Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją, wydaną po rozpatrzeniu odwołania W. Ł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. Z 2008 roku, Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] roku numer [...], odmawiająca przyznania W. Ł. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – B. M. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia SKO wskazało, iż w dniu [...] roku W. Ł. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do ww. świadczenia pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączyła orzeczenie wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. numer [...], z którego wynika, iż u B. M. stwierdza się znaczny stopień niepełnosprawności oraz wypis z orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stwierdzające, iż mąż B. M. – T. M. - uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawczyni oświadczyła także, że od [...] r. nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie takiej opieki.
Decyzją z dnia [...] roku nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania W. Ł. prawa do ww. świadczenia.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż - jego zdaniem – wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.
Z wywiadu środowiskowego z dnia [...] roku wynika, iż wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką [...] razy w tygodniu. Opieka ta polega między innymi na przygotowywaniu posiłków, dokonywaniu zakupów, pomocy w wizytach u lekarza. W ocenie Kierownika MOPS osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga opieki zarówno w dzień jak i w nocy, tym samym osoba dojeżdżająca [...] razy w tygodniu nie sprawuje w pełni opieki jaka jest wymagana.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji nie zgodziła się z jego stanowiskiem wskazując na konieczność sprawowania przez nią opieki nad rodzicami. Sprawowana opieka nie ogranicza się tylko do bezpośredniej pomocy w czynnościach codziennych ale również w załatwieniu wizyt lekarskich itp.
SKO uznało odwołanie za bezzasadne, wskazując, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz.. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem SKO analiza zgromadzonego w aktach materiału dowodowego wskazuje, iż opieka sprawowana przez stronę nad niepełnosprawną matką, choć ma miejsce 4 razy w tygodniu, nie ma charakteru pomocy stałej. Przygotowywanie posiłków, dokonywanie zakupów, pomocy w wizytach u lekarza itp. czynności wykonywane przez stronę 4 razy w tygodniu nie mogą być traktowane jako sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Pomoc niesiona takiej osobie winna być świadczona w sposób ciągły. Dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest występowanie związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a świadczoną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter rekompensaty za pomoc i opiekę nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności.
Wnioskodawczyni, mimo iż sprawuje opiekę nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności 4 razy w ciągu tygodnia, ma możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sposób sprawowania przez stronę opieki nie wyklucza możliwości zarobkowania, choćby w niepełnym wymiarze czasu.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją SKO W. Ł. zaskarżyła ją skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wskazała, iż podeszły wiek i stan zdrowia obojga rodziców nie pozwala im na samodzielną egzystencję. Wymagają oni stałej opieki, którą tylko ona z rodziny jest w stanie im zapewnić.
Z tego m.in. względu, od [...] r. nie podejmuje pracy.
Posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku.
Ze względu na pogorszenie stanu zdrowia rodziców ostatnio odwiedza ich codziennie, pomagając im w codziennych potrzebach, czynnościach i egzystencji.
Rodzice zamieszkują w odległości ok. [...] km od miejsca jej zamieszkania.
Odmowę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego uważa za krzywdzącą.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym wyeliminowaniu z obrotu prawnego podlegał będzie taki akt, wydany przez organ administracji publicznej, który narusza przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, lub przepis postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. (art. 145 § 1 p.p.s.a.).
Dokonana wg wskazanego wyżej kryterium sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wskazuje na zasadność skargi.
Stanowisko wyrażone w decyzjach zarówno organu I jak i II instancji, uzasadniające odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, nie znajduje uzasadnienia w materiale faktycznym i prawnym sprawy.
Organy obu instancji nie kwestionują bowiem, iż matka skarżącej spełnia warunki do opieki, o której mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, i że skarżąca wykonuje czynności związane ze sprawowaniem takiej opieki. Zdaniem organów obu instancji opieka sprawowana w wymiarze 4 dni w tygodniu jest jednak niewystarczająca, zatem skarżąca nie spełnia warunku uprawniającego ją do świadczenia z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Należy zauważyć, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie określa warunków i sposobu wykonywania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 i nie czyni z ilości dni sprawowania opieki w tygodniu kryterium przyznania osobie sprawującej opiekę prawa do zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w tym przepisie.
Kryteria te sformułowane są w ustawie ogólnie ale jednoznacznie: zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w ww. przepisie, przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie za wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przesłanką uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia jest więc związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go przez osobę wskazaną w art. 17 ust. 1 ustawy i koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub udzielania pomocy osobie ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Świadczenie o którym mowa w ww. przepisie nie przysługuje, jeżeli m.in. osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. (ust. 5 art. 17).
Jest poza sporem, że w niniejszej sprawie spełniony jest warunek, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaganym przez art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Również jej małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i niezdolności do samodzielnej egzystencji, zaś skarżąca jest osobą bliską, na której – w świetle przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - ciąży obowiązek alimentacyjny. Zatem kryteria przedmiotowe do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego są spełnione.
Jeśli zaś chodzi o kryteria podmiotowe, tj. leżące po stronie skarżącej, to z akt sprawy wynika, że skarżąca zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna /poszukująca pracy/, bez prawa do zasiłku. Zatem jej deklaracja, iż rezygnuje z ubiegania się o podjęcie zatrudnienia (niezależnie od realnej szansy jego uzyskania) stanowi spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ustawy. Należy dodać, że bycie bezrobotnym nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5.05.2011 r. sygn. akr II SA/Ol 187/11).
Z wywiadu środowiskowego wynika nadto, że skarżąca de facto świadczy już taką pomoc i opiekę nad obojgiem rodziców.
W tej sytuacji stwierdzenie organu, że opieka ograniczająca się do czterech razy w tygodniu, jak to czyniła skarżąca dotychczas, jest niewystarczająca - jest niezrozumiałe i oderwane od materii prawnej sprawy. Niezrozumiałe jest także zawarte w uzasadnieniu decyzji oraz odpowiedzi na skargę stwierdzenie, że skarżąca może podjąć pracę, chociażby w niepełnym wymiarze. Problem bowiem nie leży w tym, czy skarżąca, sprawując opiekę jak dotychczas, może podjąć pracę, lecz czy skarżąca spełnia warunki określone w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tzn. czy rezygnuje z podejmowania pracy w celu udzielania pomocy lub świadczenia stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, wobec której posiada obowiązek alimentacyjny.
Sposób sprawowania opieki lub udzielania pomocy, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle treści tego przepisu nie ma znaczenia.
Istotne jest jednak, czy jest to pomocy realna i odpowiadająca potrzebom osoby, wobec której ma być podejmowana.
Z akt i okoliczności sprawy, w szczególności z wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca zamieszkuje w odległości ok. [...] km od miejscowości zamieszkania rodziców. Jedną z barier dla codziennego dojazdu autobusem – jak wskazuje skarżąca – są dla niej koszty dojazdu.
Przyznanie skarżącej zasiłku opiekuńczego może zatem realnie wpłynąć na efektywność tej opieki, która może być przez właściwy organ monitorowana.
W tej sytuacji Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych., wobec czego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.
Orzeczenie w pkt II wydano na podstawie art. 152 p.p.s.a.