Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., Nr L. dz [...] Dziekan Wydziału Budownictwa i Architektury [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] na podstawie art. 175 ust.1, art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U Nr 164 poz. 1365 ze zm.), art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000r. Nr 98 poz.1071 ze zm.) oraz § 7 ust.1 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] wprowadzonego zarządzeniem nr 51 Rektora [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] z dnia 23 czerwca 2010 r., nie przyznał P. D. następujących świadczeń socjalnych: stypendium socjalnego, stypendium mieszkaniowego i stypendium na wyżywienie.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że dochód na jedną osobę w rodzinie studenta przekroczył Podstawę Naliczania Stypendium Socjalnego (określone Pismem Okólnym Rektora ZUT nr 3 z dnia 3 lipca 2010 r. jako kwota - [...] zł) o 0,95 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji, P. D. wskazał na aktualną sytuację materialną swojej rodziny, która utraciła dochód ze strony ojca K. D.. Powodem utraty pracy przez ojca była całkowita upadłość i zakończenie działalności firmy A. Sp. z o.o., w której był zatrudniony od 23 maja 2008 r. do 29 maja 2009 r. Odwołujący się podał, że ojciec zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] nad[...], jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Obecnie jedynym żywicielem rodziny jest matka B. D., zatrudniona w Biurze Podróży [...] w [...] nad [...]. W związku z tym od dnia 1 czerwca 2009 r. do chwili obecnej, średni dochód miesięczny na jednego członka rodziny wynosi [...] złotych netto.
Ponadto P. D. stwierdził, że norma zawarta w § 8 ust. 3 zarządzenia nr 51 Rektora [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] z dnia [...] r. w sprawie wprowadzenia "Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...]" stanowi, iż miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe ustala się na zasadach określonych w art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Przepis art. 3 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawiera wyjaśnienia pojęć o których mowa w tej ustawie, m.in. pkt 1 tego artykułu wyjaśnia pojęcie dochodu, natomiast pkt 23 lit. c) tego artykułu, wyjaśnia również pojęcie utraty dochodu spowodowane utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło.
Zdaniem P. D., organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie elementy określone w art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem tak ustalony dochód w pełni odzwierciedla stan faktyczny sprawy. Ponadto § 6 ust. 1 zarządzenia nr 51 Rektora [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] z dnia 23 czerwca 2010 r., stanowi, że stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, iż mowa jest o jego trudnej sytuacji w dniu złożenia wniosku o jego przyznanie a nie, że kiedyś wystąpiła trudna sytuacja materialna.
Również ostanie zdanie § 8 ust. 2 ww. zarządzenia stanowi, iż liczbę osób w rodzinie studenta ustala się według stanu na dzień złożenia wniosku, a więc ważna jest aktualna sytuacja dotycząca wielkości rodziny.
Odwołujący się wskazał na § 10 ust. 1 i 2 ww. zarządzenia, w którym jest mowa o weryfikacji wysokości stypendium socjalnego w trakcie danego roku akademickiego, w przypadku gdy np. zwiększy lub zmniejszy się liczba osób zobowiązanych do utrzymania studenta lub liczba członków rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Wówczas student zobowiązany jest niezwłocznie powiadomić odpowiednio dziekana lub wydziałową komisję stypendialną o wymienionych powyżej zmianach dotyczących jego sytuacji materialnej i warunków wpływających na wysokość stypendium socjalnego. A zatem także i w tej sytuacji, brana jest pod uwagę bieżąca sytuacja materialna studenta.
Przywołane normy prawne, zdaniem P. D. wskazują, iż utrata dochodu przez jego ojca, winna być wzięta pod uwagę przy wyliczaniu, miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie.
Ponadto odwołujący się podał, iż jego brat R. D. jest obecnie studentem II roku studiów na kierunku fizjoterapia Akademii Medycznej we [...], co także wiąże się z dodatkowymi kosztami dla jego rodziny. W poprzednim roku akademickim, w związku z utratą dochodu przez jego ojca, miał przyznaną pomoc materialną w ww. zakresie, jak również w terminie zaliczył wszystkie wymagane egzaminy i zaliczenia, po czym uzyskał wpis na III semestr.
Decyzją z dnia 29 listopada 2010 r. Nr L.dz. [...] Rektor [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] na podstawie art. 175 ust. 2, art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, że zgodnie z § 8 ust. 11 pkt 2 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...], wprowadzonego zarządzeniem nr 51 Rektora [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] z dnia 23 czerwca 2010 r., dochód rodziny P. D. został naliczony na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w [...] o dochodach osiągniętych w [..] r. przez jego rodziców i jego brata. Po ponownym przeliczeniu wynika, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy wynosi [...] zł i przekracza podstawę naliczania stypendium socjalnego o 7 zł.
Ponadto organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 186 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego.
W obecnie obowiązującym Regulaminie przyznawania pomocy materialnej studentom [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...], nie ma zapisów związanych z dochodem utraconym, dlatego też, nie jest on brany pod uwagę do naliczania średniego dochodu w rodzinie.
Na decyzję Rektora [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] P. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skarżący powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto, po przytoczeniu treści przepisów art. 173 ust.1, art. 179 ust.1-5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz art. 3 i art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada o świadczeniach rodzinnych wskazał, że przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie, należy kierować się wszystkimi zasadami określonymi w ustawie o świadczeniach rodzinnych a więc również należy wziąć pod uwagę dochód utracony. Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów ustanowiony przez Rektora, na który powołuje się organ odwoławczy, nie może ustalać ani zmieniać zasad ustalania miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie. Na poparcie swych racji, P. D. przywołał wyrok sądu administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego.
W odpowiedzi na skargę, Rektor [...] Uniwersytetu Szczecińskiego podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze i zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Rektora [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Dziekana Wydziału Budownictwa i Architektury [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały, że miesięczny dochód w rodzinie studenta P. D. przekracza podstawę naliczania stypendium socjalnego. W sentencji decyzji, jako podstawę prawną odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń, organy wskazały na art. 175 ust. 2, art. 207 ust 1. ustawy z dnia 27 lipca 2007r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), zwanej dalej "P.s.w." oraz § 7 ust. 1 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...]. Wskazane wyżej przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, są jednak normami prawa ustrojowego i procesowego, określają bowiem właściwość instancyjną organu w przedmiocie rozpatrzenia odwołania oraz procedurę wydawania decyzji zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Natomiast przywołany § 7 ust. 1 Regulaminu stanowi, że stypendium socjalne obliczane jest jako różnica pomiędzy podstawą naliczania stypendium socjalnego a miesięcznym dochodem przypadającym na osobę w rodzinie studenta.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji nadmienił tylko, że zgodnie z art. 186 ust. 1 ustawy P.s. w. szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego.
Dla oceny zgodności z prawem powołanych wyżej decyzji, niezbędna jest analiza uregulowań zawartych ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z art. 179 ust.1 P.s.w. stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe (ust.2). Wysokość tego dochodu, nie może być jednak niższa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, oraz wyższa niż suma kwot określonych w art.5ust.1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (ust.3).
Z kolei art. 179 ust. 5 P.s.w. stanowi, że miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się:
- 1) dochodów, o których mowa w ust. 4 pkt 3, jeżeli student jest samodzielny finansowo;
- 2) świadczeń, o których mowa w art. 173 ust. 1;
- 3) świadczeń otrzymywanych na podstawie Działania Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego "Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne";
- 4) świadczeń pomocy materialnej dla uczniów otrzymywanych na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.);
- 5) pomocy materialnej, o której mowa w art. 173a.
Z powyższego wynika, iż organowi uczelni przysługuje władztwo ustalania dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium, jednakże w granicach wyznaczonych w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Organ ustalając wysokość dochodu ma obowiązek stosować wszystkie przepisy zawarte w ustawie oświadczeniach rodzinnych, które mają wpływ na prawidłowe ustalenie dochodu. Nie może natomiast czynić tego wybiórczo, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Skoro student poinformował organ szkoły wyższej uprawniony do rozstrzygania w sprawach pomocy stypendialnej, że jego sytuacja dochodowa uległa zmianie, albowiem ojciec utracił zatrudnienie na skutek likwidacji zakładu pracy i poparł to oświadczenie stosownymi dokumentami, to obowiązkiem organu było uwzględnienie tej okoliczności przy rozpoznawaniu wniosku o pomoc stypendialną na gruncie przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zakresie w jakim ustawa ta odwołuje się do ustawy o świadczeniach rodzinnych w kwestii utraconego dochodu. Definicję utraty dochodu zawiera art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych w pkt 23, enumeratywnie wyliczających sytuacje, w których następuje utrata dochodu, w tym związanych z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Organy odmawiając P. D. przyznania wnioskowanych świadczeń na podstawie Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] nie tylko naruszyły obowiązujące przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez dokonanie błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego, ale również naruszyły przepisy postępowania albowiem nie ustosunkowały się do wniosków skarżącego zawartych w odwołaniu, Konsekwencją tego zaniechania było wydanie wadliwej decyzji
Sąd zauważa, że organowi odwoławczemu przysługują zarówno kompetencje kontrolne jak i merytoryczne, winien on sprawę rozpatrzyć nie tylko z punktu widzenia kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale nadto winien sprawę rozpoznać merytorycznie, uwzględniając zgłoszone w odwołaniu zarzuty, zajmując w tej kwestii odpowiednie stanowisko w wydanej przez siebie decyzji, wyczerpująco je uzasadniając. Powyższe wynika zwłaszcza z wyrażonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zasada ta została przy rozpatrywaniu sprawy P. D. niewątpliwie naruszona.
Nie można bowiem za prawidłową uznać decyzji, w której organ nie powołując się na właściwe przepisy prawa, utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji, pomijając przy tym ocenę przedstawionych w odwołaniu zarzutów. Takie działanie organu stanowi zdaniem Sądu również naruszenie art. 77 § 1 K.p.a. bowiem jest to równoznaczne z nierozpatrzeniem przez organ całego materiału dowodowego sprawy.
Zauważyć również należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie spełniają wymogów procedury administracyjnej co do jej elementów składowych, w tym zwłaszcza uzasadnienia, czym narusza przepis art. 107 § 1 i 3 K.p.a. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.
Prowadząc ponownie postępowanie administracyjne organ I instancji ustali i należycie udokumentuje stan faktyczny sprawy, aby następnie na jego podstawie ocenić, czy spełnione są przesłanki do przyznania wnioskowanych przez skarżącego świadczeń z art. 179 ust. 1, ust. 3, ust. 4 i ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 5 ust. 1 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wydać w tym przedmiocie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa.
W tych okolicznościach, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Rektora [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Budownictwa i Architektury [...] Uniwersytetu Technologicznego w [...] z dnia 8 listopada 2010 r.