Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 września 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta S. na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), § 1-3, § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466), art. 104 k.p.a., po ponownym rozpatrzeniu wniosku U. G., odmówił od dnia 1 stycznia 2022 r. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - G. A..
Organ I instancji wskazał w uzasadnieniu, że w dniu 19 stycznia 2022 r. U. G. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną G. A., wraz z wymaganymi dokumentami.
Decyzją z dnia 18 marca 2022 r. umorzono postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na ww. wniosek. W wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 7 kwietnia 2022 r. orzekło o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I Instancji, zalecając m.in. konieczność ustalenia, czy skarżąca nabyła prawo do renty rodzinnej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno - rentowymi, a jeżeli tak, to z jakim świadczeniem, kiedy prawo do tego świadczenia zostało nabyte i kiedy strona je utraciła. Ponownie rozpoznając wniosek ustalono, że U. G. (lat [...]) sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką A. G. (lat [...]), która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, a niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak: [...] z dnia 22 maja 1997 r. przyznano stronie od dnia 1 kwietnia 1997 r. rentę inwalidzką 3 grupy inwalidów.
Do akt sprawy strona przedłożyła także decyzję ZUS S. nr [...] z dnia 25 września 1997 r. o przyznaniu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do maja 1999 r. Na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia 27 września 2012 r. strona jest uprawniona do renty rodzinnej po zmarłym mężu od 7 czerwca 2012 r.
Zdaniem organu I instancji, istotna dla sprawy jest informacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 sierpnia 2022 r., że od 2002-09-01 do 2012-06-06 strona pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy, a od 2022-06-07 pobiera rentę rodzinną RNMS. W decyzji o przyznaniu renty rodzinnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że zgodnie z art. 95 ustawy o emeryturach i rentach FUS z dniem przyznania renty "RNMS" wstrzymuje się wypłatę – strona traci prawo do renty "I". Nie ulega zatem wątpliwości, że końcowa data pobierania renty inwalidzkiej tj. 6 czerwca 2012 r. wynika z faktu nabycia prawa do renty rodzinnej w trybie art. 95 ww. ustawy.
Ponadto, wnioskodawczyni, w oświadczeniu, w sposób wyraźny określiła sposób nabycia prawa do renty rodzinnej cyt. "Miałam prawo do renty inwalidzkiej i zrezygnowałam i przeszłam na rentę rodzinna po mężu". W dniu 12 kwietnia 2022 r. oświadczyła także, że "Od 04.1997 r. przebywałam na rencie inwalidzkiej na moją osobę, po śmierci męża przeszłam na rentę rodzinną ZUS".
W ocenie organu I instancji doszło do zbiegu prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (renty z tytułu niezdolności do pracy). Stwierdzić więc należy, że nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wstrzymanie wypłaty renty rodzinnej nie skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy, tj. posiadania prawa do renty rodzinnej.
Od decyzji U. G., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła odwołanie, w którym zarzuciła organowi:
- - błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na niewłaściwym przyjęciu, że przepis ten stosuje się do wszystkich osób mających ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, podczas gdy powyższy przepis znajduje zastosowanie jedynie w przypadku ustalonego prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
- - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt (ewentualnego) uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia Ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z pominięciem faktu, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt. SK 2/17 uznał, iż ww. przepis w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 z Konstytucją RP.
- - naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., przede wszystkim przez pominięcie faktu, że w chwili złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne nie była uprawniona do innych świadczeń emerytalno-rentowych oprócz renty rodzinnej po mężu, ponieważ decyzja przyznająca prawo do renty (osobistej) z tytułu częściowej niezdolności do pracy do maja 1999 r., z chwilą upłynięcia zakreślonego nią okresu wygasła.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia z dnia 30 stycznia 2023 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 3 ust. 3a, ust. 5, art. 24 ust. 2, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że sprawa podlega ponownie rozpoznaniu z uwagi na to, że wcześniejszą decyzją z dnia 4 lipca 2022 r. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 18 marca 2022 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, z uwagi na konieczność ustalenia, czy strona nabyła prawo do renty rodzinnej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Kolegium podkreśliło, że organ I instancji uzyskał z ZUSU stosowne informacje.
Organ odwoławczy podał następnie treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, które stanowiły materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, w tym treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a, zgodnie z którym - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Organ zacytował także treść art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Kolegium zwróciło uwagę, że w aktach sprawy znajdują się (i znajdowały już podczas uprzedniego rozpatrywania sprawy przez organ I instancji w drodze decyzji z dnia 18 marca 2022 r.) trzy odrębne orzeczenia ZUS, które pozostają istotne dla analizy faktu istnienia zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Pierwsze z tych orzeczeń stanowi decyzja ZUS nr [...] z dnia 22 maja 1997 r., w której na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin przyznano wnioskodawczyni rentę inwalidzką 3 grupy inwalidów od dnia 1 kwietnia 1997 r. Drugie z orzeczeń to decyzja ZUS z dnia 25 września 1997 r. nr [...], wydana po rozpatrzeniu wniosku o uwzględnienie w podstawie wymiaru dodatkowego składnika wynagrodzenia, w którym ZUS dokonał przeliczenia od 1 kwietnia 1997 r. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, wskazując, że renta przysługuje do maja 1999 r. Trzecie z tych orzeczeń, to decyzja znak [...] z dnia 27 września 2012 r., w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał stronie rentę rodzinną od dnia 7 czerwca 2012 r., na której poczyniona jest adnotacja w formie pieczęci o treści: "zgodnie z art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS z dniem przyznania renty RNMS wstrzymuje się wypłatę - traci Pani prawo do renty I ".
W ocenie Kolegium, ww. dokumenty nie pozwalały w sposób niebudzący wątpliwości na ustalenie czy pobierana przez U. G. renta rodzinna przyznana został w warunkach zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy. Dopiero uzyskane w toku ponownego rozpoznawania sprawy przez organ I instancji wyjaśnienia ZUS zawarte w piśmie z dnia 23 sierpnia 2022 r. pozwoliły na ustalenie, iż w istocie sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. ZUS wyraźnie wskazał, że U. G. pobiera rentę rodzinną RNMS od dnia 7 czerwca 2021 r. (przyp. powinno być 2012 r.) do nadal, natomiast wcześniej pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy od dnia 01.09.2002 r. do dnia 06.06.2012 r. Dokument ten jest wystarczający do stwierdzenia, że w istocie nastąpiło przyznanie renty rodzinnej w sytuacji zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem przesłanka negatywna wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego.
Z dokumentu tego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że data utraty prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy pokrywa się bowiem z datą nabycia prawa do renty rodzinnej. Nastąpił zatem zbieg prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej, stąd od dnia 07.06.2012 r, w oparciu o art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zaistniała przesłanka do wypłacania jedno z tych świadczeń - wyższego lub wybranego przez zainteresowanego, a więc w niniejszym przypadku wypłacania renty rodzinnej.
Zdaniem organu II instancji, w świetle zgormadzonego materiału dowodowego nie są uprawnione twierdzenia podniesione w odwołaniu, W odwołaniu pominięto bowiem całkowicie znajdujące się w obecnie aktach sprawy przywoływane wyżej pismo ZUS z dnia 23 sierpnia 2022 r., z którego wynika w sposób oczywisty, iż U. G. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy od dnia 01.09.2002 r., aż do dnia 6 czerwca 2012 r. Dopiero w związku ze zbiegiem prawa do ww. renty z tytułu niezdolności do pracy z prawem do renty rodzinnej, rozpoczęto wypłacanie wyłącznie renty rodzinnej, którą pobiera ona od dnia 07.06.2021 r. (przyp. powinno być 2012 r.).
W ocenie Kolegium twierdzenia strony opierają się na nieuprawnionej próbie rozszerzenia zakresu zastosowania ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 z którego wynika, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z Konstytucją RP jedynie w takim zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Inaczej rzecz ujmując, skutek tego orzeczenia jest taki, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie jest już przesłanką wyłączającą prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Cytowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi natomiast w żaden sposób, że pobieranie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, w tym rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy, także przestało być przesłanką wyłączającą prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium dostrzega jednocześnie, że ZUS w piśmie z dnia 23.08.2022 r. wskazując, że U. G. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy od dnia 01.09.2002 r. do dnia 06.06.2012 r., nie sprecyzował czy była to renta z tytuł częściowej czy całkowitej niezdolności do pracy. Nie ma to jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem zarówno renta z tytuł częściowej jak i całkowitej niezdolności do pracy stanowią świadczenia emerytalno-rentowe, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc świadczenia których dotyczyć może zbieg z rentą rodzinną. Nie ulega bowiem wątpliwości, że renta z tytułu niezdolności do pracy (częściowej lub całkowitej), jako świadczenie wymienione w art. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi w istocie świadczenie emerytalno-rentowe, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Na powyższą decyzję U. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- - art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty rodzinnej po mężu w zbiegu z jej uprawnieniem do renty, przysługującym na dzień nabycia prawa do rent rodzinnej, uniemożliwia obecnie nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji była uprawniona do renty z tytułu niezdolności (na siebie) do dnia 06.06.2012 r., organ nie ustalił natomiast końcowej daty tego uprawnienia,
- - art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie ustaleń co do okoliczności mającej zasadnicze znaczenie dla oceny jej prawa do dochodzonego świadczenia, tj. ustalenia czy na dzień złożenia w niniejszej sprawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (19.01.2022 r.) prawo do renty rodzinnej po mężu pozostawało nadal w zbiegu z jej uprawnieniem do renty z tytułu niezdolności do pracy, czy stan zbiegu prawa do ww. świadczeń ustał w skutek wygaśnięcia prawa do (zawieszonej) renty z tytułu niezdolności do pracy.
- - art. 9 k.p.a. w zw. z art. 79a k.p.a. poprzez zaniechanie poinformowania jej w trybie art. 79a k.p.a. o uznaniu okoliczności pobierania renty rodzinnej w zbiegu z prawem do innego świadczenia emerytalno-rentowego za negatywną przesłankę ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do emerytury, tym samym nie wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje
Przedmiotowa skarga - z uwagi na zgodny wniosek stron - została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.".
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Poza sporem w sprawie pozostaje okoliczność, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej prawa doświadczenia pielęgnacyjnego (w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką), wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast przyczyną odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej stała się okoliczność, że skarżąca pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu, przyznaną w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, tj. rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ tym samym wyszedł z założenia, że wobec skarżącej zachodzą przeszkody w przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakich mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Stosownie do treści powołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Powołany przepis enumeratywnie wymienia sytuacje stanowiące przeszkodę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc, jeśli strona wnosząca o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma ustalone prawo do emerytury lub renty lub renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (albo inne z wymienionych w przepisie) to prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jej nie przysługuje.
Zdaniem Sądu, na tle wypracowanego dotąd orzecznictwa sądowego, dotyczącego sytuacji poboru emerytury i starania się o świadczenie pielęgnacyjne, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających wybiórcze traktowanie opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.
Inaczej mówiąc, prawo wyboru świadczenia korzystniejszego, w ocenie Sądu, powinno przysługiwać tak samo stronie, która pobiera emeryturę czy rentę, jak i stronie, która pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do innego świadczenia emerytalno-rentowego.
Powyższe stanowisko, zdaniem Sądu, znajduje oparcie w orzeczeniach sądowych, w których Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust.
1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Naczelny Sąd Administracyjny też zwrócił uwagę, że istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów (por. wyroki NSA: z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 650/20 oraz z 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1416/20).
Zaprezentowane stanowisko prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych niewątpliwie można odnieść do sytuacji wnioskowania o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę sprawującą opiekę, która ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, w kontekście przyznania tej osobie prawa wyboru korzystniejszego świadczenia, identycznie (sprawiedliwie) tak jako jak osobie mającej ustalone prawo do emerytury.
Tak więc mając na uwadze, że według jednolitego stanowiska sądów, które tutejszy Sąd podziela, osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego, przy czym wybór taki może zostać zrealizowany przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, to organ orzekające w tej sprawie powinny były umożliwić stronie dokonanie wyboru i dopełnienie opisanego warunku.
Wskazać tu należy na art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251), zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty.
Kierując się powyższym Sąd stwierdził, że skoro przepisy prawa umożliwiają skarżącej wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez skarżącą świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie (uwzględniając zasady procesowe wynikające z art. 7, 8 i 9 k.p.a.), powinien przedsięwziąć takie czynności, aby skarżąca mogła z tego prawa wyboru skorzystać.
Jak wynika z art. 79a k.p.a., na którego treść słusznie zwróciła skarżąca uwagę w skardze, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości (por. ww. cyt. wyrok NSA sygn. akt I OSK 254/20).
Wobec powyższego Sąd stwierdził, iż organ II instancji naruszył prawo materialne - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z przepisami postępowania, o których mowa w skardze, co pociąga za sobą konieczność uchylenia decyzji organu II instancji. O powyższym Sąd orzekł w punkcie I sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą radcę prawnego.
Rozpoznając ponownie sprawę organ administracyjny powinien uwzględnić wskazania i wytyczne wynikające z niniejszego wyroku Sądu, w tym - na tle stanu faktycznego danej sprawy - prawidłowo zastosować przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.