ustalenia organu w zakresie ziszczenia się w sprawie okoliczności negatywnych, o których mowa w art. 11 u.p.s., które uzasadniają odmowę przyznania świadczenia.
Rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, organ winien mieć zawsze na uwadze, że pomoc ta ma charakter wspomagający osobę zainteresowaną w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji życiowej. Pomoc ta powinna być jednym z instrumentów polityki społecznej zmierzającym do ułatwienia i umożliwienia danej osobie powrót do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie. Zaspakajanie niezbędnych potrzeb bytowych, których dana osoba nie jest w stanie zaspokoić własnym działaniem stanowi formę wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Jednakże trzeba zauważyć, że z woli ustawodawcy poszczególne instytucje wsparcia pomocy społecznej zakładają współpracę osoby wnioskującej z organem w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji życiowej oraz podejmowanie własnych inicjatyw przez wnioskodawcę w celu poprawy swojej sytuacji. Rację ma organ twierdząc, że zasadnicze znaczenie dla zmiany sytuacji bytowej oraz osobistej osoby wnioskującej o pomoc społeczną ma kwestia podjęcia zatrudnienia, a co za tym idzie - realizowania zawartego kontraktu socjalnego, który to zatrudnienie umożliwiał w warunkach dostosowanych do sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego (kontrakt realizowany w Centrum Integracji Społecznej w R.).
W analizowanej sprawie skarżący, pomimo że nie osiąga żadnego dochodu, nie kontynuował zajęć w Centrum Integracji Społecznej, m.in. ze względu na zbyt niskie wynagrodzenie. Skarżący nie podał również żadnych powodów uzasadniających nie podejmowanie zatrudnienia w celu poprawy swojej sytuacji ekonomicznej i społecznej tym bardziej, że z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia skarżącego stał na przeszkodzie w podjęciu pracy. Nie podjął również terapii zmierzającej do leczenia uzależnienia od [...], które również utrudnia poprawę własnej sytuacji na rynku pracy czy funkcjonowanie w społeczeństwie. Nie skłoniło skarżącego do podjęcia leczenia postanowienie Sądu Rejonowego w G..
Potrzeby społeczeństwa zgłaszane w ramach pomocy społecznej, znacznie przekraczają środki, którymi dysponują organy administracji, co musi prowadzić do limitowania - w granicach obowiązującego prawa - rozmiaru przyznawanych świadczeń. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, iż nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń. Świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być źródłem stałego finansowania osób, które się o tę pomoc zwracają w szczególności, gdy sam skarżący nie czyni nic aby poprawić swoją sytuację. Obowiązkiem Ośrodka Pomocy Społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb tak, by beneficjenci pomocy społecznej stawali się jak najszybciej samowystarczalni i samodzielni. Organy pomocy społecznej nie mogą jednak bezrefleksyjnie wspierać osób, które ze swojej strony nie robią nic, by tę samodzielność lub samowystarczalność uzyskać.
Zdaniem sądu, okoliczność ta prawidłowo została prawidłowo oceniona przez organ jako brak współpracy ze strony skarżącego w celu zmiany sytuacji życiowej. Zadaniem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie osób i rodzin, nigdy zaś zastępowanie ich w dążeniu do osiągnięcia rezultatu określonego w art. 3 ust. 1 u.p.s. Zasada ta nazywana zasadą subsydiarności w sposób oczywisty oparta jest na konstrukcji współdziałania osoby ubiegającej się o taką pomoc, o czym zresztą wprost stanowi art. 4 ustawy. Zgodzić się zatem należy, że ewidentny brak aktywności ze strony skarżącego, jego roszczeniowa postawa uprawniają organ do zaniechania udzielenia żądanego świadczenia.
Podsumowując, w ocenie sądu, zebrany materiał dowodowy nie pozwolił na stwierdzenie, że organy uchybiły swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wyciągniętych przez organy wniosków nie można uznać za dowolne, a uzasadnień wydanych decyzji za niespełniających wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei odmowa przyznania świadczenia znajdowała uzasadnienie w przywołanych powyżej art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 4, art. 11 ust. 2 u.p.s.
W konsekwencji należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie naruszała ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Mając na uwadze powyższe, sąd uznał skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) ją oddalił.