Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwaną dalej: "K.p.a.", art. 3 pkt 2a i 16, art. 5 ust. 2, ust. 4 i 4b, art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania Z.R., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta K. Nr [...] z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad A.R.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że organ I instancji odmówił Z.R. przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad A.R., uzasadniając odmowę przekroczeniem kryterium dochodowego.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji Z.R. argumentował, że powinien otrzymać przedmiotowy zasiłek, gdyż do obliczania dochodu należało przyjąć tylko jego dochód i A.R. Poinformował, że z żoną mają umowę o wyłączenie majątkowej wspólności ustawowej.
Rozpatrując wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po przytoczeniu przepisów art. 16a ust. 1, 2 i 3, art. 3 pkt 1 i 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo obliczył dochód rodziny strony, wliczając do dochodu rodziny dochód małżonki. W przeliczeniu na osobę dochód wyniósł [...] zł miesięcznie, co stanowi przekroczenie kryterium dochodowego na osobę o [...] zł ([...]) i jest to kwota wyższa aniżeli kwota najniższego zasiłku rodzinnego ([...] zł.). A zatem brak jest podstawy do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Ponadto Kolegium wyjaśniło odwołującemu się, iż w sprawie podjęta została tylko jedna decyzja, ta zaskarżona przez stronę. Natomiast pismo organu I instancji zawierające informację o nie znalezieniu podstaw do zmiany swojej decyzji nr [...], na podstawie art.132 K.p.a., było odpowiedzą na pismo Kolegium w tej sprawie.
Z.R., nie zgadzając się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. zarzucając nieprawidłowe zastosowanie definicji legalnej rodziny, poprzez pominięcie treści ustawy zasadniczej oraz ustaw szczegółowych, to jest kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ustawy o pomocy społecznej.
W związku z powyższym wniósł o uchylenie decyzji SKO oraz decyzji Prezydenta Miasta K. i przyznanie pomocy w postaci świadczeń z tytułu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu skargi argumentował, że w świetle treści art. 18 i 71 Konstytucji RP działania organów nie mogą prowadzić do tego, aby osoba funkcjonująca w rodzinie była traktowana gorzej niż np. osoba rozwiedziona.
Zdaniem skarżącego istnienie rozdzielności majątkowej powoduje obowiązek uwzględnienia dwóch odrębnych stanów majątkowych do zakwalifikowania poszczególnych członków rodziny do świadczeń z tytułu pomocy społecznej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje:
W związku z wnioskiem skargi o przyznanie pomocy w postaci świadczeń z tytułu pomocy społecznej, wyjaśnić na wstępie należy, że kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do stwierdzenia, iż skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Skarżący wniósł o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad matką.
W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.".
Zgodnie z art. 16a u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:
nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
- - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jak wynika z art. 16a ust. 2 u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.
Nabycie prawa do świadczenia, o którym mowa w art. 16a u.ś.r. uzależnione jest od łącznego spełnienia wszystkich zawartych w tym artykule przesłanek.
Kryterium, spełnienie którego stanowiło oś sporu w niniejszym postępowaniu, jest kryterium dochodowe. Obliczona przez organ wysokość dochodu matki oraz dwuosobowej rodziny skarżącego, nie uprawniała jego – jak wynika z treści zaskarżonej decyzji – do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Biorąc pod uwagę zawarte w aktach dokumenty stwierdzić należy, że jak wynika z ewidencji ZUS, a czego skarżący nie kwestionuje, renta jego matki w 2015 r. wyniosła [...] zł, należny podatek natomiast – [...] zł, składka na ubezpieczenie społeczne - [...] zł, składka na ubezpieczenie zdrowotne – [...] zł. Organ wyliczenia dochodu matki skarżącego dokonał w sposób następujący: przychód w wysokości [...] zł pomniejszono o kwotę zapłaconego podatku – [...] zł oraz składka na ubezpieczenie zdrowotne – [...] zł. Uzyskaną różnicę ([...] zł) podzielono przez 12 miesięcy, co dało iloraz [...] zł.
Do ustalenia dochodu rodziny skarżącego organ przyjął dochód jego żony netto uzyskany w miesiącu [...] w kwocie [...] zł.
Łączny dochód rodzin wyniósł zatem [...] zł. Tę kwotę organ z kolei, uwzględniając liczbę osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, podzielił na trzy, ustalając ostateczną kwotę przypadającą na miesiąc na osobę na [...] zł. Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 2 obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r., poz. 1238), od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 31 października 2017 r. wysokość kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r., wynosi 764,00 zł.
Z powyższego wynika, że ustalony w niniejszym postępowaniu dochód wyższy jest od ustawowego kryterium dochodowego, wobec czego, na tej podstawie, organ zobligowany był do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Powyższe wyliczenie dochodu jest wyliczeniem prawidłowym, a organ dokonał pomniejszenia dochodu o wszystkie elementy, które mogły zostać w danej sytuacji odliczone.
Ustawodawca w art. 5 ust. 3 u.ś.r. ustanowił tzw. zasadę równoważnika zasiłkowego, dopuszczając tym samym możliwość przekroczenia granicy kryterium dochodowego, nieskutkującą odmową przyznania zasiłku. Jednak zastosowanie tej zasady uzależnił od równoczesnego spełnienia trzech przesłanek: przekroczenie kryterium wynosi tyle co najniższy udzielany na dany okres zasiłkowy zasiłek rodzinny lub jest mniejsze od tej kwoty; zasiłek przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym; zasiłek przysługiwał w poprzednim okresie bez zastosowania zasady równoważnika. W niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki skutkujące uwzględnieniem podwyższenia kryterium dochodowego ze względu na to, że przekroczenie kryterium jest wyższe od najniższego udzielanego na dany okres zasiłkowy zasiłku rodzinnego (na dzień wydania zaskarżonej decyzji – [...] zł). Suma bowiem kryterium dochodowego (764 zł) i ówcześnie obowiązująca najniższa kwota zasiłku rodzinnego (89 zł) wynoszą 853 zł, a dochód skarżącego ustalono natomiast na [...] zł.
Odnosząc się do zarzutu skargi wyjaśnić należy, że prawidłowo organy przyjęły do ustalenia dochodu rodziny dochód żony skarżącego. Stosownie bowiem do treści art. 3 pkt 2 u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny - oznacza to sumę dochodów członków rodziny. Art. 3 pkt 16 tejże ustawy stanowi natomiast, że ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie – oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że ustawodawca, definiując w słowniczku u.ś.r. pojęcie rodziny, uwzględnił status prawny, a nie stan faktyczny. Zgodnie z tak ustalonym pojęciem, wynikającym z art. 3 pkt 16 u.ś.r., małżonkowie to rodzina. Wobec zdefiniowania pojęcia rodziny jako statusu prawnego bez znaczenia jest kwestia umów przedmałżeńskich, zatem czy pomiędzy małżonkami zostały zawarte umowy o rozdzielności majątkowej, czy też intercyzy. Takie umowy nie mają wpływu na ich status prawny, są bowiem małżeństwem, a art. 3 pkt 16 u.ś.r. wyraża się o nich małżonkowie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1255/14 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dodatkowo wyjaśnić można, że przepis art. 47 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa. Celem małżeńskiej umowy majątkowej jest ustalenie zasad, według których kształtować się mają wzajemne stosunki majątkowe małżonków, a więc uregulowanie - w granicach dozwolonych przez prawo - istnienia i zakresu wspólności ustawowej. Małżeńska umowa majątkowa ma charakter organizacyjny i stanowi podstawę umownego ustroju majątkowego małżonków, który ustala na przyszłość zasady według których kształtować się mają wzajemne stosunki majątkowe małżonków. Intercyza dokonuje zatem zmiany zasad przynależności do majątku wspólnego lub majątków osobistych określonych kategorii praw majątkowych.
Umowa ta co do zasady nie polega na przeniesieniu konkretnych praw majątkowych z jednego majątku do drugiego. Wskazywana umowa wyłącza wspólność majątkową i dotyczy tylko i wyłącznie wzajemnych stosunków majątkowych małżonków. Natomiast jej zawarcie pozostaje bez wpływu na wykładnię przepisów art. 3 pkt 3 i 16 u.ś.r., a tym samym sposób ustalania dochodu rodziny.
Podsumowując stwierdzić należy, że w stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy organy orzekające nie mogły zadośćuczynić żądaniu strony skarżącej, gdyż zobowiązane były działać na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa. Tylko natomiast łączne spełnienie wyszczególnionych przez ustawodawcę warunków pozwalałoby na pozytywne załatwienie przedmiotowego wniosku. W sprawie niniejszej organ dokonał prawidłowego wyliczenia dochodu i w oparciu o te działania wydał decyzję odpowiadającą prawu. Argumenty zatem zawarte w skardze nie mogły odnieść skutku.
Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, zarówno w kwestii ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i zastosowania do jego oceny przepisów prawa, albowiem ocena ta została dokonana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy. Innymi słowy - w przywołanych okolicznościach, brak jest podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, która zapadła na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych i potrzebnych do jej rozstrzygnięcia dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych organu odwoławczego, zawartych w jej uzasadnieniu (art. 107 § 3 K.p.a.).
Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.