Uzasadnienie
1. Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku R.N. osadzonego w Zakładzie Karnym z dnia [...] r., odmówił umorzenia kwoty [...] zł z powiększonej o ustawowe odsetki za opóźnienie, które na dzień [...] zł tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione D., K. i K.N. za okres od [...] r.
W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że analiza posiadanej dokumentacji wykazała, że decyzją [...] r. przyznano K.N. prawo do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na D., K. i K.N. w wysokości po[...] zł miesięcznie na każde dziecko na okres od [...] r.
Zgodnie z art. 27 ust. 1, 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.
Na podstawie oświadczenia R.N. oraz posiadanej dokumentacji ustalono, że wnioskodawca aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym i jest na utrzymaniu Skarbu Państwa. Ponadto dłużnik nie pracuje i nie osiąga dochodów. Przewidywany termin zakończenia kary wyznaczono na [...] r. Dłużnik jest osobą zdrową w wieku aktywności zawodowej. Aktualnie sytuacja nie pozwala na spłatę zadłużenia.
Zdaniem Organu I instancji, sytuacja może jednak zmienić się po uzyskaniu zatrudnienia lub po zakończeniu odbywania kary. Umorzenie zobowiązania alimentacyjnego w opisanej sytuacji godziłoby w zasady współżycia społecznego oraz byłoby przyzwoleniem na niewywiązywanie się jednostki z określonych ról społecznych oraz należnych zobowiązań. Biorąc powyższe pod uwagę brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie zobowiązania alimentacyjnego. W ocenie Organu zachodzi możliwość odroczenia ww. zobowiązania do końca odbywania kary. Jeżeli Strona jest zainteresowana takim rozstrzygnięciem winna wystąpić ze stosownym wnioskiem - zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów.
2. R.N. odwołał się od powyższej decyzji wskazując, że jego obecna sytuacja materialna uniemożliwia spłatę zobowiązań. Obecnie nie uzyskuje żadnego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w zakładzie karnym, ponadto oprócz zadłużenia alimentacyjnego posiada wysokie zadłużenie (ponad [...] zł) powstałe podczas prowadzenia działalności gospodarczej. Odwołujący się wniósł o umorzenie zaległej kwoty w całości lub części.
3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, iż decyzja Organu I instancji jest słuszna a odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią akt sprawy R.N. aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym i jest na utrzymaniu Skarbu Państwa. Skarżący nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów, przewidywany termin zakończenia odbywania kary wyznaczono na [...] r. Powołując się na treść art. 27 ust 3, 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i art. 30 tej ustawy oraz na obowiązującą linię orzeczniczą sądów administracyjnych Kolegium podkreśliło, że wynikające z art. 30 ust. 2 ww. ustawy przesłanki umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej to szczególne, o wyjątkowym charakterze okoliczności w zakresie sytuacji życiowej, dochodowej i rodzinnej dłużnika, niemożliwe do przezwyciężenia nawet przy dołożeniu najwyższej możliwej staranności i wysiłku.
Istotne jest przy tym, aby okoliczności te były wynikiem czynników obiektywnych, niezależnych od dłużnika, aby nie znalazł się on w trudnej sytuacji życiowej na skutek własnego postępowania (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...]r., sygn. akt II SA/Go 839/14). Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań strony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 544/07).
Organ odwoławczy wskazał również że z treści art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony należy do organu, który w ramach uznania administracyjnego rozstrzyga w sprawie. Zdaniem Składu Orzekającego Kolegium, Organ I instancji słusznie ustalił, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący jest osobą zdrową w wieku aktywności zawodowej, która na skutek własnego postępowania została osadzona w zakładzie karnym. Jego obecna sytuacja nie pozwala na spłatę zadłużenia, co w żaden sposób nie przesądza o tym, że nie będzie miał on możliwości uregulowania zobowiązań w przyszłości. Jak słusznie zauważył Organ I instancji w takim przypadku umorzenie zobowiązania alimentacyjnego godziłoby w zasady współżycia społecznego oraz stanowiłoby niejako przyzwolenie na niewywiązywanie się z określonych ról społecznych oraz należnych zobowiązań.
Natomiast obecna sytuacja Skarżącego może stanowić przesłankę do odroczenia spłaty zobowiązania do końca odbywania kary pozbawienia wolności, która to przesłanka winna zostać oceniona na skutek ewentualnego wniosku złożonego w tym przedmiocie.
- 4. R.N. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając Organowi II instancji powierzchowne potraktowanie Jego wniosku, brak dokładnego rozpoznania sprawy i pominięcie przesłanek z art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem Skarżącego, spełnia wszystkie przesłanki warunkujące umorzenie zaległości. W chwili obecnej przebywa w Zakładzie Karnym, gdzie jest zatrudniony nieodpłatnie, co po pierwsze uniemożliwia mu pomoc żonie wychowującej samotnie czwórkę dzieci, a tym bardziej spłatę zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący wyjaśnił, że w zakładzie karnym znalazł się pośrednio w wyniku problemów W. S.S. "", którą prowadził pełniąc funkcje v-ce prezesa. Spółdzielnia podjęła współpracę z inną firmą "", która następnie ogłosiła upadłość nie regulując faktur za wykonaną pracę. Zaległość finansowa wobec pracowników, ZUS-u i Urzędu Skarbowego skłoniła Go do popełnienia przestępstwa. Organy obu instancji, zdaniem Skarżącego, nie wzięły pod uwagę tego, iż najważniejszym i najpilniejszym będzie znalezienie źródła dochodu, z którego będzie mógł utrzymać rodzinę tak aby nie pogłębiać zadłużenia. Biorąc pod uwagę, że pracodawcy niechętnie zatrudniają osoby karane, wysokość zarobków, sytuację bytowo-materialną rodziny (choroba żony), brak własnego mieszkania i konieczność wynajęcia stancji i koszty utrzymania dzieci oraz pozostałe zadłużenia - wnosi o umorzenie.
- 5. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
6. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego w dacie wydania tego aktu.
W wyniku tak przeprowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że należy skargę uwzględnić, gdyż decyzje Organów obu instancji naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
7. Warunki oraz zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.) – zwana dalej "ustawą".
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny.
W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może bowiem być ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Stanowi o tym art. 30 ustawy.
Zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 ustawy uzależnione jest od stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do odzyskania należności z tytułu alimentów. W niniejszej sprawie przepis ten nie miał zastosowania.
Natomiast z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).
8. Z brzmienia art. 30 ust. 2 ustawy jednoznacznie wynika, iż organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń. To zaś oznacza uznaniowy charakter decyzji, a wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Organ ma więc możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności, co jednak nie może oznaczać dowolności ze strony organu.
Rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 K.p.a.) poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.). Obowiązkiem organu administracji jest więc wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 107 § 1 K.p.a.
Ponadto uzasadnienie rozstrzygnięcia wydawanego przez organ odwoławczy powinno zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów i twierdzeń zawartych w odwołaniu i nie może pozostać w obrocie prawnym decyzja organu odwoławczego, która w uzasadnieniu nie zawiera własnych ustaleń i rozważań, poprzestając na ustaleniach i rozważaniach organu I instancji (zasada z art. 15 K.p.a.).
9. W ocenie Sądu Organy orzekające w sprawie wniosku Skarżącego uchybiły powyższym zasadom procedury administracyjnej. Organy obu instancji nie dokonały bowiem wszechstronnej i należytej oceny okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie w kontekście przesłanek warunkujących umorzenie długu, nie uzasadniły przekonująco swoich decyzji, zaś uzasadnienie Organu II instancji stanowi powtórzenie argumentów Organu I instancji, nie zawiera własnych rozważań, w szczególności nie odnosi się dostatecznie do wyjaśnień Strony zawartych w odwołaniu.
Z treści decyzji wynika, że jedynym argumentem uzasadniającym odmowę umorzenia Skarżącemu należności alimentacyjnych, stanowi możliwość podjęcia pracy przez Skarżącego w zakładzie karnym lub po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności.
Zdaniem Sądu, argumenty Organu co do możliwości w przyszłości zarobkowania Skarżącego, po opuszczeniu Zakładu Karnego, w którym obecnie przebywa, i w którym nie uzyskuje dochodu, nie mogą stanowić podstawy orzekania w zakresie umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Zdarzenia te pozostają bowiem w sferze przyszłych, ewentualnych i niepewnych zdarzeń. Sąd podziela stanowisko zajęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 1375/14 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że jedynym argumentem uzasadniającym odmowę umorzenia skarżącemu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być hipotetyczne stwierdzenie, że skarżący będzie mógł podjąć pracę w przyszłości, po odbyciu kary i wówczas będzie mógł skutecznie spłacać powstałe zadłużenie.
Zauważyć bowiem należy, iż ustawodawca w art. 30 ust. 2 ustawy nie wskazał, jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Na gruncie powołanego przepisu nie jest dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym wyżej zakresie w oparciu o sytuację dłużnika, czy jego zachowania, jakie miały miejsce w przeszłości, jak również w oparciu o potencjalną możliwość zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego (por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 371/11, CBOSA).
W ocenie Sądu, Organy w sposób wadliwy oparły się na twierdzeniu o przyszłym zatrudnieniu Skarżącego, bez analizy, czy Skarżący będzie rzeczywiście mógł podjąć pracę po opuszczeniu placówki i bez ustalenia, czy faktycznie w jednostce penitencjarnej będzie możliwość pracy, i czy oferowano ją Skarżącemu.
Ponadto Organy obu instancji pominęły okoliczność, sygnalizowaną w toku postępowania przez Skarżącego, że posiada inne znaczne zobowiązania związane z uprzednio prowadzoną działalnością gospodarczą, które będzie musiał spłacać, oprócz bieżącego utrzymania siebie i rodziny. Poza tym Organy nie zbadały sytuacji rodzinnej Wnioskodawcy, do czego z mocy art. 30 ust. 2 ustawy były zobowiązane.
10. Z uwagi na powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja Burmistrza zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. i art. 15 K.p.a., a w konsekwencji przekroczone zostały granice "uznania".
Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącego o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego Organ I instancji przeanalizuje aktualną w dacie orzekania sytuację dochodową i rodzinną Strony w celu ustalenia, czy realnie pozwala ona Skarżącemu na uregulowanie zadłużenia. W zależności od dokonanych ustaleń i ocen Organ zobowiązany jest podjąć właściwe, należycie i przekonująco umotywowane rozstrzygnięcie.
11. Z przytoczonych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.