Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] W.W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę.
Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, który następnie uzupełnił nadsyłając wypełniony formularz urzędowy PPF.
W uzasadnieniu wniosku skarżący ([...]lat) wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...]– letnim synem i [...]- letnią żoną. Posiadany majątek to mieszkanie o powierzchni [...], nieruchomość rolna o pow. [...]ha oraz lokal użytkowy o pow. [...] (nieczynny od [...]).
Miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł i składa się na niego emerytura wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz emerytura jego żony w kwocie [...] zł. Syn jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku.
Dodatkowo W.W. wskazał, że posiada zaległości w opłatach za mieszkanie w wysokości ok. [...] tys. zł, o które aktualnie toczy się sprawa w sądzie w przedmiocie polubownego załatwienia sprawy i spłaty powstałego zadłużenia w ratach miesięcznych w wysokości [...]zł.
Wezwaniem z dnia [...] referendarz sądowy, na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zobowiązał skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy, tj.
- - dowodów potwierdzających wydatki ponoszone z tytułu opłat za prąd, gaz, wodę, czynsz zamieszkiwanego lokalu przy [...] oraz inne niezbędne wydatki ponoszone w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodu potwierdzającego posiadane zadłużenie z tytułu opłat za mieszkanie,
- - zaświadczenia z PUP o posiadaniu przez syna skarżącego statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku,
- - wyciągów z kont bankowych skarżącego, jego żony i syna z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę emerytur w okresie ostatnich miesięcy,
- - oświadczenia dotyczącego miejsca położenia posiadanego lokalu użytkowego w Szczecinie, czy lokal ten jest wynajmowany, jeżeli tak to przedłożenie umowy najmu,
- - decyzji w sprawie podatku od nieruchomości posiadanego lokalu użytkowego na rok 2012 i 2013,
- - oświadczenia z jakich środków skarżący zamierza realizować budowę domku jednorodzinnego w miejscowości Jeleń.
Skarżący jednakże zobowiązania nie wykonał.
Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r. referendarz odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując na niemożność dokonania rzeczywistej i pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Odpis powyższego rozstrzygnięcia doręczono W.W. w dniu [...].
W dniu [...] skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wraz z "prośbą o przywrócenie terminu", tj. o wydłużenie terminu w celu skompletowania dodatkowych dokumentów.
Sąd pismem z dnia [...] ponownie wezwał skarżącego do złożenia wyżej wskazanych dodatkowych dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego, w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o akta sprawy.
Przesyłka sądowa zawierająca powyższe wezwanie, pomimo jej dwukrotnego awizowania, nie została odebrana, w związku z czym, urząd pocztowy dokonał jej zwrotu do Sądu. W dniu [...] skarżącemu wydano na jego żądanie powyższą przesyłkę, w sekretariacie Wydziału Informacji Sądowej tut. Sądu.
Skarżący w odpowiedzi na wezwanie nadesłał w dniu [...] pismo wyjaśniające oraz następujące dokumenty.:
- - faktury VAT za leki [...],
- - zawiadomienie i potwierdzenie dokonania wpłaty kwoty [...] zł tytułem opłaty za użytkowanie działki ogrodowej,
- - zaświadczenie lekarskie z dnia [...] stwierdzające, że skarżący wymaga stałego leczenia farmakologicznego i informujące, że zgodnie z orzeczeniem orzecznika ZUS z dnia [...] ww. jest inwalidą drugiej grupy o trwałej niezdolności do pracy,
- - potwierdzenie opłaty za garaż za miesiące [...] w kwocie po [...] zł,
- - decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2013 r. dotycząca nieruchomości położonej przy [...] na kwotę [...] zł i za rok 2012 na kwotę [...] zł,
- - decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2013 r. dotycząca nieruchomości położonej przy [...] na kwotę [...] zł,
- - potwierdzenie wypłaty emerytury skarżącego za miesiące [...] w kwocie po [...] zł,
- - potwierdzenie wypłaty emerytury żony skarżącego za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r. w kwocie po [...] zł,
- - nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia [...] na kwotę [...] zł wraz z odsetkami na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej nieruchomości przy [...] oficyna,
- - potwierdzenia dokonania opłaty za abonament telefoniczny za [...],
- - potwierdzenia dokonania opłaty za usługi telekomunikacyjne za [...],
- - oświadczenie o zobowiązaniu się skarżącego do dokonywania comiesięcznych wpłaty kwoty [...] zł tytułem bieżącego czynszu i zaistniałych zaległości wraz ze stosownymi potwierdzeniami dokonywanych wpłat,
- - faktury VAT za gaz za okresy prognozowane: [...],
- - faktury VAT za energię za okresy: [...],
- - raport z obrotów na koncie bankowym z saldem końcowym [...] zł.
Ponadto skarżący oświadczył, że żona nie posiada konta bankowego, natomiast syn obecnie jest w trakcie jego zakładania, jednakże nie pozostaje już na ich utrzymaniu. Poinformował również, że lokal użytkowy znajdujący się przy [...] od trzech lat postawiony jest do sprzedaży, pomimo tego żadne z pięciu biur, z usług których korzystał, do dnia dzisiejszego ww. lokalu nie sprzedało ani nie wynajęło. Wyjaśnił, że faktury za leki nie obejmują leków żony, która także choruje i obecnie oczekuje na operację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W przedmiotowej sprawie na skutek wniesienia sprzeciwu utraciło moc orzeczenie referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2013 r., a zatem należało rozpoznać na nowo wniosek o przyznanie prawa pomocy jako złożony w zakresie całkowitym z uwzględnieniem dokumentów nadesłanych przez skarżącego.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym
- - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy).
W doktrynie i orzecznictwie wyrażony jest pogląd, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stosowana jest tylko co do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe obiektywnie niezbędne.
W niniejszej sprawie Sąd po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy uznał, że skarżący zasługuje na wsparcie ze strony Skarbu Państwa poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 250 zł, albowiem nie jest w stanie z posiadanych środków, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Natomiast Sąd odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego w pozostałym zakresie, mając na uwadze, że na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobligowany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, zaś analiza przedstawionych danych zawartych w PPF jak i nadesłanych do Sądu dokumentów pozwala na stwierdzenie, że może on poczynić oszczędności na uiszczenie kwoty wpisu ponad kwotę zwolnioną jak i na opłacenie pełnomocnika z wyboru.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych do niego dokumentów wynika, że W.W. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dorosłym synem. Źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny stanowi emerytura wnioskodawcy i jego żony otrzymywana w łącznej wysokości [...] zł netto. Syn nie pracuje i według twierdzenia skarżącego - nie pobiera zasiłku. Z kolei miesięczne koszty utrzymania rodziny zamykają się kwotą ok. [...] zł. Do udokumentowanych tych wydatków należą opłaty za: czynsz wraz ze ratalną spłatą zadłużenia ([...] zł), gaz ([...] zł), energię elektryczną (średnia z trzech miesięcy ok. [...] zł), usługi telekomunikacyjne ([...] zł), telefon (średnia z trzech miesięcy ok. [...] zł), podatek od nieruchomości ([...] zł), garaż ([...] zł), użytkowanie ogrodu działkowego ([...]zł) oraz leki (średnia z trzech miesięcy ok. [...] zł). Z porównania arytmetycznego dochodów i wydatków wynika, że rodzinie pozostaje na zakup żywności i artykułów higienicznych kwota [...] zł. Przy czym podkreślić należy, że nie wszystkie ww. wydatki uznać należy za obiektywnie niezbędne dla utrzymania koniecznego rodziny.
Do niezbędnych wydatków nie sposób zaliczyć chociażby opłat ponoszonych za garaż, użytkowanie ogrodu czy na telewizję. Z tych wydatków skarżący może wygospodarować środki do pokrycia chociażby części kosztów sądowych. Przy czym ograniczenie wydatków nie przyczyni się do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny, a jedynie wpłynie na obniżenie komfortu życia.
Nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku pozostaje również okoliczność, że skarżący oprócz mieszkania posiada majątek w postaci: garażu (pomimo braku samochodu), lokalu użytkowego, czy nieruchomości rolnej. Powyższe nieruchomości mogą stanowić potencjalne źródło dochodu, skoro mogą zostać wynajęte czy wydzierżawione. Wprawdzie skarżący oświadczył, że od trzech lat próbuje bezskutecznie sprzedać lub wynająć lokal użytkowy położony w centrum [...], jednakże powyższe nie przesądza o braku możliwości uzyskania dodatkowych dochodów, skoro posiada jeszcze garaż i grunt rolny o powierzchni [...] ha.
W orzecznictwie reprezentowany jest pogląd, że "posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, przy czym strona, pozbawiając się dochodu z nieruchomości rolnej wskutek jej niewykorzystywania, jako pozbawiająca się świadomie środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, musi liczyć się z odmową przyznania prawa pomocy" (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 222/13, lex nr 1296872).
Mając na uwadze fakt, że z jednej strony skarżący oraz jego żona posiadają stałe źródła dochodu oraz znaczny majątek, a z drugiej strony są osobami w podeszłym wieku jak i schorowanymi, wymagającymi stałego leczenia farmakologicznego i ponoszenia znacznych kosztów na leki jak i uwzględniając okoliczność istnienia zadłużenia z tytułu czynszu, uznano za zasadne, w celu zachowania prawa do sądu, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ponad kwotę 250 zł, oddalając w pozostałym zakresie wniosek.
Z tego względu, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.