Uzasadnienie
M. L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kierującą skarżącego na badania lekarskie.
W dniu [...] skarżący uiścił wpis od przedmiotowej skargi oraz złożył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że nie stać go na ustanowienie pełnomocnika z powodu zbyt niskich dochodów.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M. L. podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dzieci. Posiadany majątek to mieszkanie o powierzchni [...].
Miesięczny dochód rodziny wynosi [...] i składa się na niego wynagrodzenie skarżącego z tytułu umowy zlecenia w kwocie [...] oraz wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę w wysokości [...]. Dzieci nie osiągają dochodów.
W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, wezwaniem z dnia [...] referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz określonych dokumentów tj.
- - dowodów potwierdzających wydatki ponoszone z tytułu opłat za prąd, gaz, wodę oraz inne niezbędne wydatki ponoszone w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - zaświadczenia z zakładu pracy żony skarżącego podającego wysokość otrzymywanego wynagrodzenia w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - oświadczenia, czy syn i córka uczą się, jeżeli tak to przedłożenie zaświadczeń z uczelni potwierdzających powyższy fakt, jeżeli są osobami bezrobotnymi, to przedłożenie zaświadczeń z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzających posiadanie przez nich statusu osoby bezrobotnej,
- - wyciągów z kont bankowych wszystkich członków rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. M. L. żądanych dokumentów nie nadesłał.
Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył:
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie strony dotyczące częściowego zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.
Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości).
Oceniając dane wskazane przez M. L. należało wyjaśnić faktyczną sytuację majątkową jego rodziny tj. wysokość uzyskiwanego miesięcznie dochodu, wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i innych niezbędnych wydatków. Istotne było też ustalenie sytuacji dwójki dorosłych dzieci, czy jeszcze uczą się, czy też są osobami bezrobotnymi.
Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna mieć świadomość, że domagając się tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem tego wniosku. Skoro w niniejszej sprawie skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 P.p.s.a. dowodów, to winien liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.