Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta S. odmówił przyznania T.K. zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, opał oraz bilet do S. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż strona spełnia ustawowe kryterium dochodowe do uzyskania świadczenia. Jednocześnie organ podkreślił, ze strona nie współpracuje z organem w celu rozwiązania swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Odmówiła podpisania kontraktu socjalnego i bez uzasadnienia odmówiła podjęcia zatrudnienia. Organ szeroko w uzasadnieniu opisał historię udzielanej stronie pomocy oraz podkreślił, że od wielu lat pracownik socjalny skłania stronę do podjęcia leczenia choroby alkoholowej. Strona wzięła udział jedynie w 3 sesjach Programu [...], bezskutecznie. Pracownik socjalny oceniając wniosek strony uznał, że środki przeznaczone na cel wskazany we wniosku zostaną zmarnotrawione. Decyzja została doręczona stronie i zawiera prawidłowe pouczenie o terminie wniesienia odwołania.
T.K. zakwestionował przedmiotową decyzję zarzucając jej, że odmawia się mu bez uzasadnienia wszelkiej pomocy, a z tej którą otrzymuje nie jest w stanie siebie utrzymać. Zarzucił organowi brak prawidłowego rozeznania sytuacji finansowej. Podniósł, że nie jest prawdą, że jest alkoholikiem i nadużywa alkoholu. Jest bez środków do życia i żyje dzięki pomocy obcych ludzi.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 39 ust. 1, 41 ust. 1, art 11 ust. 2 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), §1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W tej sytuacji wyznacznikami do jej ustalenia - są z jednej strony — sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 cyt. ustawy). Kolegium podkreśliło, że ustawodawca te potrzeby wymienia jedynie przykładowo, a ich ocena powinna przebiegać z uwzględnieniem celów i zasad pomocy społecznej. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel, co podkreśla już sama nazwa zasiłku.
Z treści ww. artykułu wynika, iż zasiłek ten nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na określony cel bytowy. Zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym tj. uzależnionym wyłącznie od uznania administracyjnego.
Na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 456,00 zł — przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej: m.in. ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, czy przemocy w rodzinie. Zgodnie z art. 8 ust. 3 cytowanej ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
- 1) miesięcznie obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
- 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
- 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
W przepisie tym ustawodawca zastrzegł jednak, iż zasada spełnienia kryterium dochodowego nie ma zastosowania do świadczeń wynikających z art. 40, 41, 78 i 91 ustawy w tym zatem również do regulowanego w art. 41 specjalnego zasiłku celowego. Z kolei, jak wynika z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, który nie podlega zwrotowi. Organ rozpatrując wniosek strony o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego bada sytuację finansową i rodzinną strony, ustalając kryterium dochodowe, ale i również okoliczność czy nie zachodzi uzasadniony przypadek, który nakazywałby organowi I instancji skorzystania z prawa przyznania rodzinie czy osobie potrzebującej specjalnego zasiłku celowego.
Jednocześnie, na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
W przypadku wniosku strony, organ I instancji uznał, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie świadczenia w trybie art. 41 ustawy. Ocenę tę podzielił również organ odwoławczy.
Ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, choć mieszka z byłą konkubiną. Organ stwierdził, że mieszkanie jest zaniedbane, składa się z 1 pokoju i kuchni, jest zadłużone. Strona nadal nie zgadza się poddać leczeniu odwykowemu, twierdzi ze picie 1 lub 2 piw dziennie nie jest chorobą alkoholową i nie musi podejmować leczenia. Strona jest znana służbom socjalnym od wielu lat. W dniu [...] T.K. zawarł kontrakt socjalny w którym zobowiązał się do uczestnictwa w mitingach klubu [...] i do zachowania trzeźwości. Nie zgłosił się na rozliczenie kontraktu socjalnego w dniu [...] i nie wywiązał się z jego ustaleń, gdyż nie zachował abstynencji. Pracownik socjalny ustalił, że strona nadal spożywa alkohol więc wobec strony została ponowiona oferta zwarcia kontraktu socjalnego, którego podpisania strona odmówiła. Strona nie widzi potrzeby zmiany swojego stylu życia, gdyż takie mu odpowiada.
Zagroził pracownikowi socjalnemu, że jeśli ponownie odmówiona zostanie mu pomoc finansowa zwróci się do gazety i telewizji o interwencje w swojej sprawie, bo pomoc finansowa mu się należy. W zakresie ustaleń organu I instancji dotyczącej stwierdzenia faktu spożywania alkoholu, Kolegium uznaje te ustalenia za swoje własne. Wywiad środowiskowy jest spójny i zgodny z doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki. Argumenty przedstawiane przez stronę w wywiadzie i odwołaniu również są adekwatne do osób uzależnionych od alkoholu i zmierzające jedynie do uzasadnienia swojego stylu życia i konieczności uzyskania środków finansowych. Zdaniem Kolegium, brak chęci zmiany stylu życia oraz podjęcia choćby prób jej zmiany jest uzasadnieniem do uznania że strona nie chce zmienić swojego życia, a zatem wszelkie środki jakie otrzyma od MOPR-u ulegną zmarnotrawieniu.
Pismem z dnia [...] T.K. złożył skargę (którą uzupełnił pismami z dnia [...]) na ww. decyzję SKO w S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. Skarżący zarzucił kwestionowanej decyzji, że jest ona dla niego krzywdząca i opiera się na pomówieniach. Zdaniem skarżącego, nie jest prawdą, że odmówił on podjęcia pracy oraz że nie wyraził chęci podjęcia leczenia odwykowego. Aktualnie skarżący oczekuje na zwolnienie się miejsca w szpitalu w Szczecinie celem podjęcia takiego leczenia. Skarżący nie zgodził się również ze stwierdzeniem, że została wobec niego ponowiona oferta zawarcia kontaktu socjalnego oraz że nie chce zmienić swojego stylu życia.
W odpowiedzi na skargę, SKO w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje:
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona w oparciu o art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) doprowadziła do stwierdzenia, że skarga nie jest zasadna.
Jak wynika z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (zwaną dalej u.p.s.) istotą pomocy społecznej jako instytucji polityki społecznej państwa jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Zgodnie zaś z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.
Jakkolwiek z art. 7 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna może być udzielana także z powodu alkoholizmu, jednak w żadnej mierze nie wyklucza to współdziałania pomiędzy wnioskodawcą, a organem administracji udzielającym świadczenia.
Pomoc nie ma wyłącznie wymiaru finansowego polegającego na wypłacie pieniędzy lecz może też polegać na umożliwianiu korzystania z ciepłych posiłków lub pomocy rzeczowej czy też odbywać się w zakresie specjalistycznych usług opiekuńczych.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych brak współdziałania osoby ubiegającej się o pomoc z organem przyznającym pomoc społeczną może być podstawą odmowy przyznania pomocy.
Art. 11 u.p.s. określa przypadki, gdy stwierdzenie przez pracownika socjalnego braku współdziałania osoby ubiegającej się o świadczenie może być podstawą wydania decyzji odmownej.
Wśród wymienionych w tym przepisie przypadków braku współdziałania jest też odmowa zawarcia kontraktu socjalnego oraz niedotrzymywanie jego postanowień i nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego.
Jak wynika z wnikliwego postępowania dowodowego, a w szczególności z wywiadu środowiskowego skarżący od dawna korzysta z pomocy, którą świadczą organy pomocy społecznej, a aktualnie wnioskodawca nie chce poddać się leczeniu odwykowemu.
Jak ustalono [...] wnioskodawca zawarł kontrakt socjalny, w którym zobowiązał się do uczestnictwa w mitingach klubu [...] oraz do zachowania trzeźwości, jednak nie zgłosił się celem rozliczenia kontraktu i nadal spożywa alkohol.
Skarżący poproszony na spotkanie w Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w S. stawił się w dniu [...] będąc pod wpływem alkoholu i przyznał, że wypił w tym dniu piwo.
Do picia alkoholu (piwa) skarżący przyznał się też w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu [...], podczas którego nie zgodził się też na gorące posiłki w Caritasie i nie wyraził też zgody na leczenie odwykowe.
T.K. zaprzecza w skardze wszystkim ustaleniom organów pomocy społecznej oraz deklaruje chęć podjęcia leczenia.
Jednak w ocenie Sądu brak jest uzasadnionych podstaw, aby podważyć ustalenia organu, szczególnie wobec oświadczenia złożonego do kwestionariusza wywiadu środowiskowego.
Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcenia nieprawidłowych nawyków.
Oceniając przedmiotową sytuację Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organy obu instancji, a ustalone przez organ I instancji okoliczności sprawy związane z brakiem współdziałania przez skarżącego zostały prawidłowo uznane jako podstawa do wydania decyzji o odmowie wypłaty świadczenia.
Zmiana postawy życiowej skarżącego i jego rzeczywista chęć uczestniczenia w programach proponowanych przez organ pomocy społecznej może być podstawą do pozytywnego rozpatrzenia kolejnego wniosku skarżącego.
Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. i rozstrzygnął o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie art. 250 tej ustawy.