Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Dyrektor Zasadniczej Szkoły Zawodowej, dalej również jako "ZSZ", działając na podstawie art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), art. 104 K.p.a. oraz § 23 pkt 1a Statutu ZSZ w [...] i uchwały Rady Pedagogicznej z dnia 23 listopada 2015 r., skreślił M. S. z dniem [...] r. z listy uczniów klasy II ZSZ w [...] z powodu licznych nieusprawiedliwionych nieobecności w szkole i na zajęciach praktycznych, wskazując w uzasadnieniu, że z dniem [...] r. pracodawca rozwiązał z uczniem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego i z tego względu uczeń nie może kontynuować nauki.
Pismem z dnia 4 grudnia 2015 r. A. S., ojciec M. S., złożył odwołanie od ww. decyzji z dnia [..] r. Zdaniem odwołującego się, kwestionowana decyzja została wydana bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu, to jest postanowienia Sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S., bowiem po rozwiązaniu umowy o pracę z M. S., złożył on stosowny pozew do sądu pracy, który nie wydał dotychczas w sprawie żadnego rozstrzygnięcia.
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...]Kurator Oświaty w S., działając na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o systemie oświaty oraz art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego, dalej również jako "K.p.a.", stwierdził niedopuszczalność odwołania A. S. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał, że M. S. został przyjęty do klasy I Zasadniczej Szkoły Zawodowej w [...] Izby Rzemieślniczej Małej i Średniej Przedsiębiorczości w S. dnia 1 września 2013 r., zobowiązując się tym samym do systematycznego uczęszczania na zajęcia szkolne.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o systemie oświaty obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 6 lat, oraz trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 roku życia. Natomiast po ukończeniu gimnazjum obowiązek nauki spełnia się:
- 1) przez uczęszczanie do publicznej lub niepublicznej szkoły ponadgimnazjalnej;
- 2) przez realizowanie, zgodnie z odrębnymi przepisami, przygotowania zawodowego u pracodawcy (art. 16 ust. 5a ww. ustawy).
Organ wyjaśnił, że M. S., uczeń klasy II, urodził się dnia [...]r. w [...], a zatem z dniem [...] r. ukończył 18 lat. Z tą datą, zgodnie z art. 30 § 1 K.p.a. w związku z art. 10 i 11 Kodeksu cywilnego, dalej również jako "K.c.", uzyskał pełną zdolność do czynności prawnych. Zarazem w świetle przepisu art. 15 ust. 2 i art. 16 ust. 5a ustawy o systemie oświaty, z chwilą uzyskania pełnoletności M. S. przestał podlegać obowiązkowi nauki.
W ocenie Kuratora Oświaty, w dniu [...] r., w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, przymiot strony postępowania administracyjnego, którego przedmiotem było skreślenie z listy uczniów, w związku z osiągnięciem pełnoletności miał M. S., a nie jego ojciec A. S. - jako jego przedstawiciel ustawowy.
Organ argumentował, że odwołanie jest niedopuszczalne, gdy wnosi je osoba nieuprawniona, a więc niebędąca stroną w sprawie. Z uwagi na wniesienie odwołania od decyzji organu I instancji przez ojca M. S. – A. S. jako przedstawiciela ustawowego, którym już nie jest, czyli we własnym imieniu, należało stwierdzić niedopuszczalność odwołania na podstawie art. 134 K.p.a.
Pismem z dnia 22 stycznia 2016 r. M. S., reprezentowany przez pełnomocnika – ojca A. S., złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na wyżej opisane postanowienie Kuratora Oświaty w S. Skarżący zarzucił decyzji organu I instancji niezgodność z prawem z uwagi na jej wydanie bez uzyskania opinii samorządu uczniowskiego o skreśleniu skarżącego z listy uczniów. Ponadto, wskazał, że mógł być pełnomocnikiem skarżącego, jako jego ojciec. Zarzucił wskazanym w skardze nauczycielom działanie, których konsekwencją było naruszenie przez nich ustawy o systemie oświaty, Konwencji Praw Dziecka, zasad etyki zawodowej i kodeksu etycznego nauczyciela, to zaś doprowadziło do nieprzyznania skarżącemu promocji do klasy III.
Skarżący podkreślił okoliczność posiadania przez niego orzeczenia z poradni psychologiczno-pedagogicznej, z której wynika potrzeba dostosowania programu nauczania do jego indywidualnych potrzeb i możliwości.
W odpowiedzi na skargę Kurator Oświaty w S. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że narusza ono prawo w takim stopniu, iż konieczne stało się jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Przedmiotem skargi M. S., reprezentowanego przez ojca – A. S. jest postanowienie, którym Kurator Oświaty stwierdził niedopuszczalność odwołania od decyzji Dyrektora Zasadniczej Szkoły Zawodowej w [...] z dnia [..] r., nr [...], którą to decyzją M. S. został z dniem [...] r. skreślony z listy uczniów klasy II Zasadniczej Szkoły Zawodowej w [...].
Przyczyną uznania przez organ II instancji niedopuszczalności odwołania w niniejszej sprawie było stwierdzenie, iż przymiot strony w postępowaniu w sprawie skreślenia z listy uczniów miał M. S., który w dniu [...] r. ukończył 18 lat i z tą datą nabył pełną zdolność do czynności prawnych. Odwołanie od decyzji zostało natomiast złożone przez jego ojca A. S., który wskazał, że reprezentuje syna jako jego przedstawiciel ustawowy.
W ocenie organu odwołanie zostało zatem wniesione przez osobę nieuprawnioną, bowiem A. S. nie mógł działać w imieniu pełnoletniego syna jako jego przedstawiciel ustawowy. Następstwem tego stanowiska było uznanie przez organ, iż A. S. złożył odwołanie w imieniu własnym, a skoro nie był on stroną w sprawie, to należało uznać odwołanie przez niego wniesione za niedopuszczalne.
Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że Kurator Oświaty w S. dokonał trafnej oceny w zakresie tego, komu w niniejszej sprawie przysługuje przymiot strony postępowania.
Zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stronami postepowania administracyjnego mogą być osoby fizyczne (art. 29 K.p.a.) posiadające zdolność do czynności prawnych, którą ocenia się według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 K.p.a.). Stosownie do art. 30 § 2 K.p.a., osoby nieposiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli.
Redakcja ostatniego z cytowanych wyżej przepisów wskazuje na to, że w postępowaniu administracyjnym instytucja przedstawiciela ustawowego zastrzeżona jest dla przypadków, w których strona nie może sama reprezentować swoich interesów ponieważ nie posiada zdolności do czynności prawnych. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności, o czym stanowi art. 11 K.c. Pełnoletnim zaś, stosownie do art. 10 § 1K.c., jest ten, kto ukończył lat 18. Do czasu osiągnięcia pełnoletności, stosownie do art. 92 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską. Władza ta kończy się jednak z chwilą ukończenia przez dziecko 18 roku życia, co oznacza, że rodzic pełnoletniego dziecka przestaje być jego przedstawicielem ustawowym. Od tego momentu osoba pełnoletnia, jako posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli nie została ubezwłasnowolniona, nabywa prawo do reprezentowania własnych interesów, przy czym może ona udzielić rodzicowi pełnomocnictwa do reprezentowania jej w postępowaniu administracyjnym.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ poczynił prawidłowe ustalenia w przedmiocie legitymacji M. S. do występowania w postępowaniu o skreślenie go z listy uczniów uznając, że skoro jest on osobą pełnoletnią, to brak jest podstaw do reprezentowania go przez przedstawiciela ustawowego w osobie ojca, bowiem w związku z ukończeniem 18 roku życia nie pozostaje on już pod władzą rodzicielską.
W swoich rozważaniach organ przyjął, że skoro A. S. w odwołaniu wskazał, że reprezentuje M. S. jako jego przedstawiciel ustawowy i nie przedłożył jednocześnie pełnomocnictwa udzielonego mu przez syna, stanowi to wystarczającą podstawę do stwierdzenia, iż odwołanie zostało wniesione przez podmiot niebędący stroną w sprawie, a w konsekwencji stwierdzenia jego niedopuszczalności.
W ocenie sądu argumentacja ta nie zasługuje na uwzględnienie. Organ procedując w tej sprawie i dokonując wstępnej oceny odwołania naruszył bowiem zasady prowadzenia postępowania administracyjnego wyartykułowane w art. 8 i 9 K.p.a.
Zgodnie z art. 8 K.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Natomiast stosownie do art. 9 K.p.a. Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oznacza to, że w przypadku wniesienia odwołania przez osobę, w ocenie organu, nieuprawnioną organ ten ma obowiązek ustalenia, czy osoba taka posiada umocowanie do działania w imieniu odwołującego się. W niniejszej sprawie odwołanie zostało wniesione przez ojca skarżącego, który nie jest ani adwokatem ani radcą prawnym i w związku z tym ma prawo do błędnej interpretacji pojęcia "przedstawiciel ustawowy".
Rzeczą organu było zatem udzielenie skarżącemu stosownych pouczeń i wyjaśnienie, że w postępowaniu administracyjnym może reprezentować syna jako jego pełnomocnik, w oparciu o udzielone pełnomocnictwo, którego przedłożenia organ powinien od skarżącego zażądać pod rygorem przyjęcia, że odwołanie wnosi on we własnym imieniu i uznania złożonego środka odwoławczego za niedopuszczalny. Dopiero zaniechanie przez skarżącego dopełnienia nałożonego obowiązku dałoby organowi asumpt do uznania, iż odwołanie zostało wniesione przez osobę, której przymiot strony w postępowaniu nie przysługuje.
Organ obowiązku nałożonego art. 9 K.p.a. nie wykonał, a tym samym naruszył dyspozycję tego przepisu w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bowiem zamknął skarżącemu drogę do merytorycznego jej rozpatrzenia.
Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu administracyjnym, które z natury rzeczy charakteryzuje się nierównorzędnością stron, i w którym obywatel ma wobec organu pozycję słabszą, prowadzący postępowanie powinien dołożyć wszelkich starań, aby u strony postępowania wzbudzić przekonanie, że jego sprawa rozpatrywana jest z poszanowaniem przepisów i praw jej przysługujących, innymi słowy, w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej.
W niniejszej sprawie zasada ta nie została zachowana, czego konsekwencją było wydanie zaskarżonego postanowienia.
W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując jednocześnie iż ponownie rozpatrując sprawę organ zobowiązany będzie uwzględnić wskazane wyżej wytyczne.