Uzasadnienie
G. S. razem ze skargą na opisane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania złożyła na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku podała, że prowadzi bardzo małe gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni [...], to powierzchnia użytkowa podlegająca uprawie, a pozostała część to nieużytki i grunty pod budynkami.
Osiągany z uprawy ziemi oraz gospodarstwa agroturystycznego dochód jest niewielki i pozwala na opłacenie rachunków i życie na granicy minimum. Skarżąca od wielu lat zmaga się z boleriozą, co generuje dodatkowe wydatki na wizyty lekarskie i zakup lekarstw.
Wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W skład posiadanego majątku wchodzi dom o powierzchni [...], wartości ok. [...] zł, ziemia o pow. [...], [...], maszyny do uprawy ziemi, [...], wiata na maszyny rolne o pow. ok. [...], samochód osobowy [...], o wartości [...] zł. G. S. dysponuje kwotą [...]zł uzyskaną ze sprzedaży ziemi i ma ona być w całości przeznaczona na rozwój gospodarstwa.
Miesięczny dochód z prowadzonego gospodarstwa wynosi ok. [...] zł netto, natomiast na ponoszone wydatki składają się opłaty z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości wynoszące ok. [...]. zł, opłaty za gaz, energię, śmieci, wodę w wysokości ok. [...]. zł, wizyty lekarskie i leki na [...] ok. [...] zł.
W celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, wezwaniem z dnia 14 marca 2018 r. starszy referendarz sądowy zobowiązał ją do przedłożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy:
- - decyzji w sprawie podatku od posiadanych nieruchomości za rok [...],
- - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanego konta bankowego/kont bankowych z okresu ostatnich czterech miesięcy oraz rachunków oszczędnościowych,
- - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu i gospodarstwa z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd, woda itp.) oraz innych niezbędnych wydatków (np. zakup lekarstw),
- - dowodów potwierdzających wysokość wydatków leczenia [...],
- - kserokopii aktu notarialnego potwierdzającego sprzedaż ziemi,
- - zaświadczenia z właściwego urzędu o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego,
- - oświadczenia, czy skarżąca korzysta z dotacji przysługujących rolnikom, jeżeli tak, to przedłożenie decyzji potwierdzającej powyższy fakt,
- - zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodu osiąganego z prowadzonej działalności rolniczej i agroturystycznej.
Powyższego wezwania starszego referendarza sądowego, skarżąca mimo upływu zakreślonego terminu nie wykonała.
Starszy referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył:
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.
Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Przyznanie prawa pomocy możliwe jest tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródeł, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy.
Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są do końca jasne.
W rozpatrywanej sprawie z uwagi na podnoszone okoliczności, wskazujące, na bardzo wysokie wydatki i mimo osiągania dochodu, życie na granicy minimum, należało ustalić rzeczywistą sytuację skarżącej zarówno w odniesieniu do wysokości wydatków jak i wysokości osiąganych rzeczywiście dochodów. W tym też celu strona została wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów i wyjaśnień. Stwierdzić należy, że strona uchyliła się od przedstawienia żądanych od niej informacji i dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 14 marca 2018 r. Starszy referendarz sądowy nie jest zatem w stanie zweryfikować wiarygodności twierdzeń skarżącej, dotyczących jej sytuacji majątkowej.
Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.