Uzasadnienie
Wyrokiem wydanym w dniu 11 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę B. S. na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
W terminie przewidzianym do złożenia skargi kasacyjnej od wydanego wyroku, B. S. wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego, w zakreślonym terminie, strona przesłała wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu wg wzoru PPF, w którym wskazała, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu wniosku podała, że wszystkie konta bankowe zostały zajęte przez komornika oraz odebrano jej świadczenie pielęgnacyjne opiekuńcze, rodzinne itd. Gospodarstwo również zostało zajęte przez komornika i aktualnie jest w stadium likwidacji i nie przynosi dochodów.
Rodzina wnioskodawczyni składa się z pięciu osób, w tym trójki dzieci, w wieku 21 lat, 24 lat i 10 lat. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m2 oraz [...]ha ziemi. Miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł uzyskiwane z tytułu prac dorywczych wykonywanych przez P. S. Końcowo wnioskodawczyni podała, że posiada zadłużenie w opłatach na rzecz ZUS i innych instytucji a uzyskiwany dochód z tytułu prac dorywczych nie wystarcza na utrzymanie rodziny.
W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, wezwaniem z dnia 29 września 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów tj.:
- - dowodów potwierdzających zajęcia komornicze,
- - dowodów potwierdzających posiadanie długu wobec ZUS i innych instytucji,
- - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. rachunek za prąd, wodę itp.),
- - wyciągów lub wykazów z zestawieniem operacji z posiadanych przez wszystkich dorosłych domowników kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - potwierdzenia zameldowania skarżącej oraz jej męża i dzieci w aktualnym miejscu zamieszkania,
- - oświadczenia, czy skarżąca oraz jej mąż są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne, jeżeli tak to przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego powyższy fakt,
- - decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2016,
- - oświadczenia, czy syn P. i córka D. uczą się, jeżeli tak to przedłożenie zaświadczenia ze szkoły/uczelni potwierdzającego powyższe wraz z podaniem, czy pobierają stypendium naukowe bądź socjalne. Jeżeli nie uczą się to przedłożenie zaświadczenia z PUP, czy są zarejestrowania jako osoby bezrobotne,
- - zaświadczenia ze szkoły, w której uczy się córka A. wraz z podaniem, czy otrzymuje stypendium socjalne bądź naukowe w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy.
Powyższego wezwania referendarza sądowego skarżąca nie wykonała.
Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył:
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym.
Na wstępie należy wskazać, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze przedmiot sprawy tj. świadczenie pielęgnacyjne, należy wskazać, że z art. 239 pkt 1 lit. a ww. ustawy wynika, że strona skarżąca działanie lub bezczynność organów w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżąca korzysta więc ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie jej wniosek w tym zakresie jako bezprzedmiotowy na mocy art. 249a P.p.s.a. należało umorzyć, o czym postanowiono w pkt. 1 postanowienia.
Odnosząc się natomiast do wniosku B. S. w zakresie dotyczącym ustanowienia pełnomocnika należy wskazać, że w myśl zasady wyrażonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywanych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem.
Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny, czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości).
Oświadczenie skarżącej o sytuacji rodzinnej i majątkowej okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, a pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła dowodów pozwalających na ocenę podanej przez nią w formularzu PPF sytuacji. Nie wyjaśniła również w sposób przekonujący, że nie może przedstawić wymaganych rzeczonym wezwaniem dokumentów potwierdzających sytuację materialną w jakiej się znajduje. Nie wyjaśniła, czy i z jakim skutkiem wystąpiła chociażby do szkół, czy urzędu pracy o wydanie dokumentów potwierdzających sytuację materialną. Przy czym większością żądanych dokumentów np. fakturami za prąd, wodę, decyzją w sprawie podatku od nieruchomości, czy dokumentami potwierdzającymi podnoszone zajęcia komornicze skarżąca powinna dysponować we własnym zakresie, bez konieczności zwracania się o nie do odpowiednich organów. Podkreślić należy, że gołosłowne twierdzenia wnioskodawczyni nie mogą odnieść zamierzonego przez stronę skutku.
Wobec powyższego należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. odmówiono ustanowienia adwokata, o czym orzeczono w pkt. 2 postanowienia.